Biology preparr

Фитогормондар-

Арнайы өсімдік ұлпасында синтезделетін және өсімдік ағзасына микроскопиялық концентрацияда әсер ететін белсенді заттар.

Фитогормондар қай жақта өндіріледі?

Егер олар өсімдік ағзасын өсуге,гүлдеуге стимулдайтын болса,Түзүші ұлпа жасушаларында

Егер бұл ағзаны тыныштық күйге әкелетін(жапырақтардың түсуі,жеміс-жидектердің пісуі) гормондар болса,олар піскен жеміс жасушаларында түзіледі

Фитогормондар әсерінің типтері

Стимулдайтын(3)Ауксин,гиббереллин,Цитокинин

Ингибирлейтін(2)Этилен,Абсциз қышқылы

Стимулдайтын гормондардың әсері(әр түрі)

Ауксин:Өсімдіктің барлық бөлігінің өсуі,әсіресе төбе меристеманың өсуі,тамыр түзілуі

Гиббереллин:Жасушалардың,әсіресе сабақтың,тамырдың өсуі және созылуы

Цитокинин:Тамыр түзілуі,жапырақтың пайда болуы және өсуі

Ингибирлейтін гормондардың әсері(әр түрі)

Этилен-жеміс пен тұқымның пісіп жетілуі

Абсциз қышқылы :Жапырақтың сарғаюы мен түсуі

Дезоксирибоза мен фосфор қышқылы не түзеді?

Қант-фосфатты арқау немесе көпірше

Әрбір тізбекте қант-фосфатты көпірше ішіндегі байланыс қандай?

Ковалентті полюсті,ол дезоксирибозадағы көміртек және фосфор қышқылындағы оттек атомдары арасында түзіледі

Осы айтылған коваленттік полюсті байланыс басқаша қалай аталады?

Фосфодиэфирлі байланыс

ДНҚ тізбектері арасында қандай байланыс болады?

Сутектік,

А-Т арасында қос сутектік

Г-Ц арасында үш сутектік

Интерфазаның G1 кезеңінде не болады?

Жас,енді ғана бөлінген жасушалардың өсуі,органоидтердің қалыпты санының қалпына келуі

Интерфазаның S кезенінде не жүреді?

S кезең-синтетикалық.Бұл жерде ДНҚ репликациясы жүреді,Репликация нәтижесінде түзілген бір хромосоманың екі хроматидасы бір бірімен центромера арқылы қосылады

Интерфазаның G2 кезенінде не жүреді?

G2-жасушаның бөлінуге дайындығы.Бөлінуге қажет құрылымдардың қалыптасуы(бөліну ұршығы түзілетін жиырылғыш нәруыздар жинақталады).

Профаза,метафаза ,анафаза,телофазада не жүреді?

Профаза-ядрошық пен ядро қабықшасының жойылуы.Цитоплазмадағы хромосомалар шиыршықталады.

Метафаза-Екі хроматидадан тұратын барлық хромосомалар метафаза пластинкасын түзіп,жасушаның экватор жазықтығына орналасуымен сипатталады.Әрбір хроматидаға бөліну ұршығының жіпшелері бекітіледі,яғни әрбір хромосомаға 2 бөліну ұршығының жіпшелері бекінеді

Анафаза-АТФ энергиясы есебінен центромералар үзіледі,хроматидалар ДНҚ молекуласына ыдырап,хромосомаларға айналады.

Телофаза-ядро қабықшасы қалыптасады,ол керісінше профаза деп аталуы мүмкін.

Кариокинез-

Ядроның бөлінуі,яғни жас жасушалардың ядросының қалыптасуы.

Цитокинез-

Цитоплазманың бөліну үдерісі басталады.

Мейоздың редукциялық бөлінуде әр фазасында не жүреді?

Профаза I: кроссинговер мен конъюгация жүреді,ядро қабығы жойылады,ұршық жіпшелері түзіледі
Метафаза I: гомологты хромосомалар экваторға тізіледі
Анафаза I: гомологты хромосомалар ажырайды
Телофаза I: екі гаплоидты жасуша түзіледі

Мейоздың эквациондық бөлінуде әр фазасында не жүреді?

Профаза II: хромосомалар тығыздалып, ядро қабығы жойылады
Метафаза II: хромосомалар экваторға орналасады
Анафаза II: сестралық хроматидтер ажырайды
Телофаза II: төрт гаплоидты жасуша түзіледі

Генетиканың негізін қай ғалым қалады?

Г.Мендель,1866 жылы “Өсімдік будандарымен тәжірибелер“ деген мақала арқылы

Бұршақ не арқылы көбейеді?

Өздігінен тозаңдану арқылы

Таза сорттармақ дегеніміз не?

Таза сорттармақ-белгілері сақталатын ұрпақ беретін,өздігінен тозаңданатын ата-ана.

бұршақты зерттеу нысаны алу ретінде оның қандай артықшылықтары бар?

1.Екі баламалы белгісі ғана бар

2.белгілер саны аз(7)

3.Өздігінен тозаңданады

Мендельдің заңдары:

1.Біркелкілік заңы

2.Ажырау заңы

3.Гаметалардың тазалық заңы:гаметалар таза күйінде тек бір тұқымқуалайтын фактор таратады.

генетикалық рекомбинация дегеніміз не?

генетикалық рекомбинация-ата-анасының біреуіне де тән емес жаңа белгілердің пайда болуы.

