1/404
Looks like no tags are added yet.
Name | Mastery | Learn | Test | Matching | Spaced | Call with Kai |
|---|
No analytics yet
Send a link to your students to track their progress
emocje - psychologia współczesna
Ludzie na ogół starają się wpływać na pojawianie się, przebieg i konsekwencje emocji
regulacja emocji
proces inicjujący, modelujący i podtrzymujący doświadczanie emocji i operacji poznawczych oraz zachowań związanych z tym doświadczaniem
może mieć charakter:
nieuświadamiany, automatyczny
podmiotowy
Na początku życia dziecka można zaobserwować…
przejawy zachowań ukierunkowanych na obniżenie pobudzenia emocjonalnego oraz redukcję dyskomfortu.
przykłady:
wtulanie się w matkę, ssanie własnego kciuka, fiksowanie wzroku na wybranych elementach otoczenia
płacz sygnalizujący głód lub inny dyskomfort
Wszelkie reakcje dziecka, które obniżają pobudzenie emocjonalne oraz redukcję dyskomfortu są…
wspólne rodzajowi ludzkiemu i nie wymagają wcześniejszego uczenia się
automtayczna regulacja emocji - przykłady
kierowanie uwagi na bodźce, które potencjalnie mogą być zagrożeniem
mechanizm zaprzeczania (nieprzyjmowanie do wiadomości zagrażających informacji, niosących jednoznacznie negatywne skutki)
Kiedy ludzie najdłużej fiksują wzrok bodźcach, które są pozytywne?
W warunkach, w którym bodźce te mają różną walencję (emocjonalną wartość bodźca) , ale nie mają zagrażającego charakteru.
samokontrola
właściwość jednostki, proces i czynność
trzy strategie, związane z podmiotową kontrolą emocji (Waldinger, Isaacowitz (2011))
dystrakcja
koncentracja
ruminacja
(Waldinger, Isaacowitz (2011)) dystrakcja
poznawcza ucieczka od aspektów rzeczywistości, które rodzą negatywne doznania emocjonalne i przesunięcie uwagi na detale, które mogą być źródłem emocji pozytywnych
dystrakcja - przykład
zamiast skupiać się na tym co źle zrobiliśmy w zadaniu, skupiamy się na tym co dobrze
Tenisista myśli o przegranym meczu, później koncentruje się na kilku świetnych zagraniach
(Waldinger, Isaacowitz (2011)) koncentracja
emitowanie reakcji poznawczych, które cały strumień świadomości ukierunkowują na bodźce, mogące wywołać pozytywne stany emocjonalne
koncentracja - przykład
skupienie się na własnym oddechu
(Waldinger, Isaacowitz (2011)) ruminacja
ciągłe, patologiczne powracanie w myślach do zdarzeń wywołujących negatywne emocje, takie działanie prowadzi do niepokoju
czasem ruminacje mogą dotyczyć wracania myślami do zdarzeń pozytywnych
mechanizm izolacji
podmiot na świadomość istnienia zagrożenia, ale poznawczo funkcjonuje tak jakby on nie był obiektem tych zagrożeń
różnice międzypłciowe - poprawianie sobie nastroju
kobiety preferują metody pasywne (picie kawy, jedzenie słodyczy, spanie) oraz metody ukierunkowane hedonistycznie (zakupy), rozmyślają o swoich problemach
mężczyźni preferują metody aktywne (sport, majsterkowanie) oraz poszukują dystraktorów (oglądanie telewizji), częściej sięgają po alkohol lub narkotyki
regulacja emocji
proces
wynik
pozytywny proces nie musi znaczyć pozytywnego wyniku i na odwrót
(Sheppes, Meiran (2007)) emocja
jest procesem dynamicznym, rozwijającym się w czasie i poszczególne strategie jej kontrolowania są mniej lub bardziej odpowiednie w poszczególnych fazach tego procesu
Kiedy regulacja związana z procesami intrapsychicznymi może być skuteczna?
