Histo 5 .1

Budowa, występowanie funkcja blaszki i błony podstawne

- Błona podstawna - blaszka podstawna + warstwa włóknisto siateczkowata - Blaszka podstawna - jedyna forma zorganizowanej substancji międzykomórkowej produkowanej przez m.in nabłonki • Blaszka jasna składa się głównie z lamininy i entaktyny • Blaszka ciemna z kolagenu IV, fibronektyny i perlekanu • Warstwa włóknisto-siateczkowata towarzyszy blaszkom i mocuje tkankę łączną do blaszki. Składa się z włókien srebrochłonnych, kolagenu typu III i VII, włókien sprężystych i proteoglikanów • Występowanie: w tkance nabłonkowej, adipocytach, komórkach Schwanna • Funkcja: przytwierdza komórki do podłoża, oddziela nabłonek od tkanek (głównie łącznej), bierze udział w tworzeniu brawo - krew-powerze (płuca), filtracyjnej (nerki), determinuje polarność komórek, bierze udział w procesach wymiany substancji między otoczeniem a komórką, w rozwoju płodowym prowadzi rosnące wypustki nerwowe

Zróżnicowanie wierzchołkowe komórek nabłonkowych

• Mikrokosmki • Stereocylia • Rzęski/witki • Glikokaliks - 10-20nm, pokrywa zewnętrzną powierzchnię komórki. cukrowa warstwa pokrywająca powierzchnię komórek zwierzęcych i niektórych bakterii. Różni się u poszczególnych komórek składem reszt cukrowych i grubością. Tworzy środowisko reakcji, bierze udział w rozpoznawaniu komórek przez układ odpornościowy, chroni przed uszkodzeniami mechanicznymi. Sprawia, że komórka jest śliska - ułatwione przeciskanie się przez naczynia krwionośne np.erytrocytów. Izolacja, transport.

Budowa mikrokosmków

- Mikrokosmki - • Palczaste wypustki cytoplazmatyczne o średnicy 80-100nm i długości 0.5-2 μm • Występują na powierzchni wolnej, wierzchołkowej komórek nabłonkowych, pełnią funkcję adsorpcyjne • Zwiększają powierzchnię chłonną komórek nawet 25-30 razy • Mogą występować pojedynczo, występują w różnej ilości, w przypadku niektórych nabłonków mikrokosmki są bardzo licznie i regularnie ułożone - tworzą tzw rąbek prążkowany / brzeżek szczoteczkowy (kom. nabłonka w jelitach, kanaliki proksymalne nerki) — są nieco odmienne: sztywne, jednakowej wysokości, ułożone gęsto jeden obok drugiego w formie palisady. • Okryte plazmolemmą • Rdzeń mikrokosmków tworzą równolegle ułożone filamenty aktynowe • Zewnętrzne, wierzchołkowe końce filamentów aktynowych przymocowane są do błony komórkowej za pomocą białek nukleacyjnych (alfa aktynina) • Filamenty aktynowe przymocowane są bocznie do błony komórkowej przy pomocy kompleksu kalmodulina-miozyna1 • Filamenty aktynowe są powiązane między sobą za pomocą wiliny, espiny i fibryny • Cytoplazmatyczne końce filamentów aktynowych wiążą się z siateczka graniczną za pomocą spektryny II • Nie posiadają zdolności ruchu - mogą jedynie ulegać skracaniu i wydłużaniu

Budowa stereocylii

- Stereocylia - • Duże struktury o wielkości porównywalnej z wymiarami rzęsek, niekiedy rozszerzone w okolicy szczytowej. • Długość 5 - 10μm, brak zdolności do ruchu • Budowa wewnętrzna zbliżona do budowy mikrokosmków - szkielet z aktyny • Występowanie: w przewodzie najądrza oraz w uchu wewnętrznym

Budowa rzęsek

- Rzęski - • Rzęski i wici mają średnicę około 0,2 μm, długość rzęsek 5-10μm, wici 15-70 μm • Wypustki cytoplazmatyczne posiadające zdolności ruchu, okryte błoną komórkową • Rzęski działają jaki miniaturowe bicze - można wyróżnić fazę efektywną - aktywną, szybkie zgięcie w jedną stronę (zależne od dyneiny) oraz powrotną/powolną — bierne wyprostowanie (zależne od neksyny) co umożliwia przepychanie śluzu oraz substancji stałych. Dyneina + tubulina - dyneina ma zdolność ATP-azy, energia do ruchów z ATP • Poszczególne migawki ułożone wzdłuż długiej osi pokrywy nabłonkowej ,biją" z minimalnym opóźnieniem w stosunku do siebie. Daje to w efekcie „falę" uderzeń migawek przesuwającą się w określonym kierunku (nazywamy to zjawisko metachronią ruchu migawek). • Wici: ruchy faliste lub śrubowe - umożliwia to aktywne przemieszczanie się (komórki rozrodcze i jednokomórkowce) • Rzęski liczne na powierzchni wierzchołkowej komórek nabłonkowych wyścielają drogi oddechowe i jajowód tworząc brzeżek migawkowy, wici najczęściej pojedynczo. Podobna struktura wewnętrzna (obu) • Zbudowane z łodygi (wstaje ponad komórkę), ciałka podstawnego (pod łodygą tu zaczyna się aksonema) i aparatu korzonkowego oraz aksonemy • Przez środek migawki przebiega wiązka mikrotubul - aksonema specyficzny aparat ruchu • Szkielet zbudowany z 9 par mikrotubul obwodowych i 1 pary pojedynczych mikrotubul centralnych -wokół których występuje powłoczka centralna, • Dublety obwodowe zbudowane są z mikrotubuli A (bliżej środka, mniejsza średnica, z 13 protofilamwentów) oraz niekompletnej mikrotubuli B (zewnętrznie, 11 protofilamentów), • Od mikrotubuli A odchodzą 2 ramiona dyneinowe zewnętrzne i wewnętrzne, w kierunku powłoczki centralnej biegną szprychy promieniste o długości 36nm w których wyróżnia się główkę i połączenie promieniste, • Dublety mikrotubul połączone wiązaniami neksynowymi odchodzącymi od mikrotubul A - zapobiegają przesuwaniu się dubletów względem siebie - ruch ślizgowy zamieniony na ruch zginający • Aksonema odchodzi od ciałka podstawnego jest w nim 9 tripletów mikrotubul - morfologia ciałka podstawnego jest zatem identyczna z morfologią centrioli i obie te struktury są różnymi funkcjonalnie odmianami tej samej organelli. ciałko podstawne steruje wytwarzaniem mikrotubul aksonemy i być może koordynuje ich ruch. • Aparat korzonkowy (biegnąca od ciałka podstawnego w głąb cytoplazmy wiązka cienkich włókienek) charakteryzuje się poprzecznym prążkowaniem i kończy się w okolicy jądra komórki, korzonki rdzenne zbudowane są z równolegle położonych mikrofilamentów. Zakotwicza migawkę w cytoszkielecie komórki. • Migawka pierwotna - pojedyncza - 9 par mikrotubula obwodowych, brak centralnych. W błonie ma receptory i białka (uczestniczy w regulacji cyklu komórkowego i różnicowaniu) W kanalikach nerkowych i osteocytach działa jak mechanoreceptor regulujący przepływ płynu (jak tama) - zgięcie powoduje otwarcie kanałów wapniowych. Nieruchome, brak ramion dyneinowych, powiązane z centriolą, charakterystyczne dla komórek receptorowych. • Ramiona dyneinowe zewnętrzne i wewnętrzne rozmieszczone są co 24nm • Szprychy promieniste rozmieszczone są po trzy (w odstępach 24 i 32nm) co 40nm • Wiązania neksynowe rozmieszczone są co 86nm • Elementy powłoczki środkowej rozmieszczone są co 86nm

Rodzaje połączeń międzykomórkowych

1) Połączenia mechaniczne - wiążą ze sobą błony komórkowe i cytoszkielety (dzięki katcherynom, białkom pośredniczącym i filamentom cytoszkieletu) - strefa przylegania, punkt przylegania, desmosom 2) Połączenia ścisłe - uszczelniają przestrzeń międzykomórkową - strefa zamykająca

3) Połączenia komunikacyjne - umożliwia przekazywanie jonów i substancji niskocząsteczkowych z komórki do komórki, tworzą je transbłonowe białka łączące - połączenie typu neksus

Budowa i znaczenie połączeń zamykających - zonulla occludens

• Szczelne - uszczelnienie między dwoma komórkami, tak aby nie było między nimi przepływu substancji, ścisłe, plątające się pętle sznurów, szerokość zajmowanego obszaru około 600 nm • Występowanie: na bocznej powierzchni komórki nabłonkowej, w pobliżu jej szczytu, głównie w nabłonkach, których zadaniem jest szczelne oddzielenie dwóch środowisk, np. w nabłonku jelita lub pęcherza moczowego • Dochodzi do styku sąsiadujących błon komórkowych, który w mikroskopie elektronowym daje obraz fuzji ich zewnętrznych warstw. Sznury te zbudowane z linijnie ułożonych globularnych, transbłonowych białek łączących (klaudyn i okludyn) obecnych w obu błonach i ściśle z sobą zespolonych. • W zapewnieniu spójności połączenia ważną rolę pełnią również integryny, białka połączeń zamykających ZO1, ZO2, ZO3 i jony wapniowe. • Pojedynczy styk błon nie gwarantuje całkowitej szczelności nabłonka — jej stopień wzrasta wraz z liczbą sznurów opasujących komórkę • Funkcja: - zapobieganie dyfuzji cząsteczek poprzez obszar międzykomórkowy ograniczony przez komórki budujące to połączenie - wymuszenie transportu substancji przez błonę i cytoplazmę, umożliwia to m.in. kontrolowanie wchłaniania substancji - decydują o selektywności, wytworzenie gradientów substancji wydzielanych itd., - nie pozwalają błonie komórkowej się przesuwać - Tworzą bariery tkankowe, izolujące od siebie określone rejony w niektórych narządach: bariera krew-mózg, bariera krew-grasica, bariera krew-jądro

Budowa i znaczenie połączeń przylegania

• Łączą komórki pomiędzy sobą lub z macierzą zewnątrzkomórkową, w tym z błoną podstawną • Mają charakter połączeń mechanicznych, stabilizacja struktury tkanek i narządów • Ściśle powiązane z elementami cytoszkieletu - przenoszenie naprężeń na filamenty a nie na błonę. - Strefa przylegania \= obwódka zwierająca / punkt przylegania - • W komórkach nabłonkowych występują poniżej obwódek zamykających • Połączenie kom-kom, mechaniczne o charakterze ciągłego pasa biegnącego wokół każdej z komórek tworzących styk • Błony komórkowe oddzielone są od siebie przestrzenią o szerokości ok. 20 nm, • Białka transbłonowe - E- kadheryny, zakotwiczone w obu komórkach tworzących połączenie uwarunkowane obecnością jonów wapniowych - usunięcie jonów Ca2+ jest czynnikiem, który rozluźnia połączenie komórkowe. • Domeny cytoplazmatyczne kadheryn łączą się za pomocą winkuliny oraz alfa-aktyniny — elektronowo gęsty materiał (tu lokalizują się białka pośrednie), przez które przebiega okrężna wiązka mikrofilamentów aktynowych, budujące siateczkę graniczną Funkcja: • Mechanicznie wiąże komórki ze sobą - przekazywanie naprężeń na filamenty, a nie na błonę • Dzięki współdziałaniu aktyny z miozyną I, jest połączeniem dynamicznym i nie tylko mechanicznie wiąże komórki, ale może w wyniku przemieszczania się mikrofilamentów, modyfikować kształt całych zespołów komórkowych (np. przekształcanie się powierzchni nabłonkowych w zamknięte cewki w trakcie organogenezy, czy wypychanie martwych komórek z nabłonka ulegającego fizjologicznej odnowie). • lokalną odmianą stref jest punkt przylegania - łączący komórki tylko na niewielkiej powierzchni. Połączenia takie spotyka się pomiędzy komórkami śródbłonków naczyniowych i pomiędzy astrocytami w centralnym systemie nerwowym. - Desmosomy - • Połączenie kom-kom, mechaniczne, charakter lokalny • Przestrzeń międzybłonowa 24nm • Białka transbłonowe - desmogleininy, desmokoliny (kadheryny desmosomowe) - budują płytkę adhezyjną — zazębiające się z sobą na kształt zamka błyskawicznego • Po wewnętrznej stronie błony komórkowej występuje elektronowo gęsty dysk zwany płytką przytwierdzającą zbudowany z desmoplankiny, plakoglobiny (to są białka pośredniczące), zakotwiczone są w nim filamenty pośrednie (w nabłonkach filamenty keratynowe, czyli tonofilamenty) Funkcja: • Wzmacniają mechaniczne połączenia tkankach, które są narażone na stres mechaniczny (np.nabłonki, m.sercowy) - Połdesmosomy/hemidesmosomy - • Połączenie komórka-błona podstawna, • Białka transbłonowe to integryny łączące się z lamininą i kolagenem, białka pośredniczące to desmoplankiny, dodatkowo filamenty pośrednie Funkcja: • Połączenie przypodstawnej części komórki z błoną podstawną (substancją międzykomórkową) - kotwiczenie filamentów pośrednich komórki do błony podstawnej - Przyczepy ogniskowe \= lokalne - • Połączenie komórka-substancja międzykomórkowa - dowolne miejsce tej substancji • Białka transbłonowe to integryny łączące się z fibronektyną, • Białka pośredniczące to alfa-aktynina, winkulina, talina, plus filamenty aktynowe

