Próba taksonomii ludzkich emocji

psychoewolucyjna koncepcja emocji

Plutchik wymienia osiem emocji podstawowych - pierwotnych i uniwersalnych (pierwotnych w filo- i ontogenezie) ułożonych w cztery diady.

Diada to para emocji „przeciwstawnych": wzbudzenie jednej uniemożliwia wzbudzenie drugiej w tym samym czasie (tak na przykład próba rozbawienia kogoś w stanie smutku nie może się powieść do czasu, kiedy ów stan nie ulegnie wygaszeniu)

dlaczego złość jest uznawana za emocję pozytywną?

to ważne osiagnięcie ewolucyjne, bo umożliwia zaatakowanie i tą drogą poradzenie sobie z problemem

diady w teorii Plutchika

reakcje zaskoczenia vs oczekiwania (spodziewania się czegoś, oswojenia z czymś).

Druga para to wstręt vs lubienie

Trzecia para to strach vs złość (irytacja)

Czwarta (najpóźniejsza ewolucyjnie) diada to smutek vs radość.

diady II stopnia

z połączenia emocji podstawowych łączą się nowe jakości;

z powiązania zaskoczenia i smutku powstaje rozczarowanie;

z zaskoczenia i strachu - poczucie uniżenia;

ze strachu i lubienia - poczucie poddania się;

z oczekiwania czegoś i radości – nadzieja;

z oczekiwania czegoś i złości - gniew (wściekłość, furia);

z radości i lubienia - miłość;

ze złości i wstrętu - pogarda;

ze wstrętu i smutku - wyrzuty sumienia

James Russell (2003) głosi, że elementem każdego procesu emocjonalnego jest…

core affect- przyjemne bądź nieprzyjemne uczucie

psychologiczna koncepcja sekwencji powstawania emocji autorstwa Zajonca (1980/1985)

hipoteza pierwszeństwa reakcji afektywnej przed rozpoznaniem bodźca

ALE niektóre emocje powstają bez pośrednictwa świadomych procesów poznawczych, a inne - w ich następstwie

Zajonc pisze: „Jest rzeczą prawdopodobną, że możemy coś lubić lub czegoś się obawiać, zanim będziemy dokładnie wiedzieć czym to coś jest, a nawet zupełnie nie wiedząc, co to jest".

Założenia modelu LeDoux

1) nieodłącznym atrybutem każdego procesu emocjonalnego jest afekt;

(2) afekt powstaje automatycznie i bezwiednie wskutek pobudzenia ciała migdałowatego, a jego odczucie pojawia się, o ile impulsy zostaną przekazane z ciała migdałowatego do odpowiednich obszarów kory mózgowej;

(3) do pobudzeń ciała migdałowatego może dochodzić zarówno dzięki impulsom pochodzącym bezpośrednio ze wzgórza, jak i via kora mózgowa

LeDoux- drogadolna

W pierwszej kolejności bodziec pobudza leżącą bliżej receptora drogę dolną (receptor - wzgórze - ciało migdałowate - efektor).

Wówczas impulsy mogą spowodować:

(1) albo proces przebiegający całkowicie poza korą mózgową - nieświadomy proces emocjonalny, wywołujący następstwa behawioralne;

(2) albo następujący z opóźnieniem (bo droga impulsów do kory jest dłuższa) proces przepływu impulsu z ciała migdałowatego (drogami wstępującymi) do kory - dzięki czemu może dojść do doznania: do odczucia wzbudzonej już wcześniej reakcji afektywnej

prowadzi wiec do powstawania afektów automatycznie

droga górna

droga korowa

- możliwe jest powstawanie emocji po uprzednim świadomym rozpoznaniu bodźca i jego poznawczej ocenie

-pobudzana jest z opóźnieniem względem pobudzeń drogi dolnej (położonej bliżej receptorów)

Droga ____ umożliwia wzbudzanie emocji, których źródłem jest namysł, i ocenienie znaczenia tego, nad czym człowiek rozmyśla, a może to dotyczyć nie tylko teraźniejszości czy przeszłości, lecz także antycypowanej przyszłości.

górna

badania Murphy i Zajonca (1994), ideogramy

uczestnicy oceniają nieznane im chińskie znaki mniej lub bardziej pozytywnie w zależności od tego, jaki afekt (pozytywny czy negatywny) wzbudziły eksponowane wcześniej niewidoczne bodźce podprogowe.

kontynuacja tych badań: gdy należało zgadywać, czy nieznane chińskie znaki prezentowane jako symbole różnych ludzkich cech - odnoszą się do cech własnego Ja, uczestnicy odpowiadali twierdząco (bądź przecząco), a zależało to od typu bodźców podprogowych.

