Kaarten: Ontwikkelingspsychologie Les 10 Bart Soenens ugent | Quizlet

wat is de opkomende volwassenheid?

een transitiefase, een fase van multidimensionele en multidirectionele ontwikkelingeen graduele overgang vanaf de 20er jaren (exploratie van studiekeuze, werk, waarden en relaties, weinig sociale verwachtingen, verdieping van attitudes en waarden)behoorlijk belastende en uitdagende periodevereist veerkracht en flexibiliteit

waardoor worden veerkracht en flexibiliteit ondersteund bij de opkomende volwassenheid?

- cognitieve attributen (bvb. goed kunnen plannen en opties afwegen) - sociaal-emotionele attributen (bijvoorbeeld positieve zelfwaarde, persistentie en gevoel voor moraliteit) - sociale ondersteuning (bvb. veilige band met ouders en leeftijdsgenoten)

wat zijn de meest relevante criteria om volwassen genoemd te mogen worden?

- verantwoordelijkheid voor eigen daden (eigen boontjes willen doppen) - je eigen ideeën en overtuigingen ontwikkelen - financiële onafhankelijkheid

wat is het minst relevante criterium om volwassen genoemd te mogen worden?

objectieve roltransities, zoals trouwen, kinderen krijgen en werk hebben

wat zijn universele criteria voor volwassenheid?

psychologische kenmerken voor jezelf kunnen zorgenverantwoordelijkheid opnemen voor eigen dadenzelf beslissen over je eigen overtuigingeneen egalitaire relatie met de ouders ontwikkelenfinanciële onafhankelijkheid

wat zijn specifieke criteria in collectivistische context voor volwassenheid?

zorgen voor je gezinminder zelf-georiënteerd worden

wat is het psychologische conflict volgens Erikson in de vroege volwassenheid?

intimiteit vs. isolement: wat zich uit in de gedachten en gevoelens van jonge mensen omtrent het aangaan van een permanent engagement voor een intieme partner

wat is intimiteit volgens Erikson?

- een permanente keuze ('commitment') maken voor een levenspartner - verworven deugd of kwaliteit: liefde - omvat opgeven pasverworven onafhankelijkheid, opnieuw omschrijven identiteit

wat is isolement volgens Erikson?

- eenzaamheid, zelf-absorptie - aarzelen om intieme relaties aan te gaan

waarvoor zorgt succes bij oplossen van het conflict van intimiteit vs. isolement?

bereidt voor op generativiteit

wat is generativiteit?

zorgen voor de volgende generatie en de maatschappij helpen verbeteren

wat is de levensstructuur?

het onderliggende design van iemands leven (bvb. relaties en werk)

hoe heet de theorie van Levinson?

Seasons of Life

wat zegt de theorie van Levinson?

"Levinson deelt de levensloop in in stadia of 'seizoenen"", waarbij elk stadium begint met een overgang die ongeveer 5 jaar duurt. Tussen de overgangen zijn er stabiele perioden van ongeveer 5 à 7 jaar"

is de theorie van Levinson continu of discontinu?

discontinu

welke 4 seizoenen heb je bij de theorie van Levinson?

- 0-22: prevolwassenheid - 17-45: vroege volwassenheid - 40-65 middelbare volwassenheid - 60+: late volwassenheid

in welke 3 delen wordt de vroege volwassenheid nog opgedeeld?

- eerste levensstructuur der vroege volwassenheid - jaren 30 overgang - gevestigde levensstructuur der vroege volwassenheid

in welke 3 delen wordt de middelbare volwassenheid nog opgedeeld?

- eerste levensstructuur der middelbare volwassenheid - jaren 50 overgang - gevestigde levensstructuur der middelbare volwassenheid

wat zegt levinson over de vroege wolwassenheid?

De jonge volwassenheid is het tijdperk van de meeste energie en overvloed, tegenstrijdigheid en stress: ze willen op veel fronten het goed doen, maar dit gaat gepaard met zeer veel stress

wat is een droom?

een beeld, van jezelf, dat levensbeslissingen bepaalt

wat is een mentor?

een oudere vriend of collega die helpt bij het realiseren van de droom

welke soorten dromen kan je hebben?

relationeleberoepsdromen voor de wereld (engagement)materiële dromen

welke verschillen zijn er tussen mannen en vrouwen op vlak van dromen?

mannen hebben meer beroepsdromen en eenduidige dromen (individualisme, prestatie, status ...), vrouwen hebben meer relationele en complexe dromen (gezin, kinderen, vrienden)

wat gebeurt er bij de overgang van 30er jaren volgens levinson?