Budowa i znaczenie połączeń komunikacyjnych

• Są to połączenia jonowo-metabliczne - NEXUS, najczęściej wstępujący typ połączeń, występuje praktycznie we wszystkich tkankach (w tkance łącznej, nabłonkowej, mięśniowej sercowej, mięśniowej gładkiej, nerwowej) POZA mięśniami szkieletowymi, bo impuls wysyłany do jednej komórki powodowałby depolaryzację sąsiednich włókien, co spowodowałoby brak precyzji skurczu. • W obrębie połączenia odległość między błonami sąsiadujących komórek : 2 — 4nm • W obrębie połączenia występują bardzo liczne kanały zwane koneksonami zbudowane z 6 podjednostek białka - koneksyny (koneksony błon sąsiadujących komórek łączą się i tworzą kanał o długości ok. 20nm i średnicy otworu 1,5nm, a całego koneksonu 8nm) Funkcja: • Ważną fizjologicznie funkcją neksusów jest przekazywanie z komórki na komórkę potencjałów czynnościowych (bodźców), powodujących np. zsynchronizowany skurcz mięśni gładkich czy mięśnia sercowego. • Przepływ poprzez neksusy cyklicznego AMP, jonów Ca+ i innych tzw. wtórnych przekaźników umożliwia sygnalizacje, czyli „porozumiewanie się" komórek. • Koneksony zamykają się na skutek wewnątrzkomórkowego spadku pH lub wzrostu stężenia jonów Ca+. Dzieje się tak m.in. przy uszkodzeniu komórki. Zamknięcie koneksonów zapobiega wówczas przeniesieniu się zaburzeń jonowych do sąsiednich, nieuszkodzonych komórek. • Umożliwiają komunikację elektryczną i chemiczną komórek pozwalając na przenikanie substancji nisko cząsteczkowych rozpuszczonych w wodzie tj. jony, cukry, nukleotydy, aminokwasy, witaminy itp.

Podstawowe cechy budowy i funkcje tkanek nabłonkowych

• Tkanka nabłonkowa to zespół komórek ściśle przylegających do siebie położonych na błonie postawnej. Komórki tkanki nabłonkowej wykazują budowę spolaryzowaną: można wyróżnić powierzchnię wierzchołkową, powierzchnię boczną oraz przypodstawną. Przeważnie nie są unaczynione (poza smugą ucha wewnętrznego) • Tkanka nabłonkowa buduje gruczoły, tworzy wyściółki nabłonkowe (zewnętrzne lub wewnętrzne np. skóra, drogi oddechowe, pokarmowe, moczowe, rozrodcze, naczynia krwionośne, limfatyczne, jamy ciała) • Ma charakter tkanki barierowej, położonej: a) pomiędzy pozostałymi komórkami organizmu, a środowiskiem zewnętrznym i jego uchyłkami, b) pomiędzy pozostałymi komórkami organizmu a jamami zawierającymi większą lub mniejsza ilość płynu - nabłonki wyścielają układ naczyniowy, jamę otrzewną, opłucną, jamy stawowe Funkcja: • Barierowa \= ochronna np. naskórek — ochrona głębiej położonych tkanek przed uszkodzeniami mechanicznymi, termicznymi i chemicznymi — oraz regulacja transportu różnych substancji poprzez warstwę nabłonkową. • Resorpcyjną np. nabłonek jelitowy, kanalików nerkowych— wchłanianie różnych substancji • Sekrecyjna np. gruczoły - w żołądku, jelitach, jamie ustnej — produkcja i wydzielanie różnych substancji • Zmysłowa np. kubki smakowe — odbiór bodźców ze środowiska zewnętrznego, komórki receptorowe w uchu wewnętrznym

Klasyfikacja tkanek nabłonkowych

• Ze względu na:

a) ilości warstw komórek nabłonkowych (jedno- lub wielowarstwowy)

b) kształtu komórek: płaski, sześcienny, walcowaty

c) nabłonek wielowarstwowy płaski występuje w dwóch odmianach nierogowaciejący (wyłącznie żywe kom) i rogowaciejący (komórki powierzchniowych warstw obumierają i przekształcają się w martwe płytki rogowe) d) nabłonek wielorzędowy to odmiana nabłonka jednowarstwowego walcowatego. *W przypadku nabłonków wielowarstwowych, w których występują komórki o zróżnicowanych kształtach, w nazwie nabłonka bierze się pod uwagę kształt komórek warstwy powierzchniowej.*

Budowa i występowanie nabłonków jednowarstwowych

Jedna warstwa komórek leżącej na błonie podstawnej. Kształt i miejsce występowania są zróżnicowane dlatego wyróżniamy nabłonki jednowarstwowe: • Nabłonek jednowarstwowy płaski: - jądra są grubsze niż cienka cytoplazma - komórki NIE wykazują biegunowości ułożenia składników cytoplazmy - funkcja: barierowa, filtracyjna, dializacyjna, transportu gazów i transportu substancji za pomocą transcytozy - występowanie: naczynia (śródbłonek), pęcherzyki płucne(pneumocyty I rzędu), kanaliki pośrednie nerki, jamy ciała (mezotelium) • Nabłonek jednowarstwowy sześcienny: - wysokość komórek na przekroju jest równa szerokości - składniki cytoplazmy mają ułożenie biegunowe : pod jądrem znajdują się mitochondria, nad jądrem jest AG, RE i pęcherzyki wydzielnicze - funkcja: barierowa, resorpcyjna, wydzielnicza - występowanie: kanaliki nerkowe, gruczoły, nabłonek powierzchniowy soczewki i jajnika • Nabłonek jednowarstwowy walcowaty: - komórki są wysokie i wyraźnie spolaryzowane w ułożeniu ich składników cytoplazmatycznych (podłużne jądra leżą bliżej podstawy komórek), pod jądrem znajduje się większość RER i mitochondriów, nad jądrem znajduje się AG, większość SER oraz pęcherzyki wydzielnicze i endocytarne - funkcja: barierowa, resorpcyjna, wydzielnicza - występowanie: drogi wyprowadzające w gruczołach, żołądek, jelito cienkie i grube, macica, jajowód, zbiorcze kanaliki nerek • Nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy/wieloszeregowy: - odmiana nabłonka jednowarstwowego walcowatego, występuje kilka typów komórek różniących się wysokością. - wszystkie komórki mają podstawy na tej samej wysokości (przylegają do blaszki podstawnej), ich jądra komórkowe, w zależności od wysokości komórki i położenia w niej jądra — leżą w nabłonku na różnych poziomach, stwarzając wrażenie wielowarstwowości nabłonka - jest to specyficzny typ nabłonka ponieważ jego komórki nie mają jednego określonego kształtu ani wysokości. - funkcja: ochronna, wydzielnicza, zmysłowa - występowanie: drogi oddechowe, przewód najądrza, kubki smakowe, obszary receptoryczne ucha wewnętrznego.

Budowa i występowanie nabłonków wielowarstwowych

Nabłonki te zbudowane są z warstw komórek leżących jedna na drugiej, a najniższa spoczywa na błonie podstawnej przy czym określając rodzaj bierze się pod uwagę kształt komórek leżących w warstwie powierzchniowej. Wyróżniamy nabłonki wielowarstwowe: • Nabłonek wielowarstwowy płaski: - rogowaciejący lub nierogowaciejący - warstwa powierzchniowa zbudowana jest z komórek płaskich, głębsze warstwy składają się z komórek sześciennych, a warstwa podstawna z komórek walcowatych - wśród komórek walcowatych warstwy podstawnej znajdują się komórki macierzyste, które przez całe życie mają zdolność dzielenia się - funkcja: ochronna - występowanie w: skóra (rogowaciejący), jama ustna, gardło, przełyk, odbyt, pochwa, rogówka • Nabłonek wielowarstwowy przejściowy (urotelium) - powierzchniową warstwę tego nabłonka stanowią komórki baldaszkowate (dwujądrzaste, zmodyfikowana przyszczytowa błona komórkowa zbudowana ze sztywnych asymetrycznych płytek. Są nieprzepuszczalne dla wody, w obrębie płytek są specyficzne białka transbłonowe uroplakiny. - płytki zajmują 90% przyszczytowej powierzchni komórki baldaszkowatej - warstwa komórek baldaszkowatych stanowi barierę ochronną nabłonka i niżej położonych tkanek przed kwaśnym i hiperosmotycznym moczem, pomagają w tym połączenia zamykające. - wyjątkowa rozciągliwość, wyściółka pęcherza moczowego może powiększyć się 4 razy (w obkurczonym pęcherzu mamy 5-6 warstwowy nabłonek a w rozciągniętym 3 warstwy) wtedy komórki są spłaszczone i rozciągnięte - Do zmian tych dostosowuje się również błona komórkowa komórek baldaszkowatych: przy obkurczaniu się pokrywy nabłonkowej płytki błonowe wpuklają się do wnętrza komórki. - funkcja: ochronna, barierowa - występowanie: drogi moczowe • Nabłonek wielowarstwowy sześcienny - funkcja: ochronna - występowanie: przewody wyprowadzające gruczołów potowych • Nabłonek wielowarstwowy walcowaty - funkcja: ochronna - występowanie: strefy przejściowe między nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym a wielowarstwowym płaskim(nagłośnia, wpust, odbyt), cewka moczowa, przewody wyprowadzające dużych gruczołów, spojówka

Klasyfikacja gruczołów

Wyspecjalizowane zespoły komórek nabłonkowych do pełnienia funkcji wydzielniczych • Egzokrynowe - zewnątrzwydzielnicze - posiadają odcinki wydzielnicze i przewody wyprowadzające wydzielinę do światła narządu. a) ze względu na kształt odcinka wydzielniczego: - pęcherzykowe - cewkowe - cewkowo-pęcherzykowe b) ze względu na stopień rozgałęzienia: - pojedyncze (jeden odcinek wydzielniczy) / rozgałęzione (kilka odcinków wydzielniczych) - proste (gdy jest pojedynczy przewód wyprowadzający) / złożony (drzewkowaty przewód wyprowadzający) c) ze względu na rodzaj wydzieliny: - surowicze - produkujące wydzielinę o małej gęstości i lepkości z dużą zawartością wody (gruczoły pęcherzykowe błon śluzowych, ślinianki surowicze) - śluzowe - produkujące gęstą i lepką wydzielinę (gruczoły cewkowe błon śluzowych) - mieszane - gruczoły cewkowo-pęcherzykowe błon śluzowych, ślinianki mieszane • Endokrynowe - wewnątrzwydzielnicze/dokrewne - składają się z komórek wydzielniczych otoczonych gęstą siecią naczyń włosowatych do których uwalniane są hormony - uwalniają hormony drogą parakrynną - do płynu tkankowego, gdzie oddziaływują lokalnie na sąsiednie komórki - uwalniają hormony drogą autoktynną - działają na same siebie wydzielanym przez nie hormonem • Ze względu na wielkość: małe (skóra i błona śluzowa), duże (w postaci narządów - ślinianka, tarczyca, wątroba), rozproszone (pojedyncze komórki gruczołowe rozsiane w nabłonkach pokrywających błony śluzowe) • Klasyfikacja ze względu na mechanizm wydzielania: - Merokrynowe - egzocytoza pęcherzyków z wydzieliną, większość egzo i endokrynowych. - Apokrynowe - ziarna wydzieliny odrywają się razem z kawałkiem cytoplazmy na szczycie komórki - gruczoł potowy, zapachowy - Holokrynowe - cała komórka degraduje, rozpada się i staje się wydzieliną - gruczoł kuprowy - Dyfuzja - bierne przejście przez błonę np. Hormony sterydowe i pochodne aminokwasów, gruczoł śródmiąszowy jądra i jajnika, ciałko żółte, kora nadnerczy, szyszynka.