Wtedy, gdy pojawi się na początku doznania nieprzyjemnej emocji, nie pozwalając na jej pełne rozwinięcie się, doprowadzi do jej złagodzenia lub do odczuwania innej emocji
regulacja pobudzenia może mieć charakter…
automatyczny
kontrolowany
motywacja
w odniesieniu do stanów, w których organizm podejmuje działania ukierunkowane na uzyskanie jakiegoś elementu niezbędnego odo normalnego funkcjonowania
w odniesieniu do nowych osiągnięć, których jednostka chce osiągnąć stan lepszy od trwającego
John Dollard i Neal Miller (1967) przyjęli za Freudem, że…
organizmy żywe są bezczynne
podejścia ewolucyjne do motywacji
nurt etologiczny (wcześniejszy)
nurt socjobiologiczny
motywacja w etologii
gotowość do wykonania pewnego ewolucyjnie utrwalonego wzorca zachowania
wrodzony mechanizm wyzwalający zachowanie
instynkt (kilka klas, np. rodzicielski, rozrodczy, migracji)
instynkt (popęd)
utrwalony wzorzec zachowania oraz wrodzony mechanizm wyzwalający zachowanie
ma strukturę hierarchiczną (Tinbergen) np. instynkt rozrodczy u ptaków obejmuje instynkty niższego rzędu np. budowanie gniazda
aktywność sterowana instynktem zawiera trzy etapy:
etap narastania instynktu
etap apetytywny, charakteryzujący się rosnącym (jak apetyt) niespecyficznym i specyficznym pobudzeniem organizmu
etap konsumacyjny (zachowania spełniające), kończący się rozładowaniem instynktu
Instynkt nie wystarcza aby…
uruchomić zachowanie ukierunkowane
(decydujące znaczenie mają wrodzone mechanizmy wyzwalające i bodźce wyzwalające)
Jeżeli działający instynkt jest bardzo silny, a brakuje bodźców wyzwalających to…
może dochodzić do aktywności jałowej, ukierunkowanej na rozładowanie instynktu
(np. ruchy kopulacyjne bez partnera)
Przy bardzo silnym popędzie do uruchomienia zachowania wystarczy…
słaby bodziec wyzwalający
(i na odwrót)
wrodzony mechanizm wyzwalający
niewymagający uczenia się bodziec lub zespół bodźców stanowiących konieczny i wystarczający warunek wystąpienia zachowania instynktownego
kilka klas instynktów
rodzicielski
rozrodczy
migracji
zasada podwójnej kwantyfikacji
(Lorenz 1975, Manning 1976)
uruchomienie zachowania jest łącznym efektem działania dwóch czynników:
siły działającego popędu
siły bodźca wyzwalającego
motywacja: model hydrauliczny
energia podlega kumulacji i zwiększa swoje ciśnienie (jak w zbiorniku z zaworem bezpieczeństwa)
gdy ciśnienie jest zbyt wysokie, zawór otwiera się
ciśnienie spada
gdy ciśnienie jest wysokie, wystarczy niewielka zmiana zewnętrzna aby energia została uruchomiona
jeśli jest niskie, trzeba dużej zmiany by uruchomić energię
gdy zbiornik jest pusty, nic energii nie uruchomi
badania nad reakcjami piętna (imprinting)
pokazują, że mimo wrodzonej gotowości do “podążania za” mechanizm ten ulega utrwaleniu lub zaburzeniu w pierwszych kilkunastu godzinach życia
już ukształtowane reakcje piętna są bardzo trwałe i modyfikują późniejsze procesy uczenia się
Socjobiologowie zakładają, że…
podstawowym motywem znajdującym się u podłoża wszelkich zachowań organizmów jest tendencja do rozpowszechniania własnych genów
koncepcja motywacji w socjobiologii
3 czynniki:
okazja do rozpowszechniania własnych genów
eliminacja czynników zmniejszających prawdopodobieństwo rozsiewania własnych genów
dobór partnera najlepszego z dostępnych
socjobiologia - Gould
Podkreśla, że ta dziedzina nie dostarcza odpowiedzi na pytanie dotyczące wyboru jednego spośród możliwych zachowań
istnieje wielka liczba ekwiwalentnych sposobów zbiegania o rozpowszechniania genów, ale nie wiadomo dlaczego organizm wybiera dany sposób
Teorie socjobiologiczne słabo…
przewidują zachowania (szczególnie złożone)
koncepcje ewolucyjne a koncepcja psychodynamiczna
ewolucyjne → dotyczą ogólnie organizmów żywych
psychodynamiczna (psychoanalityczna) → ludzi
psychodynamiczna koncepcja motywacji (Freud)
założenia:
zachowania są zdeterminowane
źródłem zachowań jest energia psychiczna
zachowaniem rządzą wrodzone instynkty, częściej nazwane popędami
(popęd życia - seksualny (eros), popęd przeżycia (podtrzymania życia) np. głód, popęd śmierci (thanatos) - mechanizm zachowania)
motywy ludzkiego zachowania mają charakter nieświadomy (świadomość nie odgrywa istotnej roli w kształtowaniu motywacji zachowania)
popędy według Freuda - charakterystyka
źródło popędów
impet popędu
przedmiot popędu
zaspokojenie (ukierunkowanie) popędu
źródło popędów
(Freud)
stałe/odnawialne
stany organizmu
procesy metaboliczne
lub inne formy kumulacji energii
impet popędu
(Freud)
strona energetyczna popędu
wielkość działającego napięcia
wielkość deficytu ważnego dobra itp.