- opnieuw evalueren levensstructuur - vaak klemtoon op onderontwikkelde aspecten - mannen herzien zelden de prioriteiten van werk en gezin; carrièregerichte vrouwen doen dit soms wel - voor wie ontevreden is, kan overgang een crisis zijn

wat was het onderzoek van Vaillant?

"20ers - zorgen omtrent intimiteit30ers - consolideren loopbaan40ers - generativiteit50ers-60ers - ""behoeders van betekenis""70ers - spiritueel en reflexief"

hoe kan je het onderzoek van Vaillant zien ivm Levinson?

onderzoek van vaillant sluit aan bij die van Levinson, maar geen strikte leeftijdsafbakeningen

hoe kan je het onderzoek van vaillant zien ivm Erikson?

onderzoek van Vaillaint bevestigt de stadia van Erikson, maar vult de gaten tussen deze stadia op

wat zijn beperkingen van de theorie van Levinson?

conclusies gebaseerd op mensen geboren in de jaren 1920-1940bestudeerde weinig mensen zonder opleiding hoger onderwijs en van lage SES (vooral bij vrouwen)deelnemers waren in middelbare leeftijd (35-45 jaar) en herinnerden zich de vroege volwassenheid misschien niet meer zo goed=> studies op nieuwe generaties met uiteenlopende SES en culturele achtergrond zijn nodig

wat kan je zeggen over de sociale klok?

- leeftijdsgebonden verwachtingen voor levensgebeurtenissen (bvb. trouwen, eerste kind: zie Emma Watson) - minder rigide dan bij vroegere generaties - een sociale klok volgen geeft vertrouwen, draagt bij tot sociale stabiliteit - 'Distress' als niet volgen of achterop geraken

wat zijn positieve gevolgen van de vrouwelijke sociale klok?

- meer verantwoordelijkheid - hadden meer zelfcontrole - waren meer tolerant en verzorgend op middelbare leeftijd

wat zijn negatieve gevolgen van de vrouwelijke sociale klok?

- minder zelfwaardering - gevoel van grotere kwetsbaarheid naarmate ouder

waar kijken vrouwen vooral naar bij de partnerkeuze?

- intelligentie - ambitie - financiële situatie - even oud of iets ouder

waar kijken mannen vooral naar bij de partnerkeuze?

aantrekkelijkheidhuishoudelijke vaardighedeniets jonger

hoe beïnvloedt de biologie de partnerkeuze voor vrouwen?

vrouwen hebben een beperkte reproductie-capaciteit, daarom willen ze een man die nakomelingen kan beschermen

hoe beïnvloedt de biologie de partnerkeuze voor mannen?

mannen hebben een grotere reproductiecapaciteit, dus ze hoeven niet te kijken naar de capaciteiten van de vrouw om nakomelingen te beschermen

hoe beïnvloedt de sociale leertheorie de partnerkeuze?

in culturen met grotere gelijkheid tussen geslachten hebben mannen en vrouwen dezelfde partnervoorkeuren

welke 3 componenten heeft liefde?

- passie (fysiek, het vuurwerk tussen de lakens) - intimiteit (emotioneel, je diepste gedachten kunnen delen) - engagement (cognitief, bvb. doelbewust kiezen conflicten constructief oplossen)

wat bepaalt of relatie blijft bestaan?

- engagement ('commitment') voorspelt duur en kwaliteit van de relatie - dat engagement moet meegedeeld worden (communicatie) - constructief oplossen van problemen

wat zijn geslachtsverschillen bij vriendschappen van hetzelfde geslacht?

- vrouwen hebben meer intieme vriendschappen van hetzelfde geslacht - vrouwen praten liefst gewoon met vriendinnen - mannen willen samen iets doen met vrienden

wat zijn individuele verschillen bij vriendschappen van hetzelfde geslacht?

- hoe langer de vriendschap duurt, hoe intiemer - invloed van gezinsrelaties: bvb. vrienden zijn gezelschap bij voorkeur voor jonge volwassenen die 'single' zjin

wat kan je zeggen over vriendschappen van het andere geslacht bij jongvolwassenen?