Klasyfikacja tkanek łącznych

• Tkanka łączna embrionalna (nisko zróżnicowana) - mezenchymatyczna - galaretowata (dojrzała / niedojrzała) • Tkanka łączna właściwa - siateczkowata - tłuszczowa żółta - tłuszczowa brunatna - łączna włóknista luźna - łączna włóknista zbita (o regularnym (sprężysta, ścięgnista) i nieregularnym utkaniu) • Tkanka łączna podporowa - chrzęstna (szklista, sprężysta i włóknista) - kostna (zbita, gąbczasta)

Budowa substancji międzykomórkowej tkanki łącznej

Jest wytwarzana przez komórki tkanki łącznej, wyjątkiem jest krew - jej substancja międzykomórkowa to osocze • Włókna - kolagenowe (wiele typów, głównie I) - srebrochłonne - sprężyste • Istota podstawowa - glikozaminy + proteoglikany - białka niekolagenowe (klej adhezyjny, pozwalają na zlepienie ze sobą komórek i powstanie strukturalnej całości) fibronektyna, entaktyna, laminina, elastyna

Klasyfikacja kolagenu

• Kolageny klasyczne - mają łańcuchy polipeptydowe alfa1 lub alfa 2 splecione w strukturę potrójnej helisy, która wynika z długich powtarzających się w nich sekwencji aminokwasów (Gly-X-Y) i tworzą włókna. Tropokolagen ze zdolnością do polimeryzacji. Kolagen I, II, III, V. • Kolageny niekowencjonalne - brak ciągłości struktury helisy, brak zdolności do utworzenia włókien. Kolagen IV, VI, VII, VIII, IX, X

Kolagen typu I - występowanie, budowa i biosynteza

• Występowanie: - kości - więzadła - ścięgna - skóra - torebki włókniste - ochrzęstna - tkanka chrzęstna włóknista • Budowa - podstawową jednostka jest tropokolagen, jego cząsteczkę budują dwa łańcuchy alfa1 i jeden łańcuch alfa2 (heterotrimer). Prawoskrętny superheliks. Cząsteczka o kształcie zwiniętego sznura, długości ok.300nm, a szerokości 1,5nm. - Cząsteczki tropokolagenu ulegają polimeryzacji we włókna kolagenowe. - Włókna wykazują poprzeczne prążkowanie - prążek jasny to tam gdzie kolagen ma wiekszą gęstość - jego cząsteczki nachodzą na siebie (słabiej wnika barwnik), prążek ciemny to tam gdzie kolagen ma mniejszą gęstość - więcej przerw między cząsteczkami kolagenu (barwnik lepiej wnika). Odległość między prążkami ok.67nm. - grube włókna o dużej wytrzymałości mechanicznej. - zaburzenia biosyntezy kolagenu powodują takie choroby jak szkorbut, choroba Menkesa, wrodzona łamliwość kości • Biosynteza zachodzi wewnątrzkomórkowo i zewnątrzkomórkowo. 1) Synteza preprokolagenu na rybosomach RER, oderwanie peptydu sygnałowego i powstanie łańcuchów alfa prokolagenu 2) Hydroksylacja łańcuchów prokolagenu dotyczy lizyny i proliny prowadzi do powstania hydroksylizyny i hydroksyproliny, katalizowane przez oksygenazę hydroksylującą 3) Glikozyilacja łańcuchów prokolagenu - przyłączenie glukozy i galaktozy 4) Polimeryzacja - utworzenie tripletowej cząsteczki prokolagenu - środek zwinięty końce nie (wiązania 2- siarczkowe) 5) Sekrecja z komórki poprzez AG 6) Usunięcie telopeptydów przez peptydazy prokolagenowe \= powstaje tropokolagen 7) Wytworzenie wiązań poprzecznych i asocjacja cząsteczek tropokolagenu we włókna. Powstają połączenia miedzy alizyną-lizyną, alizyną-alizyną i alizyną-alizyną-histydyną.

Kolagen typu II

• Kolagen typu II - konwencjonalny - występowanie: tkanka chrzęstna szklista i sprężysta, ciałko szkliste oka, jądro miażdżyste w dysku międzykręgowych - cechy: cienkie, pojedyncze włókna, wysoka zawartość hydroksylizyny i cukrów, zbudowany z 3xalfa1 - homotrimer, nie jest widoczny w mikroskopie świetlnym - współczynnik załamania światła taki sam jak w istocie podstawowej.

Kolagen typu III

Kolagen typu III - konwencjonalny - włókna srebrochłonne/siateczkowe - występowanie: w błonie podstawnej, tkance siateczkowej, skóra, naczynia krwionośne - cechy: tworzy sieci o drobnych oczkach, ulega impregnacji solami srebra, mało hydroksylizyny i cukrów

Kolagen typu IV

Kolagen typu IV - niekonwencjonalny - występowanie: błona podstawna (w blaszce ciemnej) - cechy: tworzy luźne sieci, dwa rejony globularne, dwa rejony helisowe, duża cząsteczka ok. 390nm długości, dużo hydroksyproliny, cukrów i hydroksylizyny

Kolagen typu V

Kolagen typu V- konwencjonalny - występowanie: dość powszechny, łożysko, mięśnie, rogówka - cechy: towarzyszy kolagenowi typu I, dużo hydroksylizyny i cukrów

Kolagen typu VI

Kolagen typu VI- niekonwencjonalny - występowanie: ściany tętnic, łożysko, macica, rogówka - cechy: cząsteczki polimeryzują w koralikowe włókna, powstaje w formia tetrameru, krótkie włókna

Kolagen typu VII

Kolagen typu VII- niekonwencjonalny - występowanie: błony podstawne, łożysko - cechy: segment helisowy i dwie domeny globularne (N-końcowa mała i C-końcowa rozbudowana z segmentami bocznymi). Do macierzy usuwany jako dimer.

Kolagen typu IX

Kolagen typu IX- niekonwencjonalny - występowanie: chrząstka szklista i sprężysta - cechy: 3 domeny helisowe i 4 globularne, wiąże cząsteczki siarczanu chondroityny

Kolagen o budowanie niekonwencjonalnej - przykłady

IV, VI, VII, VIII, IX, X

Włókna elastyczne - występowanie, budowa, właściwości, biosynteza

• Występowanie (tam gdzie występują odkształcenia): - naczynia krwionośne (szczególnie typu sprężystego) - pęcherzyki płucne, oskrzela - chrząstka sprężysta - małżowina uszna • Budowa: - cienkie i pojedyncze, nie tworzą pęczków, tworzą sieci - włókno składa się z: - elastyny - bogata w glicynę i prolinę, uboga w hydroksylizynę, wykazuje ogromną zdolność do rozciągania - fimbryliny - stabilizuje strukturę włókien elastycznych, nie ma zdolności do regeneracji • Właściwości: - w nieutrwalonej tkance ma kolor żółty - raz powstała utrzymuje się całe życie • Biosynteza: 1) fibroblast produkuje tropoelastynę w komórce, która zostaje uwolniona do przestrzeni międzykomórkowej 2) w przestrzeni międzykomórkowej dochodzi do wytworzenia wiązań krzyżowych między cząsteczkami lizyny w cząsteczkach tropoelastyny 3) proces ten zachodzi pod wpływem oksydazy lizynowej i wiąże się z powstaniem desmozyny i izodesmozyny, pomiędzy nimi powstają wiązania krzyżowe łącząc tropoelastynę w elastynę 4) elastyna układa się na szkielecie z mikrofibryli, które powstały w skutek polimeryzacji mikrofibryliny

Glikoproteiny niekolagenowe: fibronektyna i laminina

- Fibronektyna - • Występuje w 2 formach: - rozpuszczalna w osoczu, wytwarzana przez hepatocyty - nierozpuszczalna, w tkance łącznej i blaszkach podstawnych, wytwarzana przez fibroblasty • Pośredniczy w adhezji. Komórkowej, ułatwia komórkom zakotwiczenie się w podłożu, pełniąc funkcję łącznika między komórką, a materiałem zewnątrzkomórkowym • Składa się. Z 2 podobnych, ale nie identycznych podjednostek od długości 60nm, połączonych przy końcu C za pomocą 2 wiązań dwusiarczkowych • Obie podjednostki -alfa i beta - zawierają po 9 domen globularnych wyspecjalizowanych w wiązaniu innych cząstek i komórek • Domeny fibronektyny mogą oddziaływać z kolagenem, heparyną, włóknikiem oraz powierzchnią komórki - Laminina - • Główny składnik blaszki jasnej • Łączy kolagen IV blaszki z komórką • Może wiązać się z kolagenem, komórką i heparyną • Zbudowana jest z trzech łańcuchów polipeptydowych ułożonych w kształt krzyża

Proteoglikany i glikozaminoglikany - budowa i właściwości

- Proteoglikany - • Wyróżniamy 3 typy: a) zewnątrzkomórkowe (substancji międzykomórkowej, funkcja mechaniczna) - wielkocząsteczkowe - agrekan (chrząstka), wersykan - małocząsteczkowe - biglikan (kości), fimbromodulina (tkanka łączna), lumikan (rogówka oka) b) błonowe: syndekan (w fibroblastach i nabłonkach), CD44 c) wewnątrzkomórkowe: serglicyna • Glikoproteiny z ogromną przewagą komponentu cukrowego nad białkowym • Zbudowane z centralnie położonego łańcucha polipeptydowego nazywanego rdzeniem białkowym lub białkiem rdzeniowym, do którego przyłącza się jeden lub wiele łańcuchów glikozaminoglikanów, niekiedy również inne oligosacharydy - Glikozaminoglikany • Tworzą długie łańcuchy, zbudowane z dwucukrów • Mają ujemny ładunek elektryczny przez obecność grup siarczanowych i karboksylowych • Występują w powiązaniu z białkami jako proteogblikany z wyjątkiem kwasu hialuronowego (bo on jest syntetyzowany poza komórką na błonie, a nie na bazie rdzenia białkowego w środku komórki) • Silnie wiążą wodę - silnie hydrofilne • Tworzą uwodniony żel stanowiący środowisko reakcji w tkance • Siarczan heparanu, keratanu, dermatanu, chondroityny A,C i kwas hialuronowy

Tkanka galaretowata - budowa i występowanie

I. Niedojrzała\=mezenchymatyczna • Budowa: gwieździste komórki łączące się wypustkami (powstaną z nich w fibroblasy i ich odpowiedniki), substancja międzykomórkowa: silnie uwodniona bez włókien • Występowanie: Jest tkanką macierzystą, która w okresie rozwoju wciska się w powstające narządy (powstanie z niej zrąb) i pomiędzy nie. W dorosłym organizmie nie występuje, pozostają po niej komórki macierzyste tkanki łącznej. II. Dojrzała • Budowa: prymitywne fibroblasty, substancja międzykomórkowa: zżelifikowana macierz i pierwsze pęczki włokien kolagenowych typu I • Występowanie: sznur pępowinowy i skóra embrionalna, u dorosłego w miazdze zęba

Tkanka siateczkowata - budowa i występowanie

• Budowa: Tworzy ją delikatna sieć włókien srebrochłonnych, na których są rozpięte gwiaździste komórki, otaczające całkowicie włókna na kształt mankietów. Wsród nich wyróżnia się kilka rodzajów, różniących się budową, a zwłaszcza czynnością: komórki niezróżnicowane, fibrocyty, makrofagi oraz komórki dendrytyczne i komórki splatające się. • Dwa ostatnie typy komórek uczestniczą wspólnie z makrofagami w indukcji odpowiedzi immunologicznej. • W zależności od narządu, a nawet obszaru tego samego narządu, skład komórek tkanki siateczkowatej może być różny. Tkanka ta występuje głównie w szpiku i narządach limfatycznych

Tkanka tłuszczowa - rodzaje, budowa, rola i występowanie

Tworzą ja głównie komórki, a istota międzykomórkowa jest bardzo uboga co odbiega od typowego schematu budowy tkanki łącznej. Występuje w postaci tkanki tłuszczowej żółtej i brunatnej. Pierwsza z nich zbudowana jest z komórek tłuszczowych (adipocytów) jednopęcherzykowych ( magazynowanie tłuszczów), druga z adipocytów wielopęcherzykowych, które są generatorami ciepła. Wielopęcherzykowe przechodzą w jednopęcherzykowe • Tkanka tłuszczową brunatna - zbudowana z adipocytów wielopęcherzykowych, mniejszych komórek z bardziej centralnie położonym jądrem, z wieloma wakuolami tłuszczowymi w cytoplazmie - występuje zawsze w formie zrazików, jest bardzo silnie unaczyniona i unerwiona, włókna nerwowe tworzą zakończenia na powierzchni komórek - komórki reagują na stres wywołany oziębieniem - znaczna ilość energii jest uwalniana w formie ciepła - u noworodków występuje w dole pachowym i tylnym trójkącie szyjnym, a w mniejszych ilościach w okolicy tarczycy i we wnęce nerki, u osób dorosłych spotyka się ją sporadycznie w formie niewielkich skupisk komórek • Tkanka tłuszczowa żółta - zbudowana z adipocytów jednopęcherzykowych, dużych, kulistych komórek wypełnionych wakuolą tłuszczową, spychającą na obwód cytoplazmę i jądro. W cytoplazmie głównie siateczka śródplazmatyczna gładka (SER) i mitochondria - komórki tłuszczowe występują pojedynczo i w większych skupiskach otaczających naczynia na terenie tkanki łącznej wielu narządów, ale główna ich masa tworzy tkankę tłuszczową stanowiącą podstawowy budulec tkanki podskórnej i torebek tłuszczowych niektórych narządów - w tkance tłuszczowej adipocyty są oplecione delikatnymi włóknami srebrochłonnymi i ściśle przylegają do siebie - komórki tłuszczowe tworzą zraziki oddzielone od siebie tkanką łączną włóknistą zbitą, zawierającą liczne włókna elastyczne, w którą wnikają naczynia krwionośne - adipocyty posiadają enzymy umożliwiające z jednej strony tworzenie z glukozy glicerolu oraz kwasów tłuszczowych, estryfikację i tworzenie trójglicerydów (lipogeneza), a z drugiej lipolizę i uwalnianie powstałych produktów do naczyń - komórki tłuszczowe wytwarzają białka o charakterze hormonów noszące nazwę leptyn - pod ich wpływem zachodzi w podwzgórzu do zahamowania produkcji neuropeptydu Y, będącego stymulatorem łaknienia