Gdy najpierw podprogowo eksponowana była fotografia osoby uśmiechniętej lub rasy białej, to odnosili nic nie znaczący chiński znak do siebie istotnie częściej, niż wtedy,gdy wcześniej eksponowana była (niewidoczna) fotografia osoby przerażonej czy tez osoby rasy żółtej

źródła pierwotnych, powstających automatycznie emocji:

wewnętrzne

• zaspokajanie podstawowych potrzeb, których deprywacje wywołują negatywne napięcia, zaś ich zaspokojenie przynosi ulgę

i zewnętrzne

• Człowiek jest zależny od otoczenia, które przyczynia się do deprywacji bądź gratyfikacji potrzeb, związku z czym rozmaite obiekty nabierają afektywnego znaczenia

W odpowiedzi na pytanie o to, co pierwotnie jest przyciągające bądź odpychające, przyjemne bądź przykre, musimy się odwołać do źródeł zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych - do stymulacji:

(1) wewnętrznych, popędowych - pochodnych od naruszenia vs przywrócenia homeostazy; 

(2) zewnętrznych, podnietowych - pochodnych od awersyjnego bądź hedonistycznego charakteru bodźców.

W ślad za tym rozróżnieniem mówimy o homeostatycznych i hedonistycznych mechanizmach wzbudzania emocji w automatycznym systemie wartościowania

Homeostatyczne źródła emocji

trzy główne kategorie zjawisk, które wzbudzają emocje prowadzące do motywacji o charakterze popędowym

Są to zjawiska powiązane z naruszaniem i przywracaniem:

(1) homeostazy biologicznej, (2) homeostazy psychologicznej, (3) równowagi poznawczej

Homeostaza biologiczna

kojarzona głównie z mechanizmami odpowiedzialnymi za fizyczna kondycję i egzystencję,

czyli z uniwersalnymi mechanizmami o dużej sile determinacji zachowania.

homeostaza psychologiczna (Cannon)

związana z wyznaczaniem przez doświadczenie nowych przesłanek równowagi organizmu

→ stopniowo, w miarę uczenia się, powstają nowe potrzeby warunkujące równowagę biologiczną

Na zasadzie „homeostatu" działa także deprywacja i zaspokajanie potrzeb o genezie psychologicznej.

(Maslow) potrzeba bezpieczeństwa, przynależności i miłości oraz aprobaty

Sa to potrzeby zależnościowe: tworzą się wskutek doświadczania ze strony otoczenia negatywnych bądź pozytywnych wzmocnień dla bardziej pierwotnych potrzeb i uzależniania się psychologicznego

mechanizmy typu homeostatycznego są źródłem automatycznie wzbudzanych emocji negatywnych, gdy…

naruszona jest wewnętrzna równowaga związana z deprywacją potrzeb biologicznych, emocjonalnych bądź orientacyjnych

Hedonistyczne źródła emocji

gdy dochodzi do kontaktu z bodźcami wywołującymi emocje awersyjne, włączają się behawioralne mechanizmy wycofywania się, przerywające kontakt.

Wraz z oddaleniem się niknie napięcie i kończy się proces regulacyjny

Gdy zaś kontakt z bodźcami wywołuje przyjemność, aktywizowany jest system zbliżania, który wyzwala tendencję do podtrzymywania i powtarzania kontaktu bodźcami

ŹRÓDŁA EMOCJI POWSTAJĄCYCH W SYSTEMIE REFLEKSYJNYM

Emocje wzbudzane refleksyjnie (w odróżnieniu od wzbudzanych automatycznie) powstają zgodnie z sekwencją: bodziec - rozpoznanie bodźca - ocena - afekt.

O jakości emocji decyduje ocena

Według Reykowskiego, podstawę oceniania jakości emocji stanowią

poznawcze standardy: wyartykułowane kryteria tego, co pozytywne, a со negatywne

→ Umysłowe wizje tego, co dobre, a co złe, stanowią układ odniesienia, z którym obiekty i stany rzeczywistości są porównywane

dwie kategorie mechanizmów prowadzących do powstawania emocji negatywnych i pozytywnych w systemie wartościowania refleksyjnego

(co wpływa na to, że decydujemy ze dana emocja jest pozytywna czy negatywna?)

(1) pojęciowe standardy Ja

• W odniesieniu do własnej osoby człowiek tworzy wizje Ja pożądanego, ja idealnego itd.

(2) pojęcia aksjologiczne

obie leżą u podstaw tego, co Maslow nazwał potrzebami wyższymi.

Wymienił wśród nich potrzeby: samorealizacji, wiedzy i rozumienia oraz piękna. Tego typu motywacje wiążą się z emocjami wykraczających poza repertuar emocji podstawowych.

taksonomia ludzkich emocji

1. system automatyczny

źródła emocji: wewnętrzne (popędowe) i zewnętrzne (podnietowe)

emocje negatywne na skutek: naruszenie homeostazy, bodźce awersyjne

emocje pozytywne na skutek: przywrócenie homeostazy, bodźce hedonistyczne

2. system refleksyjny

źródła emocji: wewnętrzne (standardy ja), transgresyjne (podnietowe)

emocje negatywne na skutek:naruszenie standardów Ja, przejawy zła

emocje pozytywne na skutek: realizacja standardów Ja, przejawy dobra