Доминанттылықтың қандай типтері болады

Толық доминанттылық-доминантты ген рецессивті генге қарағанда толық басым болады.

толымсыз доминанттылық-доминантты ген рецессивті генді жартылай басады-

және кодоминанттылық-екі геннің де доминантты болуы.

Талдаушы будандастыру дегеніміз не?

Рецессивті аллель бар не жоқ екенін тексеру үшін оны гомозиготалы рецессивті аллельмен будандастырады.Оны талдаушы будандастыру деп атайды.

Агглютинация-

Эритроциттердің жабысуы

Агглютинацияны не тудырады?

Эритроциттердегі антигендер(агглютиногендер) мен қан плазмасындағы антиденелерінің (агглютининдер) өзара әрекеті тудырады.

Неліктен 4 топқа кез келген қан тобырың қанын құйғанда ол агглютинацияланбайды?

Себебі 4 қан тобында агглютининдер жоқ

Ұрық немесе жаңа туылған нәрестеде эритроциттерінің жойылуы ауруы қалай аталады?

Гемолитикалық сарыауру

Генеалогиялық әдіс не туралы?Оның кемшілігі?

Шежірені талдау әдісі,ататегінде туыстары туралы деректер жинауға негізделген

Оның кемшілігі:ақпарат жинаудағы шектеулілік

Цитогенетикалық әдіс не туралы?Оның кемшілігі?

микроскоп арқылы хромосоманы бояу және зерттеу,кемшілігі:нүктелік мутацияны анықтауға болмайды

Адамда 46 хромосома бар екенін қай ғалым/ғалымдар анықтады және қай жылы?

Д.Тио және А.Леван 1956 жылы

Даун ауруының хромосомалық табиғатын қай ғалым/ғалымдар және қай жылы анықтады?

Ж.Лежен,Р.Тюрпен және М.Готье 1959 жылы

Қай жылы және қай жерде хромосомасын бірінші халықаралық жіктеу жасалды?

1960 жылы Денверде(АҚШта)

Егіздік әдіс нені анықтауға мүмкіндік береді және оныің ерекшелігі және кемшілігі?

Егіздік әдіс фенотиптің қалыптасуына,нақты белгінің немесе аурудың дамуына генетикалық(тұқымқуалайтын) және орта факторларының(климат,тамақтану,оқу және тәрбие)үлесін анықтауға мүмкіндік береді.Ол жерде біржұмыртқалы және әртүрлі жұмыртқалы егіздерді салыстырады.

Оның кемшілігі:оның “біржақтылығы“.Ол тек белгінің пайда болу дәрежесінде генотиптің рөлін анықтауға мүмкіндік береді.

Иммуногенетикалық әдіс не туралы?

Ол қан тобы және резус-фактордың тұқымқуалауын зерттеу негізінде пайда болды.

Биологиялық әдіс не туралы және оның артықшылығы?

Биологиялық талдау негізінде зат алмасуда ауытқуларды келтіріп шығарған генетикалық өзгерістерді анықтайды.Артықшылығы:қандай нәруыз-фермент зақымдалғанын анықтауға мүмкіндік береді.

Популяциялық-статистикалық әдіс не туралы?

генофонд құрылымын анықтайды.яғни популяциядағы аллельдерді жеткізушінің мөлшерін және әр алуан генотиптердің пайыздық арақатынасын айқындауды зерттейді.

Гетерозис-

буданның өнімділігін,тіршілік қабілетін,өсімталдығын және жақсы бейімделуін арттыру.

Бағытталған мутагенез дегеніміз не?

Бағытталған мутагенез-мутация мөлшерін саналы түрде арттыру үдерісі.

Полиплоидия дегеніміз не?

бағытталған мутагенез нәтижесінде хромосома санын екі есе арттыру.

Полиплоидия арқылы түр аралық кедергілерді жоюға үлес қосқан ғалым және оның еңбегі

1924-25 жж. орыс генетигі В.Карпеченко Шомыр мен қырыққабатты будандастырды.Ол шомыр мен қырыққабаттың диплоидты гаметалары мен тетраплоидты зиготасын алды,себебі олардың хромосомалары коньюгациялана алмады.

Сыртқы аталық жыныс мүшелеріне не жатады?

Сыртқы аталық мүшелері:ұма,жыныстық мүше

Ішкі аталық мүшелеріне не жатады?

аталық бездер,шәует шығаратын түтік,ұрықтық көпіршіктер,қуықасты безі

сыртқы аналық мүшелері

үлкен және кіші жыныстық жапсарлар,шүртекей(клитор)

Жыныстық жапсарлар неден тұрады?

май ұлпасы мол терілі қатпарлардан тұрады.

Ішкі аналық мүшелеріне не жатады?

екі аналық без,жатыр,екі жатыр түтігі,қынап

Бойжеткендерде жыныстық жетілгеннен кейін не болады?

Олар әр ай сайын гипофиз гормондарының әсерінен безді көпіршіктің біреуі жетіледі.Безді көпіршік жарылып,ішінен жұмыртқа жасушасының сыртқа шығуын анабездің жетілуі(овуляция)деп атайды.Жарылған безді көпіршіктің іші май тектес сары дене деп аталатын затпен толады,егер жұмыртқа жасушасы ұрықтанса онда сары дене сақталады егер ұрықтанбаса-сақталмайды.