Tkanka łączna włóknista luźna - budowa, rola i występowanie

• Budowa: - liczne naczynia krwionośne i nerwy - występują w niej wszystkie typy komórek tkanki łącznej oraz elementy napływowe krwi - posiada istotę międzykomórkową z włóknami kolagenowymi - uwodniona macierz • Występowanie: - bardzo powszechnie, wypełnia miejsca pomiędzy elementami tworzącymi narządy i tkanki, jest podstawowym budulcem błon surowiczych (krezka), dociera wszędzie tam, gdzie dochodzą rozgałęzienia naczyń krwionośnych, występuje w warstwie brodawkowej skóry właściwej, tkance podskórnej, tworzy blaszki właściwe błon śluzowych, otacza i ustala położenie wielu narządów rurowatych • Funkcja: - jej macierz pośredniczy w wymianie substancji między naczyniami i komórkami - funkcja odżywcza, mechaniczną (rusztowanie dla narządów) oraz obronną (zawiera elementy komórkowe mające zdolność fagocytozy) - ma zdolność magazynowania wody, której nagromadzenie może prowadzić do powstawania obrzęków - bierze udział w odnowie innych rodzajów tkanki łącznej

Komórki tkanki łącznej włóknistej luźniej - FIBROBLASTY

- Fibroblasty - • Budowa: - mają ostre wypustki, leżące w jednej płaszczyźnie. - duże jądro z rozproszoną chromatyną i wyraźnymi jąderkami. - cytoplazma zasadochłonna ze względu na siateczkę śródplazmatyczną szorstką (RER) i rozwinięty aparat Golgiego - liczne filamenty aktynowe, które umożliwiają „kroczenie" komórki po podłożu. - liczne mikrotubule odpowiadające za utrzymanie wydłużonego kształtu komórki • Funkcja: -produkują składniki istoty międzykomórkowej - wydzielają enzymy należące do grupy metaloproteaz, trawiące składniki istoty międzykomórkowej - w pewnych obszarach gromadzą znaczne ilości melaniny • forma spoczynkowa - fibrocyt (cytoplazma kwasochłonna) - głównie w tkance zbitej, zredukowane organella, ciemne, wąskie jądro, mocno wydłużony i spłaszczony kształt - Komórki tłuszczowe \- - Komórki mezenchymatyczne -

Komórki tkanki łącznej włóknistej luźniej - KOMÓRKI NAPŁYWOWE

KOMÓRKI NAPŁYWOWE - Plazmocyty - • ich prekursorami są limfocyty B (plazmocyt to aktywowany limfocyt B) • owalny kształt, gładkie obrysy, wielkość do 20 μm • okrągłe jądro z charakterystycznym układem heterochromatyny układającej się na kształt tarczy zegara • wybitnie zasadochłonna cytoplazma z przejaśnieniem w miejscu aparatu Golgiego, silnie rozbudowana RER • komórki wydzielnicze nastawione na produkcję białka „na eksport" - ich produktem są immunoglobuliny (przeciwciała), wydzielane na zasadzie konstytutywnej egzocytozy - produkuje przeciwciała - odpowiedź humoralna. • występują w narządach limfatycznych oraz w blaszce właściwej błon śluzowych, zwłaszcza przewodu pokarmowego

Komórki tkanki łącznej włóknistej luźniej - MAKROFAGI/HISTOCYTY TKANKOWE

- Makrofagi / Histocyty tkankowe - • wywodzą się z prekursorów szpikowych, bezpośrednio z monocytów • zdolne do zmiany kształtu, dużo różnych wypustek, nieregularna powierzchnia • mogą być komórkami wędrującymi lub osiadłymi, wchodzącymi w skład struktury różnych narządów • makrofagi osiadłe mają kwasochłonną cytoplazmę ubogą w organelle, z wyjątkiem licznych lizosomów • ruch makrofagów zależy od czynników chemotaktycznych i ma charakter ukierunkowany • ich głównym zadaniem jest udział w mechanizmach obronnych - fagocytoza (bakterie, uszkodzone części komórki, zanieczyszczenia, cząsteczki które dostały się wraz z lekami) i trawienie pochłoniętych substancji oraz produkcja i wydzielanie licznych biologicznie czynnych substancji wpływających na działanie innych komórek • istotną funkcją makrofagów jest też udział w prezentacji antygenów limfocytom

Komórki tkanki łącznej włóknistej luźniej - MASTOCYTY/KOMÓRKI TUCZNE, LIMFOCYTY, GRANULOCYTY

- Mastocyty / komórki tuczne - • pochodzą ze szpiku • zasadochłonne ziarna w cytoplazmie barwiące się metachromatycznie i często przykrywające kuliste jądro. • słabo wykształcone organelle oprócz AG • błona komórkowa tworzy liczne mikrokosmki • występują najczęściej w sąsiedztwie drobnych naczyń krwionośnych, szczególnie w narządach stykających się ze środowiskiem zewnętrznym: w skórze, przewodzie pokarmowym, układzie oddechowym • ich rolą jest wywoływanie lokalnego stanu zapalnego w reakcji na obce substancje i odpowiada za reakcje alergiczne • substancje uwolnione przez komórkę tuczną np. heparyna, histamina (w dużych elektronowogęstych wakuolach - cecha charakterystyczna powodują poszerzenie i zwiększenie przepuszczalności drobnych naczyń krwionośnych, degradację składników istoty międzykomórkowej i napływ granulocytów, co wywołuje miejscowy stan zapalny doraźnie (nie magazynują ich) produkują interleukiny, czynnik aktywujący płytki, leukotrieny • typ łącznotkankowy występuje w całym ustroju, zawierają chymazę (enzym podobny do chymotrypsyny) • komórki tuczne błon śluzowych lokalizują się głównie w błonie śluzowej przewodu pokarmowego i dróg oddechowych, zawierają tryptazę (enzym podobny do trypsyny) - Limfocyty, granulocyty - • Przechodzą z krwi (nie są stałym elementem)

Substancja międzykomórkowa tkanki łącznej włóknistej luźnej

• Włókna: sieć włókien sprężystych, pęczki kolagenowych (głownie I) i siateczkowe - o układzie nieregularnym i przeplatają się wzajemnie, przebiegają w różnych kierunkach • Macierz: obfita, uwodniona, o niskim stopniu agregacji makrocząsteczek

Tkanki łączne włókniste zbite - klasyfikacja, budowa, występowanie, rola

I. o utkaniu regularnym Funkcja mechaniczna, nadaje odporność na zerwanie (podczas rozciągania w jednym kierunku). • Ścięgnista: - grube pęczki włókien kolagenowych (typ I) ułożonych równolegle - komórki to głównie fibrocyty, układają się między pęczkami (szeregi Ranviera) - uboga macierz Występowanie: ścięgna, więzadła białe • Sprężysta: - pęczki włókien sprężystych ułożonych równolegle - fibrocyty (szeregi Ranviera) - uboga macierz Występowanie: struny głosowe, więzadła żółte, błony sprężyste w aorcie i dużych tętnicach sprężystych II. o utkaniu nieregularnym Pełni funkcje mechaniczne, nadaje odporność na rozciąganie w różnych kierunkach. • Splotowata: - pęczki włókien kolagenowych ułożonych w różnych kierunkach - głównie fibrocyty - uboga macierz Występowanie: skóra właściwa (warstwa siatkowata), powięzie, rozścięgna, twardówka, łącznotkankowe torebki, w ochrzęstnej

Klasyfikacja tkanek chrzestnych

• Ze względu na rodzaj włókien - tkanka chrzęstna szklista - tkanka chrzęstna sprężysta - tkanka chrzęstna włóknista

Geneza tkanki chrzęstnej, wzrost chrząstki

• Rozwija się z mezenchymy • Tworzenie chrząstki zaczyna się od zagęszczenie komórek mezenchymatycznych, które tracą wypustki, ale nie odsuwają się od siebie i w ten sposób z mezenchymy powstają chondroblasty - komórki chrząstkotwórcze, które wytwarzają substancję podstawową - w tym okresie chrząstka przypomina plaster miodu. W substancji podstawowej pojawiają się włókna kolagenowe lub sprężyste co warunkuje przyszły charakter chrząstki. Substancja podstawowa powiększa swoją objętość, a komórki oddalają się od siebie, w miarę rozwoju chrząstki chondroblasty zmieniają się w chondrocyty-komórki chrzęstne • Wzrost i odnowa chrząstki mogą zachodzić poprzez: - wzrost śróychrzestny - odbywa się wewnątrz chrząstki i biorą w nim udział chondroblasty, które dzieląc się i wytwarzając nowy kolagen i proetoglikany powiększają jej masę - odkładanie chrząstki - odbywa się przy współudziale wewnętrznej warstwy ochrzęstnej, komórki te dzieląc się rozpoczynają syntezę kolagenu II i proteoglikanów oraz powiększają masę chrząstki poprzez odkładanie jej nowych fragmentów od zewnątrz. • Niski metabolizm, nie jest unaczyniona ani unerwiona odżywianie przez ochrzęstną lub maź stawową

Tkanka chrzęstna szklista - budowa i występowanie

Budowa • Szczególnie odporna na ściskanie • Nie jest unaczyniona ani unerwiona • Istota międzykomórkowa zbudowana z macierzy i włókien kolagenowych • Macierz - terytorialna (wokół jamek chrzęstnych, fioletowa, bo mało kolagenu, a dużo macierzy) - międzyterytorialna (różowa, dużo kolagenu, mało macierzy) - główny składnik to agregaty proteoglikanów powstające z połączenia kwasu hialuronowego z wieloma cząsteczkami agrekanów bogatych w chondroitynosiarczany - tworzą one przestrzenną się z grubszym rusztowaniem włókien kolagenowych - białka niekolagenowe • Włókna - kolagenowe, nie tworzą pęczków, budujące je fibryle czasem nie wykazują typowego prążkowania. Ułożone są w w formie gęstej sieci (układ pilśniowy) głownie kolagen II - niewidoczne na preparacie - dlatego szklista. • Komórki - chondrogenne, w ochrzęstnej, różnicują się w chondroblasty - chondroblasty - wytwarzają intensywnie substancję międzykomórkową - chondrocyty - dojrzałe chondroblasty - wytwarzają substancję międzykomórkową, w jamkach chrzęstnych pojedynczo lub jako grupy izogeniczne • Występowanie - powierzchnie stawowe, przymostkowe części żeber - rusztowanie krtani, nosa, tchawicy i oskrzeli - usztywnia drogi oddechowe - w okresie embrionalnym z niej są zbudowane kości długie - chrząstki nasadowe kości długich, przez co umożliwiony wzrost na długość

Tkanka chrzęstna sprężysta - budowa i występowanie

• Odporna na odkształcanie • Powstaje ze szklistej, otoczona ochrzęstną • Komórki - jak w szklistej • Macierz - brak podziału na terytorialną i międzyterytorialną, proteoglikany i białka niekolagenowe • Włókna - głównie sprężyste, mniej włókien kolagenowych typu II • Występowanie - małżowiny uszne, kanał słuchowy zewnętrzny, trąbka Eustachiusza, niektóre chrząstki krtani

Tkanka chrzęstna włóknista - budowa i występowanie

• Odporna na rozerwanie • Brak ochrzęstnej • Powstaje z tkanki łącznej włóknistej zbitej i zawsze jej towarzyszy (lub szkilstej) • Słabo wykształcone terytoria chrzestne • Włókna - grube pęczki włókien kolagenowych typu I, równolegle ułożonych • Komórki - fibroblasty przekształcają się chondroblasty wytwarzając niewielką ilość macierzy charakterystycznej dla chrząstki • Występowanie - spojenie łonowe - torebki stawowe, łąkotki, przyczepy więzadeł i ścięgien do kości - krążki międzykręgowe

Charakterystyka chondroblastów i chondrocytów

Chondroblasty - • Młode komórki chrząstki, powstają dzięki różnicowaniu komórek mezenchymatycznych (niskie ciśnienie parcjalne tlenu) • Znajdują się w zewnętrznej warstwie chrząstki • Intensywnie syntetyzują składniki substancji międzykomórkowej • Silnie rozwinięty AG i RER - Chondrocyty - • Dojrzałe komórki chrzęstne (powstają z chondroblastów) • Ich wakuolizacja wrasta wraz z wiekiem • Leżą w jamkach chrzęstnych pojedynczo lub w grupach izogenicznych, powstałych przez dzielące się chondroblasty • Jedno lub dwa pęcherzykowate jądra • Owalne lun kuliste • Dobrze rozwinięta RER, mitochondria i AG • Aktywność regulowana działaniem hormonów i mediatorów lokalnych i oddziaływaniem sił mechanicznych • Podwyższenie aktywności - somatomedyna C, hormon wzrostu, testerów i tyroksyna • Hamowanie aktywności - estrogeny, kortyzon • Syntetyzują tropokolagen typu II, glikozaminoglikany i białka wydzielane następnie do istoty podstawowej

Substancja międzykomórkowa tkanki chrzęstnej szklistej

• Kształtuje się na podłożu mezenchymalnym, poprzez wzrost odchrząstkowy i wewnątrzchrzęstny • Zbudowana z macierzy i włókien kolagenowych • Macierz terytorialna (wokół jamek chrzęstnych, fioletowa, dużo macierzy, mało kolagenu) i międzyterytorialna (różowa, dużo kolagenu, mało macierzy) • Mocno uwodniona • Skład macierzy uzupełniają białka niekolagenowe • Włókna kolagenowe ułożone w formie gęstej sieci (układ pilśniowy) • Reszty sacharydowe - siarczan chondroityny, keratanu mają wiele grup OH, więc wiążą dużo cząsteczek wody ok.70% masy chrząstki szklistej to woda • Kolagen typu II - niewidoczne włókna stąd „szklista", oprócz niego I, V, VI, IX, X • Rozmieszczenie macierzy i włókien kolagenowych jest uporządkowane - macierz skupia się wokół komórek, tworząc kuliste obszary barwiące się zasadochłonne i noszące nazwę terytoriów chrzestnych, a przestrzenie między nimi są znacznie bogatsze w włókna