przedmiot popędu
(Freud)
każdy stan organizmu/obiekt, który redukuje napięcie i powoduje zaspokojenie działającego popędu
przedmioty popędu mogą zmieniać się w czasie (np. przez dojrzewanie/uczenie się)
zaspokojenie (ukierunkowanie) popędu
(Freud)
usunięcie nieprzyjemnego napięcia
lub innej wewnętrznej stymulacji uruchamiającej aktywność
podstawowy popęd organizujący zachowanie (bez udziału świadomości) wg Freuda
popęd seksualny
Robert Wite (1959)
wykazał, że odwołując się do wąskiej klasy popędów, trudno wyjaśnić zachowania eksploracyjne, zachowanie poznawcze, czynności manipulacyjne, poszukiwanie skuteczności
dwa mechanizmy motywacyjne (Karen Horney, 1976, 1978):
potrzeby bezpieczeństwa i stanowiącego konsekwencję braku jej zaspokojenia - lęku podstawowego
wyidealizowanego obrazu własnej doskonałości (Ja idealne), które zostaje w konflikcie z Ja aktualnym lub realnym
Erich Fromm (1966, 1971)
prekursor humanistycznej teorii motywacji, bo uważał, że:
najważniejszy mechanizm motywacyjny → dążenie do integralności własnej osoby
Harry Sulivan (1953)
dwa mechanizmy motywacyjne
potrzeba przyjemności
potrzeba bezpieczeństwa
← siły napędowe ludzkiego zachowania
Cofer, Appley (1972)
cztery kategorie psychodynamicznej teorii motywacji
energia - biologiczne stany organizmu
geneza zachowania - popędy (potrzeby, instynkty)
samokontrola motywacji - motywacja najczęściej nieświadoma
mechanizm motywacyjny - redukcja napięcia
behawiorystyczna koncepcja motywacji
empiryczna
siła motywacji → ocenia się post hoc
popęd, przynęta/pobudka, wzmocnienie
popęd
wielkość deficytu ważnego dla organizmu czynnika pozytywnego lub jako wielkość oddziaływania czynnika negatywnego
podział popędów:
pierwotne - nie wymagają uczenia się np. głód
wtórne np. zapotrzebowanie na używki
działanie popędów
uruchamianie i narastanie napięcia
(+ uruchomienie czynności eksploracyjnych)
Do wystąpienia zachowania niezbędny jest…
czynnik (obiekt) mogący zredukować popęd
konieczna jest przynęta (pobudka)
przynęta (pobudka)
obiekt/stan mający zdolność redukowania lub zmniejszania wielkości popędu
dwoisty charakter pobudki
w pewnych warunkach uruchamia popęd
w innych go redukuje
zatem:
czynnikiem uruchamiającym motywację jest pobudka LUB popęd
wzmocnienie pozytywne
każdy obiekt, stan rzeczy, który zwiększa prawdopodobieństwo powtórzenia reakcji wywołanej działaniem danego bodźca (popędu/pobudki)
pobudka/popęd/wzmocnienie
Pobudki kształtują nowe popędy, a po zredukowaniu popędu stają się wzmocnieniem.