- jongvolwassenen leren veel over mannelijke en vrouwelijke stijlen inzake intimiteit - seksuele aantrekking wordt gereguleerd (= platonische relatie) - kan evolueren naar romantische relatie (die stabieler kan zijn dan relaties zonder vriendschap vooraf)

wat was de beste predictor in het onderzoek van Vaillant voor de mentale gezondheid op 65 jaar?

nauwe band met broer/zus in vroege volwassenheid

wat is eenzaamheid?

gevoel van ongelukkig zijn dat voortvloeit uit de kloof tussen de sociale relaties die we nu hebben en diegene die we zouden willen hebben

wanneer bereikt eenzaamheid een piek?

bij oudere tieners en bij vroege 20ers

wat zijn determinanten voor eenzaamheid?

samenlevingsvorm (getrouwd, gescheiden, weduwe/weduwnaar, alleenstaand ...)(collectivistische) cultuurpersoonlijkheid (bvb. sociale angst): negatieve vicieuze cirkel

wat is de levenscyclus van het gezin? (=family life cycle)

een opeenvolging van fasen die kenmerkend is voor de meeste gezinnen over de hele wereld

wat is de levenscyclus van het gezin? (leg de stappen uit)

- vroege volwassenheid: alleen wonen, huwelijk, kinderen opvoeden - middelbare volwassenheid: kinderen verlaten huis, minder verantwoordelijkheden - late volwassenheid: pensionering, oud worden en overlijden van (meestal) echtgenoot maar vandaag grote verscheidenheid in opeenvolging en timing van gebeurtenissen in gezin, maar model blijft toch bruikbaar als georganiseerd denkkader

waarvan hangt de timing van het ouderlijk huis verlaten af?

- opleiding volgen (jonger) - ontsnappen aan wrijvingen in gezin (jonger) - 1-ouder gezin na echtscheiding (jonger) - financiële problemen (ouder)

waarom keert de helft van alle jongvolwassenen terug naar het ouderlijk huis?

- meestal door rolveranderingen - minst waarschijnlijk: bij gehuwde jongvolwassenen - is veel voorkomende gebeurtenis bij ongehuwde volwassenen (geen teken van zwakheid)

waarmee hangt het ouderlijk huis verlaten samen?

met een meer voldoeninggevende relatie tussen ouders en kinderen en een succesvolle overgang naar volwassen rollen

waarmee hangt zeer vroeg het ouderlijk huis verlaten samen?

met grotere kans op niet-succesvol huwelijk en loopbaan (vooral bij jongeren die geen hogere opleiding volgen)

welk intern conflict is er volgens Erikson bij midden volwassenheid?

Generativiteit vs. stagnatie

wat zijn kenmerken van generativiteit bij Erikson?

- (al in vroege volwassenheid) - zich openstellen voor anderen op manieren die volgende generatie helpen en begeleiden - engagement reikt verder dan eigen zelf (en partner) - typisch gerealiseerd door opvoeden van kinderen - andere familierelaties, mentor-relaties op werk, creativiteit zijn ook generatief

wat is het einddoel van generativiteit bij Erikson?

symbolische onsterfelijkheid

wat zijn kenmerken van stagnatie bij Erikson?

- Plaatst eigen comfort en zekerheid boven uitdaging en opoffering - op zichzelf gericht, genot-zuchtig, opgeslorpt door zichzelf - gebrek aan betrokkenheid op of bezorgdheid voor jonge mensen - weinig interesse voor productiviteit op werk, aan zichzelf werken ('self-improvement')

wat kan je zeggen over mensen met grote mate van generativiteit?

- zijn goed aangepast (bvb. weinig angst en depressie, grote zelfaanvaarding en levenstevredenheid) - staan meer open voor verschillende standpunten - zijn politiek actief/proberen wereld te verbeteren (als 20ers)

wat zijn geslachtsverschillen bij generativiteit?

- vaders zijn meer generatief dan niet-vaders - moeder even generatief als niet-moeders

Wat gebeurt er volgens Levinson bij de overgang naar middelbare leeftijd (40-45)

"- gevoel dat ""tijd opraakt"" in leven - evalueren vroege volwassenheid - ingrijpende of kleine veranderingen - periode waarin men succes in bereiken eigen doelen evalueert en zich focust op de vraag hoe men best eigen leven kan veranderen om een betekenisvolle toekomst te hebben"

met welke 4 ontwikkelingstaken worden we geconfronteerd indien we een nieuwe levensstructuur willen opbouwen in de middelbare volwassenheid (Levinson)?