Budowa ochrzęstnej

• Pokrywa chrząstkę szklistą i sprężysta, ma za zadanie je odżywić • Bierze udział w rozwoju i odbudowie chrząstki dzięki obecności komórek macierzystych (chondrogennych) • NIE ma jej na powierzchniach stawowych • Zbudowana jest z tkanki łącznej splotowatej, zawierającej włókna kolagenowe, sprężyste oraz fibroblasty • Przechodzi w chrząstkę bez wyraźnej granicy • W obrębie ochrzęstnej występuje gęsta sieć naczyń krwionośnych i włókien nerwowych • Składa się z dwóch warstw: - zewnętrzna - tkanka łączna zbita z kolagenem typu I tworzącym pęczki, niewielka ilość włókien sprężystych, fibroblasty, fibrocyty, naczynia krwionośne i nerwy - wewnętrzna - komórki chondrogenne różnicujące się w chondrocyty, luźniejsza, przylega bezpośrednio do chrząstki i nosi nazwę chrząstkotwórczej

Odżywianie chrząstek

• Poprzez ochrzęstną lub maź stawową. Substancje odżywcze dyfundują do komórek chrząstki przez macierz • Jest tkanką o niskim metabolizmie • Głownie przez dyfuzję z naczyń krwionośnych kanałów ochrzęstnej • Dyfuzja jest utrudniona, ponieważ w istocie podstawowej chrząstki prawie nie ma wody, jest tylko taka związana - dlatego chondrocyty wewnętrznych części chrząstki (oddalone od naczyń krwionośnych) degenerują, a wartość mechaniczna chrząstki pogarsza się

Budowa, klasyfikacja i rola tkanki kostnej

• Budowa - komórki - osteoblasty, osteocyty, osteoklasty *komórki osteogenne różnicujące się w osteoblasty przy wysokim ciśnieniu parcjalnym tlenu (czyli przy obecności naczyń krwionośnych, bo w kościach ich dostatek* - istota międzykomórkowa składająca się z części organicznej - osteoidu (włókien kolagenowych typu I, macierz - proteoglikany (siarczan chondroityny/keratanu), białka niekolagenowe (osteonektyna, osteokalcyna, fibronektyna) i części nieorganicznej - soli mineralnych (fosforan wapnia w postaci kryształów dwuhfdroksyapatytu) - pokryta od zewnątrz okostną, a od strony jamy szpikowej - śródkostną • Klasyfikacja \> kość grubowłóknista (splotowata): pierwsza tkanka kostna, która występuje w życiu płodowym i w okresie życia pozapłodowego; miejsca przyczepu ścięgien, wyrostki zębodołowe, błędnik kostny, szwy kości czaszki \> kość drobnowłóknista (blaszkowata) : - kość zbita (hawersjańska): tworzy trzony kości długich i stanowi zewnętrzną warstwę nasad oraz wszystkich kości płaskich - kość gąbczasta (beleczkowa): występuje w nasadach kości długich oraz tworzy śródkoście w kościach płaskich; zbudowana z beleczek kostnych utworzonych przez równolegle ułożone blaszki kostne • Funkcja - tkanka podporowa, mechaniczna podpora organizmu - buduje szkielet - pełni funkcję ochronną, osłaniając mózgowie oraz narządy znajdujące się w klatce piersiowej i jamie miednicy - odgrywa rolę w gospodarce mineralnej organizmu

Budowa histologiczna trzonu kości długiej

• Wnętrze trzonu stanowi jama szpikowa • Od zewnątrz pokryta okostną (pokład tkanki łącznej, która chroni, regeneruje i odżywia kość), od wewnątrz śródkostną (pojedyncza warstwa komórek osteogennych) • Zbudowana z kości zbitej • Wyróżniamy blaszki jasne (cieńsze i luźniej ułożone włókna, tutaj jamki osteocytów) i ciemne (grubsze i gęściej ułożone włókna). W blaszkach typu luźnego znajdują się jamki, natomiast przez blaszki gęste przechodzą łączące je kanaliki. W jamkach zlokalizowane są osteocyty, a w kanalikach łączące je wypustki • Blaszki przenikają kanaliki kostne, w których biegną wypustki osteocytów, uchodzące do jamy szpikowej lub kanału naczyniowego co pozwala na odżywianie osteocytów • Większość blaszek układa się koncentrycznie wokół kanałów naczyniowych, tworząc osteony (systemy Haversa) • Kanały Haversa łączą się ze sobą za pomocą bocznych odgałęzień (kanały Volkmanna) • Jamki i kanaliki wypełnione są uwodnioną , niezmineralizowaną macierzą, co. Pozwala na wymianę jonów wapniowych z kością, a to zapewnia utrzymanie homeostazy wapniowej. • Oprócz blaszek systemowych tworzących osteony w kości zbitej występują: ✓ blaszki międzysystemowe - wypełniają przestrzenie między osteonami, powstają w wyniku stale zachodzącej przebudowy kości ✓ blaszki podstawowe zewnętrzne leżące w kilku pokładach pod okostną ✓ blaszki podstawowe wewnętrzne otaczające kość od strony jamy szpikowe

Budowa okostnej i śródkostnej

- Okostna - • Pokrywa kość zbitą • Nie występuje jedynie w obrębie stawów • Stanowi ciągłą błonę • Zbudowana jest z tkanki łącznej właściwej • Składa się z dwóch warstw: - zewnętrznej - zbita tkanka łączna (chroni kość mechanicznie), od niej odchodzą włókna zakotwiczające okostną do kości (włókna Sharpeya), tworzy ją wiele włókien kolagenowych i niewiele komórek - wewnętrzna - luźniejsza, zawiera liczne naczynia i komórki macierzyste, które mogą się różnicować w osteoblasty - Śródkostna - • Pokrywa kość od strony jamy szpikowej i wyściela kanały Haversa • Pojedyncza warstwa komórek osteogennych • Składa się z komórek podobnych do nabłonka, przylegających do siebie i tworzących jednolitą błonę, która pokrywa beleczki kostne od strony jamy szpiku

Charakterystyka komórek osteogennych i osteoblastów

Komórki osteogenne - • W dojrzałej kości występują w okostnej, śródkostnej, wyścielają kanały Haversa i pokrywają beleczki kostne • Dodatkowym ich źródłem jest szpik kostny • Dzielą się w osteoblasty pod wpływem wysokiego ciśnienia parcjalnego tlenu i czynników mechanicznych - Osteoblasty - • Wielkość 20 - 30 μm, powstają z komórek osteogennych • Występują w postaci ciągłej warstwy tam, gdzie wzrost lub przebudowa tkanki kostnej • Mają budowę biegunową - spolaryzowane oraz liczne wypustki • Okrągłe pęcherzykowate jądro zawierające wyraźne jąderko • Cytoplazma zasadochłonna, zawiera silnie rozwiniętą RER i AG - leżą na powierzchni zewnętrznej tworzących się blaszek kostnych i kontaktują się z wypustkami osteocytów obecnych w najbliżej położonych jamkach • Wspomagają resorpcję kości poprzez wydzielanie kolagenazy i stymulację tworzenia osteoklastów • Produkują część organiczną substancji międzykomórkowej i regulują proces jej mineralizacji • Po wytworzeniu włókien i macierzy, którymi się obmurowywują, przechodzą w osteocyty • Syntetyzują kolagen typu I oraz proteoglikany, wydzielają białka początkujące i regulujące proces mineralizacji kości: osteonektynę i osteokalcynę oraz hydrolazy, a wśród nich kolagenazę; wydzielają także białko osteoprotegrynę oraz uwalniają prostaglandynę (PGE2) • Ich czynność podwyższają hormony: parathormon, hormon wzrostowy, hormony tarczycy, a także metabolity witaminy D, cytokiny, niektóre prostaglandyny, a hamują kortykosterydy

Charakterystyka komórek osteocytów

- Osteocyty - • Powstają z osteoblastów • Podstawowy typ komórek występujących w dojrzałej tkance kostnej, spoczynkowe • Po stymulacji mogą produkować substancję międzykomórkową i substancje odżywcze, trawić tkankę kostną (w niewielkim stopniu, ale produkty trawienia kości wabią osteoklasty) • Leżą w jamkach kostnych, mają liczne wypustki przebiegających w kanalikach kostnych, które łączą się z sąsiednimi za pomocą połączeń typu nexus • Komórki są spłaszczone i dopasowane kształtem do jamki w której się znajdują • Jądro ma zbitą chromatynę, a pęcherzyki wydzielnicze, AG i RER słabo rozwinięte, bo niezbyt akt. metabolicznie

Charakterystyka komórek osteoklastów

- Osteoklasty - • Komórki kościogubne, duże o wielkości do 100μm • Od kilku do nawet kilkudziesięciu jąder • Powstają w wyniki fuzji monocytów krwi \= makrofagi kości • Liczne pęcherzyki endocytarne/hydrolazowe i lizosomy • Znajdują się w tzw. zatokach erozyjnych w towarzystwie osteoblastów. I resorbują kość, która ulega przebudowie • Ich czynność hamuje kalcytonina i estrogeny, a stymuluje parathormon i metabolity wit. D3 • Na ich aktywność pośrednio działają też osteocyty • Komórka spolaryzowana o 3 strefach: - strefa bazalna* - jądro komórkowe i większość organelli - strefa powierzchniowa/ryflowana - pofałdowana błona komórkowa, tworząca brzeżek koronkowy, który zwiększa powierzchnię aktywnego osteolityczne obszaru komórki, zawiera anhydrazę węglanową - strefa gładka - nie zawiera pofałdowań, bogata w integryny zapewniające ścisłe połączenie komórki z istotą międzykomórkową, nie ma tu organelli, liczne filamenty aktynowe - strefa pęcherzykowa - między tymi strefami obszar cytoplazmy bogaty w pęcherzyki endocytarne, zairnistoości i wakuole • Resorpcja kości -\> osteoklast przylega do kości i uczczenia to połączenie strefa gładka -\> brzeżek koronkowy wydziela H+ -\> rozpuszczanie składników nieorganicznych z pomocą anhydrazy węglanowej -\> nadtrawienie składników organicznych przez lizosomy - \> fagocytoza zdegradowanych elementów organicznych i ich wewnątrzkomórkowa degradacja

Substancja międzykomórkowa tkanki kostnej

• Produkowana jest przez osteoblasty i osteocyty • Występuje w postaci blaszek jasnych i ciemnych, kryształy z kolagenem wiąże osteonektyna • Część organiczna ok.35% - włókna kolagenowe typ I - macierz: proteoglikany (siarczany chondroityny/keratanu czyli biglikan i dekoryna), białka niekolagenowe (osteonektyna, osteoporyna, osteokalcyna, fibronektyna) • Część nieorganiczna ok.65% - fosforany wapnia w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu - grupuje się w blaszki

Kostnienie na podłożu błoniastym\=mezenchymalnym

Zastąpienie mezenchymy przez kość, dotyczy kości płaskich, które w życiu zarodkowym są zbudowane z mezenchymy I. Do mezenchymy wnikają naczynia krwionośne, powstają unaczynione obszary, wokół których skupiają się komórki mezenchymy II. Komórki rozpoczynają produkcję kwasochłonnej istoty międzykomórkowej. III. Rozpoczyna się różnicowanie komórek w komórki osteogenne, a następnie w osteoblasty IV. Osteoblasty produkują substancję międzykomórkową, która natychmiast mineralizuje i zamurowuje osteoblasty, które stają się osteocytami w jamkach pierwszych beleczek kostnych V. Powstałe beleczki formują gąbczastą sieć, której wolne przestrzenie wypełnia tkanka mezenchymatyczna i naczynia krwionośne (które staną się szpikiem). -\> powstaje kość gąbczasta (beleczkowata) VI. Na zewnątrz beleczek układają się osteoblasty, które produkują nowe warstwy substancji międzykomórkowej. I pogrubiają kość -\> powstaje kość zbita (hawersjańska) otaczająca gąbczastą VII.Powstała kość grubowłókniosta (splotowata) o nieregularnym układzie włókien kolagenowych. Zostaje ona następnie przebudowana w kość drobnowłóknistą (blaszkowatą) przez osteoblasty i osteoklasty