brak oczekiwanego wzmocnienia pozytywnego
kara
brak oczekiwanego wzmocnienia negatywnego
nagroda
gotowość do wykonywania zachowań rośnie wraz z:
wielkością nagrody (zredukowanego popędu)
częstością otrzymywania danej nagody (choć w miarę jej poznawania wartość wzmacniająca nagrody stopniowo maleje)
regularnością otrzymywania danej nagrody (choć w miarę przedłużania się serii nagród wartość wzmacniająca kolejnych nagród maleje)
bliskością czasową nagrody i wykonywanego zadania
Clark Hull (1952) - motywacja
ma swoje źródła w Darwinowskiej walce o byt
do przeżycia niezbędne są pokarm, woda itp. oraz umiejętność zdobywania tych obiektów np. atak
popęd uruchamia deficyt obiektów pozytywnych lub nadmiar negatywnych
popęd - najważniejszy wskaźnik: intensywność zachowania
Hull: zachowanie
uczenie się zachowania
wykonanie zachowania (wcześniej wyuczonego)
Hull: popęd
specyficzny
niespecyficzny
popęd i nawyk
D i H
podstawowe wyznaczniki zachowania
Hull: wystąpienie zachowania
iloczynowa funkcja nawyku i popędu

Tolman (1929/1995)
oprócz popędu, pobudki i wzmocnienia uznawał:
mapy poznawcze
oczekiwania
“macierz przekonań i wartości’
“przedmioty i cele”
teoria motywacji Maslowa
zakłada obecność dwóch mechanizmów motywacyjnych:
potrzeb niedoboru (D-needs)
potrzeb wzrostu (B-needs)
→ (metapotrzeby)
Maslow: głód
oprócz bycia wskaźnikiem braku składników odżywczych
może być również oznaką niepokoju
Maslow: potrzeby bezpieczeństwa
źródło deprywacji: brak stabilności w otoczeniu
Maslow: potrzeby
najważniejsze: fizjologiczne
bezpieczeństwa
miłości i przynależności
szacunku
samourzeczywistnienias
piramida Maslowa

samoaktualizacja
mechanizm stawania się sobą
Maslow, potrzeby: podział
niedoboru
wzrostu
w obydwu: napięcie związane z deprywacją
badania w 1950 latach
brak stymulacji przenoszącej informacje jest stanem negatywnym
dostarczenie stymulacji może być w pewnych warunkach wzmocnieniem pozytywnym
4 rodzaje konsekwencji deprywacji sensorycznej
zaburzenia percepcji
zaburzenia procesów myślowych, pamięci, ale też wykonywania czynności) (np. pisania)
przeżywanie halucynacji, snów na jawie itp.
przeżywanie negatywnego napięcia, silnych lęków
zachowania eksploracyjne
są uruchamiane przez cechy informacji: nowość, zmiana, dziwność itp.
konflikt poznawczy (Berlyne)
czynnik negatywny
zakłóca funkcjonowanie
teoria równowagi poznnawczej (Heider, 1958)
Ludzie dążą do spójności w swoich przekonaniach, uczuciach i relacjach.
Niespójność (dyskomfort) pojawia się, gdy np. lubimy osobę P, lubimy coś X, a P tego nie lubi.
Wtedy zmieniamy swoje poglądy lub uczucia, aby przywrócić równowagę.
Najprostszy model: trójkąt równowagi – osoba, inna osoba, obiekt:
Osoba P lubi osobę O i jednocześnie lubi obiekt X.
Jeśli O nie lubi X, powstaje niespójność, którą P może zredukować np. zmieniając swoje odczucia wobec O lub X.
teoria dysonansu poznawczego (Festinger, 1957)
Ludzie odczuwają dyskomfort (dysonans), gdy ich przekonania, postawy lub zachowania są sprzeczne.
Aby zmniejszyć dysonans, mogą:
Zmienić swoje przekonania lub postawy.
Zmienić swoje zachowanie.