Jong-oud: nieuwe maniere vinden om tegelijk jong en oud en zijnvernietigen-scheppen: erkennen dat mensen veel stuk maken, proberen om nieuwe waardevolle producten te creërenmannelijk-vrouwelijk: evenwicht vinden tussen mannelijke en vrouwelijke aspecten van het zelfbinding-afzondering: evenwicht tussen betrokkenheid op externe wereld en daarvan afgescheiden zijn

wat is jong-oud volgens Levinson in de middelbare volwassenheid?

veel vrouwen maken zich zorgen over verminderde fysieke aantrekkelijkheidin toenemende mate wordt dit ook verwacht van mannen

wat is vernietigen-scheppen volgens Levinson in de middelbare volwassenheid

- bewust worden van vernietigende krachten in mensen - tegengewicht: scheppende krachten beklemtonen - resultaat: schenking of erfenis ('legacy') nalaten voor volgende generaties

wat is mannelijk-vrouwelijk volgens Levinson in de middelbare volwassenheid?

"- mannen: meer aanvaarden eigen ""vrouwelijke"" trekken, zoals verlangen naar verzorgen en verzorgd worden, ook meer emotioneel - vrouwen: meer openstaan voor eigen ""mannelijke"" trekken, zoals autonomie, dominantie en assertiviteit"

wat is binding-afzondering volgens Levinson in de middelbare volwassenheid?

- mannen en carrière-gerichte vrouwen: minder focus op ambitie en prestatie - gezinsgerichte vrouwen (of met onbevredigende job): grotere betrokkenheid op werk of bredere gemeenschap

Wat is generativiteit volgens Vaillant?

"het ""bewaren van zin"" (""keepers of meaning"")"

wat is een midlifecrisis?

twijfel aan zichzelf, evaluatie en stress erg uitgesproken in 40er jaren en leiden tot belangrijke herstructurering van persoonlijkheid

Hoe verschillen Levinson en Vaillant ten opzichte van elkaar op het vlak van midlifecrisis?

levinson zegt dag dit normatief is, de meeste mannen en vrouwen gaan hier ooit mee te maken hebben, terwijl Vaillant zegt dat de midlifecrisis weinig voorkomt en geen universeel gegeven is

welke geslachtsverschillen zijn er ivm timing bij de midlifecrisis?

Bij mannen is dit vaak in de vroege jaren 40, terwijl dit bij vrouwen in de late jaren 40 en 50er jaren is (omdat kinderen eerst uit huis moeten zijn bij vrouwen)

welke geslachtsverschillen zijn er ivm richting bij de midlifecrisis?

mannen: 1 richting (meestal afbouwen van werk) vrouwen: meerdere richtingen, afhankelijk van waarin ze geïnteresseerd zijn

wat kwam er uit een studie rond midlifecrisis, dat zowel Vaillant als Levinson tegenspreekt?

- 1/4 van de mensen ervaart crisis - veel losser gedefinieerd dan door onderzoekers - breder leeftijdsbereik (soms voor 40, soms na 50) - niet toegeschreven aan leeftijd, maar aan ingrijpende gebeurtenissen

wat zijn mogelijke zelven (in de middelbare volwassenheid)?

wat men hoopt of vreest te worden

hoe verschillen de mogelijke zelven bij vroege volwassenheid en middelbare volwassenheid?

in de middelbare volwassenheid zijn de mogelijke zelven veel realistischer en veel authentieker

wat is een belangrijke functie van mogelijke zelven?

blijvend welbevinden: de droom levendig houden: blijven nieuwe doelen aspireren

welke 3 belangrijke persoonlijkheidskenmerken nemen toe tijdens de midden-volwassenheid?

- zelf aanvaarding (goede en slechte kanten) - autonomie (niet anderen, maar zelf) - beheersing van omgeving ('environmental mastery') (reeks complexe taken goed aankunnen)

wat is effectieve coping?

combinatie van probleemgerichte en emotiegerichte coping

waarom kunnen mensen in de middelbare volwassenheid beter omgaan met problemen?