Kostnienie na podłożu chrzęstnym

Jest to zastąpienie chrząstki przez kość. Dotyczy kości dugi ich, które w życiu zarodkowym są zbudowane z chrząstki szklistej otoczonej ochrzęstną I. W centralnej części trzonu komórki chrzęstne zaczynają degenerować, co przejawia się powiększeniem ich rozmiarów, silną wakuolizacją cytoplazmy i gromadzeniem glikogenu. Uciśnięta istota międzykomórkowa ulega mineralizacji, a komórki chrzęstne rozpadowi - powstaje tzw. pierwotny punkt kostnienia. Jednocześnie zwiększa się unaczynienie ochrzęstnej trzonu i przekształca się ona w okostną. II. Komórki okostnej podejmują czynność osteogenną, co prowadzi do wytworzenia na powierzchni chrząstki mankietu kostnego i uniemożliwia jej dalsze odżywianie. Ciągłe pogrubianie mankietu kostnego pozwala na przyrost kości na grubość III. Od okostnej wnika do przestrzeni po rozpadłych chondrocytach pęczek naczyń wraz z tkanką mezenchymalną. IV. Komórki mezenchymy różnicują się w osteoblasty, osadzają na zmineralizowanych fragmentach macierzy chrzęstnej i rozpoczynają produkcję „kostnej" istoty międzykomórkowej ulegającej natychmiast wapnieniu; powstają pierwotne beleczki kostne V. Proces degeneracji chrząstki i odkładania substancji kostnej na jej zwapniałych pozostałościach przesuwa się ku nasadom. VI. Osteoklasty niszczą powstałe wcześniej beleczki, w ten sposób powstaje i powiększa się jama szpikowa, zasiedlana przez komórki układu krwiotwórczego VII. Na granicy trzonu i nasady chrząstka tworzy tzw. płytkę wzrostową, na którą składa się kilka stref ułożonych poprzecznie w stosunku do długiej osi kości. Idąc od nasady jest to chrząstka spoczynkowa, intensywnie dzieląca się (proliferująca), dojrzała, degenerująca oraz beleczki kierunkowe (zwapniałe pozostałości chrząstki, na których osadzają się osteoblasty) VIII. W nasadach powstają wtórne punkty kostnienia, a chrząstka utrzymuje się tylko w płytkach wzrostowych. Jej intensywne podziały nadal odsuwają nasady od trzonu, co umożliwia dalszy wzrost kości na długość. IX. Zanik chrząstek w płytkach wzrostowych powoduje kostne połączenie nasad i trzonu oraz ustanie wzrostu kości na długość Wzrost przyspiesza hormon wzrostu i hormon tarczycy - zwiększają tępo podziałów chondrocytów w chrząstce trzynasadowej i ich dojrzewanie. Wzrost hamują hormony płciowe i niedobory wit. C i D

Przebudowa kości, naprawa złamań, wzrost kości długich

- Przebudowa kości - • Zachodzi całe życie, szybciej w kości gąbczastej ze względu na lepszy dostęp do naczyń krwionośnych • Niszczenie kości jest sprzęgnięte z jej tworzeniem \= równowaga między resorpcją a tworzeniem • Powstanie nowej kości poprzedza resorpcja • Faza osteoliizy jest znacznie krótsza niż kościotworzenia 1) Z monocytów krwi powstają osteoklasty, które resorbują tkankę kostną 2) W wyniku uwolnienia w czasie resorpcji białek morfogenetycznych komórki osteogenne różnicują się w osteoblasty, które rozpoczynają proces kościotworzenia 3) Na końcu następuje mineralizacja wytworzonych blaszek kostnych - Naprawa złamań - 1) W miejscu złamania powstaje skrzep (trombocyty), który następnie ulega resorpcji przez makrofagi, jednocześnie ulegają rozproszeniu odcinki kości zawierające martwe osteocyty. 2) Dochodzi do proliferacji komórek osteogennych występującej w okostnej, śródkostnej i szpiku 3) Komórki te rozpoczynają produkcję kostniny, której może towarzyszyć chrząstka jeśli złamanie jest rozległe. 4) Następuje kostnienie (na podłożu mezenchymatycznym i/lub chrzęstnym). 5) powstała kość splotowata (grubowłóknista) zostaje przebudowana w blaszkowatą (drobnowłóknistą). - Wzrost kości długich - • Następuje dzięki stałym podziałom komórek chrząstki w tej części płytki nasadowej, która jest skierowana ku nasadzie, a części skierowanej ku trzonowi następuje niszczenie chrząstki i odkładanie kości, w ten sposób płytka nasadowa przesuwa się nie zmieniając swojej grubości, a jej przemieszczenie oznacza tępo wzrostu kości na długość. Chrząstka trzynasadowa intensywnie się dzieli wciąż odsuwając od kostniejącego trzonu • Wzrost kości na szerokość odbywa się dzięki odkładaniu kości przez osteoblasty okostnej z jednoczesnym jej niszczeniem ze strony jamy szpikowej. Stałe pogrubianie mankietu kostnego przez osteoblasty.

Charakterystyka krwinek czerwonych - budowa i rola

• Żyją około 120 dni • Średnica 5 - 7 μm, grubość 1 - 2 μm • Nie mają jądra i organelli komórkowych, dwuwklęsły dysk - dzięki temu ma dużą powierzchnię w stosunku do objętoości • U ptaków żyją najkrócej, bo mają jądro przez co przenoszą mniej tlenu • Powstają w szpiku, nigdy nie opuszczają krwi • Błona pokryta grubym glikokaliksem (grupy krwi zależą od specyficznych oligosacharydów) • Pozbawione zdolności ruchu, ale mają ograniczoną możliwość zmiany kształtu - mogą się przeciskać przez NK • Ponad 90% suchej masy stanowi hemoglobina, hemoglobina 33 g w 100 ml krwinek • We wnętrzu występują nieliczne ziarna ferrytyny (białka wiążącego żelazo) oraz pęcherzyki, a także białka tworzące rodzaj zrębu • Pod błoną komórkową znajdują się stosunkowo liczne mikrotubule i mikrofilamenty oraz białko spektryna, która utrzymuje dwuwklęsły kształt erytrocytu • 4,5-5mln w 1mm3 - najliczniejsze z komórek krwi • Starsze formy tracą elastyczność, glikokaliks ulega zmianie, co powoduje, że są podatne na makrofagi • Integralne białka błonowe o charakterze strukturalnym: glikoforyny A/B/C/D - wchodzą w skład glikokaliksu • Integralne białka błonowe o charakterze transportowym: ATP-aza wapniowa, przenośniki glukozy, białko pasma 3 przenoszące aniony (wymiana HCO3 na Cl-, kluczowe przy przenoszeniu CO2) • Białka szkieletu błonowego: aktyna, miozyna, trop-miozyna, białka pasm 4.1/2/9 (stabilizują wiązania aktyny i spektryny), spektryna tworząca łańcuchy alfa i beta, które łączą się ze sobą pod błoną • Retikulocyty -\> forma niedojrzałego RBC, nie ma ich u ptaków, większe od erytrocytów, mają zasadochłonne ziarnistości, rybosomy, RER, AG, pojedyncze mitochondria Funkcja: • Transport CO2 do płuc i O2 do tkanek • Determinowanie układu grupowego krwi - glikokaliks • Z żelazem hemu i grupami SH cysteiny globiny wiąże tlenek azotu (NO), działający silnie rozkurczowo na naczynia, co przedłuża jego „żywotność" i pozwala na dalszy transport • Uczestniczy w mechanizmie obniżania ciśnienia krwi

Klasyfikacja, budowa i rola limfocytów (agranulocyt)

Klasyfikacja i rola: • Limfocyty T: dojrzewają w grasicy, odpowiedź komórkowa, pomocniczą w odpowiedzi humoralnej, Th - pomagają wydzielając cytokiny, Ts - hamują, Tc - zabijają • Limfocyty B: dojrzewają w szpiku, odpowiedź typu humoralnego tzn.produkcja przeciwciał • Komórki NK: są zdolne do zabijania komórek zakażonych wirusami, nowotworowych • Limfocyty pamięci: żyją całe życie osobnika, ich zadaniem jest pamiętać, które komórki są do zabicia Budowa: • Wielkość ok. 8 μm - limfocyty małe, 12 - 15 μm - limfocyty duże • Na rozmazie małe, zbite, mało cytoplazmy, okrągłe jądro • Żyją kilka dni, tygodni lub całe życie-komórki pamięci • Ubogie w organelle • Zasadochłonność wynika z obecności licznych rybosomów

Charakterystyka monocytów - rola i budowa (agranulocyt)

Budowa: • Największe komórki krwi do 20 μm, żyją 1/2 dni • Na rozmazie nie musi być idealnie okrągła komórką • Zdolne do ruchu - pseudopodia - palczaste wypustki na powierzchni • Jądro niesegmentowane, w kształcie rogala/nerkowatego • Dość obfita lekko zasadochłonna cytoplazma, określana czasem jako dym • Średnio rozwinięta RER, ale dobrze AG i liczne mitochondria • Wolne rybosomy, ziarnistości azurofilne • Tam gdzie wyemigrują taką dostaną nazwę -\> osteoklasty, k.mikrogleju, histiocyty, k.prezentujące antygen Funkcja: • Prezentowanie antygenu • Mają zdolność do fagocytozy • Uwalnianie leukotrienów oraz wydalanie interleukin • Produkują cytokiny, co aktywuje odpowiedz immunologiczną

Charakterystyka granulocytów kwasochłonnych (eozynofile) - budowa i rola

Budowa: • Średnica 14 μm, żyją 1/2tyg w tkance w krwi 24h • Stanowią 1-6% leukocytów • Jądro dwupłatowe/okularowe • Zawierają swoiste ziarnistości kwasochłonne oraz ziarnistości niespecyficzne, czasem mogą one przysłaniać jądro • Ziarnistości specyficzne zbudowane są z elektronowo-gęstego rdzenia zawierającego głownie białko zasadowe, kationowe eozynofila i inne zabijające pasożyty. Obwodowo enzymy hamujące stan zapalny Funkcja: • Zwalczanie pasożytów - jak ich dużo to możliwe, że organizm walczy z pasożytami • Hamowanie procesów zapalnych poprzez inaktywacje histaminy i leukotrienu C • Hamowanie reakcji alergicznej poprzez fagocytozę kompleksów antygen-przeciwciało

Charakterystyka granulocytów zasadochłonnych (bazofiile) - budowa i rola

Budowa: • Średnica 12-15 μm • Stanowią 0-2% leukocytów (są gatunki, które nie mają ich wcale) • Jądro w kształcie litery S, zazwyczaj dwa/trzy płaty • Zawiera siarczan chondroityny • Posiada receptory dla IgE (antygenów) - indukuje degranulację, czyli wyrzut zawartości ziaren • Ziarnistości zasadochłonne, swoiste - histamina, heparyna, serotonina Funkcja: • Wywołanie reakcji alergicznej i wczesnego stanu zapalnego • Nie mają zdolności do fagocytozy, wydzielają niektóre substancje przeciwbakteryjne • Mogą przeciwdziałać krzepnięciu krwi

Charakterystyka granulocytów obojętnochłonnych (neutrofile) - budowa i rola

Budowa: • Średnica 12-15 μm • Stanowią 25-70% leukocytów - najliczniejsze, żyją kilkanaście godzin we krwi, 2-3 dni w tkance • Jądro płatowate (2-9), segmentowane płaty, przewężenia - im więcej tym starsza komórka • Cytoplazma kwasochłonna, uboga w organelle • Neutrofile samic mają pałeczkę Dobosza/ciałko Barra - nieaktywny chromosom X • Neutrofile ptaka są kwasochłonne, a jądro. 2-5 płatów • Liczne ziarnistości swoiste zazdochłonne np. laktoferryna (wiąże wit.B12 i żelazo), lizozym (rozkłada otoczkę komórkową bakterii) i nieswoiste (azurofilne/pierwotne) zawierają enzymy lizosomalne np.kwaśne. hydrolazy • Zdolność do ruchu, pseudopodia, chemotaksja Funkcja: • Głowna i pierwsza nieswoista linia obrony przed bakteriami i drobnoustrojami • Fagocytoza - głownie bakterii indukowana przez mechanizm receptorowy tzw. system zabijania • Podstawowe komórki ostrego stanu zapalnego • Udział w procesach immunologicznych, hamują procesy zapalne • Główny składnik ropy

Charakterystyka płytek krwi - budowa i rola

Budowa: • Średnica 1-4 μm • Występują w ilości 200-300 tysięcy na 1mm3, żyją ok.10 dni • Brak jądra u ssaków, u ptaków fioletowe wąskie • Błona komórkowa pokryta jest grubym glikokaliksem • Są fragmentami megakariocytu • Można wróżnić hialomer (obwodowo), który zawiera system kanalików otwartych, których wnętrze połączone jest ze środowiskiem zewnętrznym, zamknięty system kanalików elektronowo gęstych - prawdopodobnie miejsce syntezy prostaglandyn, mitochondria, aktynę, miozynę, mikrotubule brzeżne i ziarna glikogenu • Centralnie leży granulomer, w którym - ziarnistości alfa: zawierające płytkowy czynnik krzepnięcia IV, czynnik Willebrandta, płytkowy czynnik wzrostu) - ziarnistości delta inaczej ciałka gęste: zawiera czynniki stymulujące agregacje płytek, adhezję i skurcz naczyń: wapń, serotonina, histamina, ATP, ADP - ziarnistości lambda: lizosomy, pęcherzyki hydrolazowe Funkcja: • Uczestniczą w procesie krzepnięcia krwi (tworzą skrzep) • Ich podstawowym zadaniem jest zaczopowanie ściany naczynia i zahamowanie krwawienia poprzez indukcję wytworzenia skrzepu, kontakt płytek z kolagenem powoduje ich przyleganie do podłoża