Racjonalizować sprzeczność (szukać usprawiedliwień).
Dysonans motywuje do przywrócenia spójności w myśleniu i działaniu.
teoria dysonansu poznawczego: założenia
ludzie gromadzą dane poznawcze
można je ze sobą porównywać
wynikiem porównania może być ustalenie jednej z trzech relacji między innymi:
konsonansu
dysonansu
braku związku
teoria dysonansu poznawczego
konsonans
gdy z treści jednego elementu poznawczego wynika treść drugiego
stan pozytywny
tym większy, im ważniejsze są dane poznawcze w związku
teoria dysonansu poznawczego
dysonans
gdy z treści jednego elementu poznawczego wynika zaprzeczenie drugiego
tym większy, im ważniejsze są dane poznawcze w związku
nie zależy od wielkości rozbieżności
sposoby redukowania dysonansu
operacje poznawcze np. zmiana treści jednego z elementów
zachowania wyjaśniane przez dysonans, można również wyjaśnić na innne sposoby
np. :
dążenie do utrzymania poczucia własnej wartości
mechanizmy samopercepcji
efekty porównań społecznych
topologiczna koncepcja motywacji
Kurt Lewin (1936, 1951)
dynamika zjawisk psychicznych i ich zmienność w czasie
systemowy (czyli akcentujący interakcje między elementami sytuacji) charakter zjawisk i procesów psychicznych
ukierunkowany charakter ludzkiego zachowania
pole psychologiczne
całość, złożona z liczby obszarów oddzielonych od siebie wyrazistymi granicami
np. zachowań, przynależności społecznej
Czynnikiem uruchamiającym zachowania są…
siły działające w polu psychologicznym:
mają punkt przyłożenia, kierunek, intensywność (jak wektory)
mogą mieć źródło wewnątrz jednostki lub pochodzić z zewnątrz
charakteryzują się walencją (pozytywną lub negatywną) → wywołują propulsję (dążenie) lub repulsję (unikanie)
efekt Blumy Zeigarnik (Lewin)
lepsze zapamiętywanie zadań niedokończonych
efekt Marii Owsiankiny (Lewin)
spontaniczna tendencja do dokańczania rozpoczętych i przerwanych zadań
czynniki decydujące o motywacji do określonego zadania
intensywność działającej siły
walencja pozytywna/negatywna
dystans pomiędzy podmiotem a obszarem określonej walencji
Madsen, 1980: podział teorii motywacji na 4 grupy (różne modele)
model homeostatyczny
model podnietowy
model poznawczy
model humanistyczny
model homeostatyczny
źródło motywacji: zaburzenie homeostazy organizmu
procesy poznawcze i energetyczne uruchamiają reakcję
przywraca homeostazę lub działania muszą być kontynuowane
model podnietowy
źródło motywacji: bodziec
bodziec uruchamia procesy energetyczne
wykonana reakcja znosi działanie bodźca i zachowanie się kończy
bodziec nie wpływa na kontynuację zachowania
model poznawczy
źródło motywacji: procesy poznawcze uruchamiane przez bodziec
procesy energetyczne kształtują reakcję
bodziec nie jest konfrontowany bezpośrednio, lecz przez struktury poznawcze
model humanistyczny
źródło motywacji: wewnętrzne procesy jednostki
zakłada autonomię zachowań, niezależną od bodźców
zachowanie kształtowane przez wewnętrzne procesy poznawcze i energetyczne
wpływ sytuacji zewnętrznej ograniczony do przebiegu zachowania
Motywacja zależy od zasobów…
poznawczych i energetycznych
zasoby:
umożliwiają realizację działania
są ograniczone i mogą się wyczerpywać
konieczne jest ich oszczędne gospodarowanie i regeneracja
przykład treningu w celu powiększania zasobów
ćwiczenia samokontroli
pobudzenie emocjonalne człowieka
chwilowy stan organizmu, charakteryzujący się energetyzacją somatyczną i zmianami swiadomości, polegającymi na zwężeniu jej pola
Poziom pobudzenia emocjonalnego regulowany jest przez…
siatkowaty układ aktywizujący i autonomiczny układ nerwowy