- ze hebben verbeterde zelfkennis (beter georganiseerd) - ze hebben groter zelfvertrouwen dat men problemen aankan

wat is de big five van persoonlijkheidstrekken?

- neuroticisme - extraversie - openheid (voor nieuwe ervaringen) - vriendelijkheid - gewetensvolheid

wat is neuroticisme?

de tendens tot emotionele instabiliteit

wat zijn persoonlijkheidskenmerken bij hoog neuroticisme?

zich zorgen maken, emotioneel, kwetsbaar

wat zijn persoonlijkheidskenmerken bij laag neuroticisme?

rustig, niet-emotioneel, kan tegen een stootje

wat zijn persoonlijkheidskenmerken bij hoge extraversie?

actief, houdt van plezier, gepassioneerd

wat zijn persoonlijkheidskenmerken bij lage extraversie?

passief, nuchter en emotioneel niet-reactief

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van hoge openheid?

creatief, origineel en progressief

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van lage openheid?

niet-creatief, conventioneel en conservatief

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van hoge vriendelijkheid?

genereus, lief en goed van nature

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van lage vriendelijkheid?

antagonistisch, kritisch en irriteerbaar

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van hoge gewetensvolheid?

werkt hard, goed georganiseerd en ambitieus

wat zijn persoonlijkheidskenmerken van lage gewetensvolheid?

lui, niet georganiseerd en zet niet door

wat zijn leeftijdstrends bij deze big five?

gemiddelde neuroticisme, extraversie en openheid: lichte daling van adolescentie naar middelbare leeftijdgemiddelde vriendelijkheid en gewetensvolheid: stijgingstabiliteit neemt toe met de leeftijd

welk intern conflict is er volgens Erikson tijdens de late volwassenheid

ego-integriteit vs. wanhoop

wat is ego-integriteit volgens Erikson?

- zich een geheel voelen, volledig, tevreden over verwezenlijkingen - sereniteit en tevredenheid - hangt samen met psycho-sociale maturiteit - acceptatie van mislukkingen en successen - innerlijke vrede en harmonie GPSAI

wat is wanhoop volgens Erikson?

- gevoel dat vele beslissingen fout waren, maar nu te weinig tijd - verbitterd en de komende dood niet aanvaarden - uitgedrukt als woede en minachting voor anderen - verzet en ontgoocheling - innerlijke onrust

welke 2 grote ontwikkelingslijnen zitten er achter het model van erikson?

- interpersoonlijke ontwikkelingslijn (bouwen aan kwaliteit van verhouding tot anderen) - zelfdefinitie (bouwen aan individualiteit of eigen identiteit)

welke 4 interne conflicten bouwen voort op de interpersoonlijke ontwikkelingslijn?

- vertrouwen vs. wantrouwen - vlijt vs. inferioriteit - intimiteit vs. isolement - generativiteit vs. stagnatie

welke 4 interne conflicten bouwen voort op de ontwikkelingslijn ivm. zelfdefinitie?

- autonomie vs. schaamte - initiatief vs. schuld - identiteit vs. verwarring - ego-integriteit vs. wanhoop

wat zegt de theorie van Peck over de late volwassenheid?

- Ego-differentiatie tegenover preoccupatie met werkrol (je mag je identiteit niet volledig baseren op werk, want anders ben je triest op je pensioen) - transcendentie van lichaam tegenover preoccupatie met lichaam - ego-transcendentie tegenover preoccupatie met het ego (idealiter krijg je het gevoel dat je niet het meest belangrijk persoon bent in het universum)

wat is gerotranscendentie?

je neemt afscheid van hoe de maatschappij in elkaar zit en je zoekt naar betekenis en schoonheid in zaken zoals cultuur, natuur, religie, je bent op zoek naar spiritualiteit en je wilt niet meer deelnemen aan het mondaine leven van elke dag

wat is affect-optimisatie?

capaciteit om positieve emoties te maximaliseren en negatieve emoties te reduceren

waarom is affect-optimalisatie belangrijk volgens labouvie-vief?

belangrijk in functie van omgaan met verlies van fysieke en mentale vermogens

hoe evolueert emotie-gerichte coping tijdens de late volwassenheid volgens labouvie-vief?

meer emoties zelf aanpakken i.p.v. zich extern af te reageren

wat is reminiscentie?

vertellen van verhalen over mensen, gebeurtenissen, gedachten en gevoelens uit verleden