Proces erytropoezy

W miarę dojrzewanie komórki, staje się mniejsza, a ich jądra stopniowo zanikają 1) Proerytroblast • Średnica 15-22 μm • Jądro zajmuje ok. 80% objętości komórki, kilka jąderek • Zdolność do podziału • Obecne polisomy - zawdzięczają barwliwość liczbie wolnych rybosomów odpowiedzialnych za syntezę hgb • Może posiadać tępe wypustki i ziarna ferrytyny (białko wiążące żelazo) • Cytoplazma zasadochłonna, przejaśnienia cytoplazmy - AG • Czas życia ok.30h 2) Erytroblast zasadochłonny • Średnica 16-18 μm • Jądro zawiera bardziej skondensowaną chromatynę o układzie szprychowatym • Zdolność do podziału • Obecne mniej liczne polisomy • Cytoplazma zasadochłonna • Czas życia ok.12-63h 3) Erytroblast polichromatofilny (wielobarwny) • Średnica 12-15 μm • Jądro o skondensowanej chromatynie, coraz mniejsza komórka • Ma zdolność do podziału • Brak jąderka • Cytoplazma zawiera obszary zasadochłonne dzięki obecności polisomów oraz kwasochłonne dzięki obecności hemoglobiny • Czas życia 9-25h 4) Erytroblast kwasochłonny • Średnica 10-12 μm • Jądro o jeszcze bardziej skondensowanej chromatynie • Brak jąderka • Zredukowana ilość organelli • Cytoplazma równomiernie kwasochłonna • Czas życia ok.19h • Jądro zostaje wyrzucone na zewnątrz przy udziale elementów kurczliwych cytoszkieletu 5) Retikulocyt • Powstaje podczas nasilonej erytropoezy z erytroblastu kwasochłonnego • Młodociana fora RBC • Brak jądra • Pozostałości niektórych organelli 6) Erytrocyt

Proces granulopoezy i monopoezy

1) Mieloblast/Monoblast • Średnica 12-20 μm • Jądro duże owalne z delikatną siecią chromatyny „kraterowate" • Wyraźne jąderko • Cytoplazma zasadochłonna, brak ziarnistości • Zdolność do podziału 2) Promielocyt/Promonocyt • Średnica 20-25 μm • Jądro owalne z delikatną siecią chromatyny, słabiej barwliwe • Jąderka obecne, ale zanikają • Obecne ziarnistości nieswoiste/azurofilne (tylko tutaj tworzone!) • Zdolność do podziału 3) Mielocyt (kwaso, neutra, zasadochłonny) • Średnica 10-12 μm • Jądro wydłużone, chromatyna ulega kondensacji • Redukowane jąderka • Obecność ziarnistości specyficznych (kwaso-, zasado- lub obojętnochłonnych • Duża zdolność podziału 4) Metamielocyt • Średnica 10-12 μm • Jądro nerkowate, chromatyna skondensowana • Brak jąderek • Obecność ziarnistości specyficznych • Zanikają częściowo ziarnistości nieswoiste (poza neutrofilami) • Brak podziału (cichoc mówi że może się dzielić) 5) Granulocyt (bazofil, eozynofil, neutrofil)/ Monocyt 6) - / Makrofag

Proces limfopoezy

Komórki macierzyste obu rodzajów limfocytów powstają w szpiku kostnym. A) Stąd prekursory limfocytów T podążają do grasicy, gdzie uzyskują cechy immunologiczne (mogą również powstawać bezpośrednio w miąższu tego narządu). Limfocyty T, zwane również grasiczozależnymi, z grasicy dostają się do narządów limfatycznych, gdzie zajmują miejsce w tzw. strefach grasiczozależnych (T). Do czasu uwstecznienia grasicy powstaje dostatecznie duża liczba limfocytów T, które po inwolucji narządu mogą rozmnażać się również w narządach limfatycznych. B) Prekursory limfocytów B, zwanych również grasiczoniezależnymi, podążają bezpośrednio do narządów limfatycznych, gdzie występują głównie w obrębie grudek limfatycznych i pasm tkanki limfatycznej (strefy grasiczoniezależne - B). Limfocyty B mogą również powstawać drogą proliferacji i dojrzewania w obrębie grudek limfatycznych.

Proces trombopoezy

(N - ploidalność) 1) Megakarioblast • 2 -4 n; cytoplazma zasadochłonna; ziarnistości pojedyncze; duże; owalne lub okrągłe jądro 2) Promegakariocyt • 4 - 16 n; cytoplazma polichromatofilna; ziarnistości wyraźne; komórki większe, płatowate jądro 3) Megakariocyt ziarnisty • 8 - 32 n; cytoplazma polichromatofilna lub kwasochłonna - ziarnistości bardzo duże; duże, wielopłatowe jądro 4) Megakariocyt dojrzały • 16 - 64 n; cytoplazma kwasochłonna; ziarnistości ograniczone w „pola płytkowe" \#jeden megakariocyt uwalnia do naczyń zatokowych szpiku kilka tysięcy płytek, które nabierają pełnej dojrzałości morfologicznej i czynnościowej w śledzionie

Charakterystyka porównawcza tkanek mięśniowych

-\> Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa -\> Tkanka mięśniową gładka

-\> Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca

Geneza włókien mięśniowych szkieletowych

Miocyty to komórczaki powstające z fuzji wielu jednokomórkowych komórek macierzystych - mioblastów w życiu zarodkowym (mioblasty wywodzą się z mezodermy)

1) W trakcie życia płodowego komórki prekursorów układają się w szeregi

2) Błony komórkowe pomiędzy szeregami zanikają

3) W powstałych skupiskach rozbudowuje się aparat kurczliwy

4) Jądra przesuwają się na obrzeża

Budowa włókna mięśniowego poprzecznie prążkowanego szkieletowego

• Walec o średnicy 10-100μm, odpowiadający długości brzuśca mięśnia • Włókno mięśniowe zawiera więc dziesiątki, setki a nawet tysiące jąder komórkowych (w zależności od długości) ułożonych obwodowo i regularnie, tuż pod błoną komórkową, zwaną w mięśniu sarkolemmą, otoczoną błoną podstawną. • Na obwodzie włókna są komórki satelitarne (macierzyste, przetrwałe mioblasty), które mogą się przekształcać w nowe włókna, dzięki nim tknę mięśniowe ma zdolność do regeneracji • Pod błoną komórkową zlokalizowane są też inne organella — RER (nieliczne cysterny), mitochondria, diktiosomy AG itd. Diktiosomy są zlokalizowane w pobliżu jąder i jest ich dużo. Sporadycznie lizosomy i peroksysomy • Włókienko mięśniowe ( miofibryla, włókienko kurczliwe) jest to pojedynczy pęczek miofilamentów cienkich i grubych, struktura włókienkowa o średnicy 1 do 3 μm i o długości komórki mięśniowej, wykazujący pod TEM poprzeczne prążki. Stosunek ilości miofilamentów cienkich do grubych wynosi 3:1. • Pomiędzy włókienkami mięśniowymi występują pasma cytoplazmy w których występują liczne mitochondria (energia do skurczu), kanaliki T, elementy siateczki gładkiej - będąca magazynem jonów wapnia niezbędnych do skurczu • Cytoplazma zawiera materiały zapasowe : liczne ziarna glikogenu (łatwo dostępna glukoza), kropelki lipidowe oraz mioglobinę - białko wiążące tlen • Włókno unerwiane jest nerwem ruchowym poprzez płytki motoryczne (synapsa mięśniowo-ruchowa) • Hierarchiczność - włókno mięśniowe -\> włókienko mięśniowe -\> sarkomer -\> mikrofilament cienki i gruby

Budowa aparatu kurczliwego w włóknach mięśniowych szkieletowych

• Tworzą go miofibryle zbudowane z pęczków miofilamentów cienkich (aktyna i białka towarzyszące) i grubych (miozyna II) w stosunku 3:1. • W mięśniach poprzecznie prążkowanych miofilamenty ułożone są w regularny i uporządkowany sposób. Tworzą sarkomery. • Sarkomerowi towarzyszą na granicy prążka I oraz A dwie triady (zbudowane z kanalika T, który jest wpukleniem błony komórkowej, przewodzącego fale depolaryzacji i dwóch cystern brzeżnych, które są wytworem SER, gromadzących jony wapnia oraz kalsekwestrynę) • Podczas skurczu miofilamenty nie skracają się, jedynie przesuwają względem siebie • Przesuwające się miofilamenty pociągają błonę komórkową, co powoduje skurcz całej komórki

Budowa sarkomeru

Sarkomer: • Tworzy go system prążków ciemnych i jasnych zawarty między dwoma liniami Z. • Linia Z zawarta jest w prążku I - izotropowym. • Linia M zawarta jest w smudze H, która wchodzi w skład prążka A - anizotropowy. • W prążku I są tylko filamenty cienkie. W smudze H są tylko filamenty grube. W prążku A są oba. • Linia Z utworzona jest z alfa aktyniny i przyczepiają się do niej miofilamenty cienkie. Przebiegają w niej również filamenty desminowe. • Linia M jest miejscem przyczepu filamentów miozyn owych i zawiera dodatkowo białka mostkowe M, zakotwiczające te filamenty dokładnie w centrum sarkomeru (miomezyna C)

Budowa miofilamentów cienkich i grubych

Mikrofilament cienki - aktynowy • Zbudowane z aktyny F, tworzącej oś włókienka oraz 2 białek towarzyszących : fibrylarnej tropomiozyny (która spiralnie owija się wokół aktyny) i globularnej troponiny • Cząsteczka troponiny zbudowana jest z 3 podjednostek : - Troponiny T wiążącej się z tropomiozyną - Troponiny I bezpośrednio hamującej interakcję pomiędzy aktyną i miozyną - Troponiny C przyłączającej jony Ca2+ • Filamentom cienkim towarzyszą filamenty podporowe nebulinowe • Filamenty dwóch sąsiednich sarkomerów przyczepiają się do lini Z zbudowanej z alfa aktyniny Mikrofilament gruby - miozynowy • Zbudowany z agregatów mechanoenzymu miozyny II • Każda z cząsteczek jest dimerem mający kształt 2 złożonych ze sobą kijów hokejowych i składa się z 2 łańcuchów ciężkich (222kD każdy) i 4 łańcuchów lekkich (18kD i 22kD) • Odstający skośnie końcowy fragment monomeru tzw. fragment S1, może łączyć się z filamentem aktynowym, a po dostarczeniu energii zmieniać swą konformację, wykonując ruchy wahadłowe i ‚kroczyć' w ten sposób po powierzchni tego filamentu, zawsze w kierunku jego końca + • Cząsteczki miozyny układają się w miofilamencie naprzeciwlegle w ten sposób, że po obu stronach są fragmenty S1, a środkowy odcinek jest gładki.

Filamenty stabilizujące sarkomery

• Filamenty desminoowe: desmina - białko łączące mikrofilament między sobą na poziome lini Z i zakotwiczające je w sarkolemmie. Miejsce przyczepu filamentów desminowych na błonie komórkowej nazywa się kostamerami. Miomezyna C - miejsce zakotwiczania mikrofilamentów grubych • Nebulina - towarzyszom filamentom cienkim i stabilizują je • Titina - od lini Z do M, towarzyszy w środkowym rejonie sarkomeru filamentom grubym - zapobiega nadmiernemu wydłużeniu sarkomeru przy rozciąganiu mięśnia • Beta-krystalina - białko ostrej fazy, chroni filamenty przed uszkodzeniem • Winkulina - zakotwicza wolne końce filamentów desminowych w sarkolemmie • Plektyna - łączy filamenty desminowe • Alfa-aktynina - miejsce zakotwiczenia się filamentów aktynowych/mikrofilamentów cienkich • Dystrofilna - zakotwicza położone obwodowo filamenty aktynowe w sarkolemmie

Proces skurczu we włóknach mięśniowych szkieletowych

• Podczas skurczu mięsień skraca się o około 1/3 swojej długości, jest to charakterystyczne dla skurczu izotonicznego • Długość miofilamentów grubych i cienkich nie ulega zmianie, jedynie długość sarkomeru ulega skróceniu, gdyż miofilamenty cienkie i grube wsuwają się między siebie - cienkie w grube, na | zasadzie mechanizmu ślizgowego (skrócenie prążka I i H) • Proces skurczu zaczyna się od stworzenia potencjału czynnościowego na sarkolemmie, co jest związane z uwolnieniem neuroprzekaźnika z zakończenia nerwowego 1. Depolaryzacja sarkolemmy Impuls elektryczny przemiesza się wzdłuż sarkolemmy, kanalikami T do wnętrza włókna mięśniowego. Na zakończeniu nerwowym uwalniany jest neurotransmiter - acetylocholina, która łączy się z receptorem w błonie sarkolemmy, dochodzi do otwarcia kanałów sodowych i do zmiany potencjału czynnościowego sarkolemmy. Impuls przemieszcza się kanalikami T, w głąb włókna mięśniowego. 2. Zmiana konformacji Impuls dociera do kanałów typu L bramkowanych napięciem (znajdują się w błonie kanalika T), pod wpływem zmiany potencjału czynnościowego dochodzi do zmiany konformacji kanalików L 3. Otwarcie kanałów rianodynowych Na zasadzie mechanicznej zmienia się konformacja kanałów typu L, co otwiera kanały rianodynowe znajdujące się w błonie siateczki śródplazmatycznej (mechanizm wzmacniający sygnał wapniowy) 4. Uwolnienie jonów wapniowych z cystern brzeżnych do cytoplazmy mechanizm wzmacniający sygnał wapniowy 5. Jony wapnia łączą się z troponiną C Po połączeniu się, troponina C zmienia konformację, co powoduje przesunięcie tropomiozyny w głąb rowka, odsłaniając miejsce aktywne na aktynie - miejsce wiązania miozyny 6. Hydroliza ATP We fragmencie S1 miozyny, kompleks ADP + Pi łączy się z aktywnym miejscem na aktynie 7. Uwolnienie nieorganicznego Pi Powoduje to silniejsze powiązanie między aktyną i miozyną i zmiana konformacji fragmentu S1 8. Uwolnienie ADP i wciągnięcie miofilamentu cienkiego do wnętrza sarkomeru Tak zwana eksplozja mocy 9. Przyłączenie nowej cząsteczki ATP do fragmentu S1 Powoduje rozpad kompleksu aktyna-miozyna 10. Pompy wapniowe aktywnie transportują jony wapnia Do siateczki sarkoplazmatycznej poprzez pompy wapniowe, gdzie łączą się z białkiem - kalsekwestryną (relaksacja włókna - spadek w sarkoplazmie jonów wapniowych) 11. Spadek jonów wapnia Powoduje uwolnienie Tropominy C, odłączenie jonów wapnia i. przemieszczenie się tropomiozyny na miejsce aktywne na aktynie, w ten sposób kończy się interakcja między dwoma miofilamentami

Komórki satelitarne mięśni szkieletowych

• Najmniej liczne, są to przetrwałe mioblasty, jednojądrzaste komórki macierzyste, które w okresie zarodkowym nie wchłonęły się do syncytium i pozostały na obwodzie włókna mięśniowego. • Występują pojedynczo na powierzchni włókna mięśniowego, otoczone własną blaszką podstawną • Mają zdolność do podziałów mitotycznych • Dzięki nim mięsień może się regenerować • Występują w stanie spoczynku, uaktywniają się w mięśniach uszkodzonych, po odnerwieniu lub w mięśniach trenowanych

Regeneracja włókien mięśniowych

• Komórki satelitarne namnażają się i przekształcają się w nowe włókna lub uzupełniają te już istniejące. • Włókna mięśniowe gładkie i mięsień sercowy nie mają zdolności regeneracji. • Po uszkodzeniu mięśnia dochodzi do martwicy komórek leżących najbliżej miejsca uszkodzenia. W miejscu tym gromadzą się makrofagi i leukocyty, które fagocytują obumarłe fragmenty komórek mięśniowych. Następnie komórki satelitarne dzielą się mitotyczne i różnicują. WARUNKIEM TAKIEJ NAPRAWY JEST PRZETRWANIE UNERWIENIA KOMÓRKI. Do uszkodzenia mogą również przywędrować komórki macierzyste ze szpiku kostnego.

Typy włókien mięśniowych poprzecznie prążkowanych szkieletowych

• Typ 1 - czerwone - pobierają energię poprzez oddychanie komórkowe w mit. - pracują wolno i długo - duża odpornośc na zmęczenie - dużo mioglobiny - dużo mitochondriów - włókna dużych mięśni - np. Mięśnie piersiowe dzikich ptaków (które latają na duże dystanse) • Typ 2A - pośrednie - pobierają energię zarówno z glikolizy jak z oddychania komórkowego - mają pośrednią ilość mitochondriów • Typ 2B - białe - przeciwne do typu I - pobierają energię głownie na drodze beztlenowej glikolizy, która zachodzi na terenie cytoplazmy - mało mitochondriów - pracują szybko i szybko się męczą - budują małe i precyzyjne mięśnie

Budowa histologiczna mięśnia (nos)

• Namięsna - tkanka łączna zbita włóknista - otacza cały mięsień • Omięsna - tkanka łączna luźna - otacza pęczek włókien mięśniowych - przechodzą przez nią nerwy czuciowe i naczynia • Śródmięsna - cienkie pasma tkanki łącznej luźnej, głownie włókna srebrochłonne - znajduje się między pojedynczymi miocytami-włokanmi w pęczku - naczynia limfatyczne, włosowate, nerwy

Typy komórek w tkance poprzecznie prążkowanej sercowej

• Komórki robocze (kardiomiocyty) - jest ich najwięcej, typowe komórki typu czerwonego • Komórki dokrewne - wewnątrzwydzielnicze - w prawym przedsionku, produkują NAF • Komórki układu bodźco-przewodzącego - 3xP - P, Przewodzące, Przejściowe

Budowa komórek roboczych w tkance mięśniowej poprzecznie prążkowanej sercowej

• Jest ich najwięcej, są to komórki typowe dla typu I - czerwonego (bardzo wrażliwe na brak tlenu) • Rozgałęzione komórki o średnicy około 12 μm, długości do około 200 μm, • Posiadają 1 lub 2 jądra umieszczone centralnie. • Łączą się z innymi komórkami za pomocą bocznych anastomoz oraz za pomocą wstawek umieszczonych na swoich końcach, które są mocno pofałdowane co zapewnia większą powierzchnię dla wstawek zawierających 3 typy połączeń (strefy przylegania, desmosomy i neksusy). Wiążą mechanicznie komórki i przekazują bodźce między nimi, dzięki czemu serce kurczy się jednocześnie. • Wypełnione miofibrylami ułożonymi w sieć, w której zawieszone są mitochondria - dużo - ogromne zapotrzebowanie energetyczne, SER, kropelki tłuszczu i ziarna glikogenu. W oczkach tak zorganizowanej sieci komórkowej przebiegają bardzo liczne naczynia włosowate. • Siateczka sarkoplazmatyczna w mięśniu sercowym tworzy diady — do kanalika T przylega tylko 1 cysterna brzeżna. • Kanalik T jest szeroki i od wewnątrz wysłany glikokaliksem, a w odróżnieniu od m.szkieletowego przebiega zaś nad linią Z sarkomeru. • Wykazują poprzeczne prążkowanie gdyż zawierają aparat kurczliwy

Komórki układu bodźco-przewodzącego serca - charakterystyka

Mają charakter embrionalny komórek roboczych i tworzą system rozgałęziających się pęczków docierających do wielu rejonów mięśnia sercowego. Charakteryzują się brakiem kanalików T, słabo rozwiniętym aparatem kurczliwym i licznymi połączeniami typu nexus. • Komórki P, rozrusznikowe: - występują w węzłach serca (zatokowo-przedsionkowym i przedsionkowo-komorowym) - generują bodźce wywołujące skurcz mięśnia - komórki niskozróżnicowane - słabo się barwią - tworzą grupy oddzielone od otoczenia błoną podstawną • Komórki przejściowe: - otaczają komórki P • Komórki przewodzące (włókna Purkinjego) - znacznie grubsze niż komórki robocze - występują w pęczku przedsionkowo-komorowym (Hisa) - główna rola to przewodzenie bodźców z węzłów do całego serca - wraz z komórkami przejściowymi zawierają w cytoplazmie duże ilości filamentów pośrednich oraz glikogenu

Komórki wewnątrzwydzielnicze serca - charakterystyka

• Występują w ścianie prawego przedsionka • Produkują przedsionkowy hormon natriuretyczny - NAF (zwiększa wydzielanie sodu z moczem, co obniża ciśnienie krwi i wpływa na homeostazę) • Przeważnie brak kanalika T • Są cieńsze niż robocze, ale zbudowane jak one tylko więcej RER, AG i liczne ziarnistości z hormonem

Budowa komórek mięśniowych gładkich

• Kształt wydłużonego wrzeciona. brak prążkowania • Stosunek ilości miofilamentów cienkich do grubych wynosi 15 : 1. • Średnica 5-10 μm, długość od 20 μm w ścianach naczyń krwionośnych poprzez 200 μm w cewie pokarmowej do 500 μm w ciężarnej macicy • W wyjątkowych przypadkach mogą być rozgałęzione (aorta, pęcherz moczowy, nasieniowód) • Wydłużone pałeczkowate jądro zlokalizowane w środkowej części komórki (zwija się podczas skurczu), w pobliżu jądra komórki zlokalizowane są wszystkie organelle, pozostałe rejony komórki zajęte głównie przez miofilamenty tworzące przestrzenną sieć • Pokryta od zewnątrz blaszką podstawną, której składniki budulcowe (kolagen typu IV, glikoproteidy, proteoglikany) są produktami samej komórki mięśniowej • Błona komórkowa tworzy małe wpuklenia do wnętrza komórki (kaweole) przypominające pęcherzyki, które są uważane za odpowiedniki kanalików T mięśni poprzecznie • Miocyty gładkie tworzą pęczki lub całe błony, wytwarzając liczne neksusy między sobą,dzięki czemu przekazują sobie bodźce indukowane przez układ nerwowy, hormonalny czy nawet różne czynniki fizyczne. • Są unerwione grupowo, posiadają w niektórych miejscach też własne komórki rozrusznikowe, generujące bodźce, tzw. komórki Cajala. • Specyficzne ułożenie aparatu kurczliwego powoduje skręcenie i skrócenie komórki podczas jej skurczu • Może się regenerować, skurcz niezależny od woli, a jej działanie znajduje się pod kontrolą układu hormonalnego i nerwowego • Występowanie: p.pokarmowy, moczowy, oddechowy, rozrodczy (ściany narządów rurowych), ściany NK

Porównanie budowy aparatu kurczliwego w tkance mięśniowej poprzecznieprążkowanej i gładkiej

Proces skurczu w tkance mięśniowej gładkiej - regulacja i przebieg

1) Bodziec 2) Fala depolaryzacyjna wywołana przez zakończenia nerwowe lub sąsiednie komórki 3) Otwarcie kanałów wapniowych 4) Uwolnienie wapnia z kaweoli i SER (wzrost stężenia jonów wapniowych w cytoplazmie komórki) 5) Wiązanie wapnia z kalmoduliną 6) Kompleks wapń - kalmodulina aktywuje kinazę lekkich łańcuchów miozyny 7) Fosforylacja kinazy lekkich łańcuchów miozyny z udziałem ATP 8) Ufosforylowana kinaza lekkich łańcuchów miozyny jest formą aktywną mogącą wiązać aktynę 9) Miozyna wiąże aktynę i przesuwa łańcuch wzdłuż F aktyny - skurcz Rozkurcz: 1) Redukcja poziomu wapnia 2) Rozpad kompleksu wapnia- kalmodulina 3) Inaktywacja lekkich łańcuchów miozyny 4) Defosforylacja łańcuchów lekkich miozyny przez fosfatazę miozyny - zwinięcie łańcucha

Geneza tkanki nerwowej i glejowej

• Większość neuronów oraz komórek glejowych powstaje z ektodermy cewy nerwowej • W obrębie ektodermy następuje intensywny wzrost komórek, warstwa ta zapada się w miejscu tego intensywnego podziału tworząc strukturę zwaną rynienką nerwową • Rynienka pogłębia się, a część która ją buduje nazywana jest już neuroektodermą • Po zamknięciu rynienki powstaje cewa nerwowa, z której rozszerzona i podzielona część wytworzy zaczątek mózgowia, a z tej niepodzielonej zaczątek rdzenia kręgowego • Zamknięcie cewy powoduje oddzielenie się struktur (grzebień nerwowy), które dają początek zwojom nerwowym

Klasyfikacja komórek nerwowych

Ze względu na liczbę wypustek: • wielobiegunowe - mają jeden akson i wiele dendrytów - najczęstsze • dwubiegunowe - jeden akson i jeden dendryt po przeciwnych stronach perykarionu- w siatkówce, w komórkach węchowych • pseudojednobiegunowe - akson i dendryt początkowo występują razem w jednej wypustce, później się rozdzielają - w zwojach międzykręgowych • jednobiegunowe - mają tylko jeden dendryt lub akson - najrzadsze, np. w podwzgórzu, komórki pręcikowe i czopków • apolarne - bez wypustek, w trakcie neurogenezy Ze względu na kształt perykarionu neurony dzielimy na: • Neurony piramidowe : występują w korze mózgu, ciało neuronu ma kształt stożka (trzema pniami odchodzą dendryty), jądro jest położone przypodstawnie • Neurony ziarniste • Neurony gwiaździste • Neurony wrzecionowate • Neurony gruszkowate Ze względu na inne charakterystyki • Neurony Purkiniego : kora móżdżku, bardzo specyficzne drzewo dendrytyczne • Neurony amakrynowe : nie mają aksonów, składają się z samych dendrytów; siatkówka oka

Budowa komórek nerwowych

Perikarion - ciało komórki • Jasne jądro z jąderkiem, bogate w euchromatynę, duże i okrągłe • RER w postaci ciałek Nissla - tigroid • Złogi lipofuscyn (ponieważ neurony są strukturami długowiecznymi, w trakcie życia zbiera się w nich barwnik zużycia) • Melanina • Sieć mikrotubul i filamentów pośrednich (neurofilameantów i neurotubul) Dendryt • Przewodzi sygnał do peikarionu (sygnał idzie drogą DuPA -\> dendryt -\> perikarion -\> akson) • Często liczne i się rozgałęziają • Zawiera tigroid • Tworzy kolce dendrytyczne -\> zwiększenie powierzchni na której mogą powstać synapsy • Nie są otoczone osłonkami • Nie mają pęcherzyków ani kanałów bramkowanych napięciem Akson • Przewodzi sygnał od perikarionu do dendrytu • Zwykle pojedynczo, na końcach krótkie rozgałęzienia • Brak tigroidu • Liczne mikrofilamenty, mikrotubule i mitochondria • Zawiera pęcherzyki jasne i ciemne (z neuroprzekaźnikami) • W błonie komórkowej kanały jonowe brakowane napięciem