geschiedenis van de ruimtelijke ordening in Vlaanderen 🌱🌍🗺️🧭🌟

ruimtelijke ordening

proces waarbij met een groot aantal regels de leefruimte planmatig wordt benut en ingericht

versnippering

landbouwvelden verbrokkelen door de lintbebouwing

lintbebouwing

huizen bouwen langs wegen

verspreide bebouwing

soort bebouwing Vl

geconcentreerde bebouwing, splitsing woonfunctie en plattelandsgebied

soort bebouwing Nl + splitsing

• pendelcultuur is geworteld in onze maatschappij sinds de industriële evolutie

• katholieke dominantie stimuleerde eigendomspolitiek (wet de Taeye)

• (veel) te late wet op ruimetelijke ordening

oorzaken anti-stedelijke mentaliteit (3)

Wet De Taeye 1948

wet die voorzag in goedkope leningen en subsidies om goedkope privéwoning te kunnen bouwen op het platteland

Alfred De Taeye, christelijke volkspartij CVP, minister van volksgezondheid en van gezin

naam + partij + functie

Waregem 1954 (na WOII)

minister alfred de taeye bij eerstesteenlegging van 100000e goedkope woning op het platteland door de invoering van Wet de Taeye

tijd en ruimte foto

Wet Brunfaut 1949

wet die de financiering van sociale huisvesting voorzag (door Fernand Brunfaut die belgische volksvertegenwoordiger was voor de socialisten)

brunfauttoren, staat symbool voor enorme bouwwoede: sterke aangroei van goedkope sociale huisvesting in Brussel die door de Belgische overheid werd gefinancieerd, Sint-Jans-Molenbeek in Brussel, 1965

naam + betekenis + plaats + jaartal

na WOll in Belgie: twee dominante partijen

LINKS: visie van CVP (Christelijke Volkspartij) > iedereen had recht op een vrijstaande gezinswoning op het platteland (incl. tuin)

RECHTS: visie van BSP (Belgische Socialistische Partij) > arbeiderswoning in een hoogbouw + dicht bij het werk

tijd + ruimte + betekenis

antropocentrisme

idee dat de mens middelpunt van het bestaan is

mens wordt gezien als heerser > mens kan dus aarde bezitten > dit wordt vertaald in het eigendomsrecht in Vlaanderen (we willen genieten van een eigendom)

verband antropocentrisme en de Vlaamse anti-stedelijke mentaliteit

Wet op de Stedebouw, 1962, eerste echte bouwreglement die gevolgd dienden te worden in het belgische bouwlandschap

1e wet vr ruimtelijke ordening naam + tijd + betekenis

minder bouwcorruptie (grondstuk in ruil voor stemmen)

wat kwam minder voor na de wet op de stedebouw?

verkavelingen werden nu door procedures vastgelegd > kopen van gronden werd nu nog gemakkelijker > leidde tot verkavelingsexplosie op het platteland

wrm werkte invoering van wet op de stedebouw deels averechts

gewestplannen

kaarten per regio met verschillende kleuren die elk een eigen bestemmingszone hadden

bestemmingszone

zone met een bepaalde functie in de ruimte

rood > functie: woongebied

geel > functie: agrarisch gebied (landbouw)

groen > functie: natuurgebied (bossen)

paars > functie: industriegebied

oranje > functie: recreatiegebied (speeltuin) ..

kleuren bestemmingzones gewestplannen

woonuitbreidingsgebieden

wit-rood-gearceerde gebieden op gewestplannen

werden voorzien om de voorspelde bevolkingsgroei op te vangen, maar deze groei bleek uiteindelijk mee te vallen

betekenis woonuitbreidingsgebieden

optie 1: eigenaar vraagt bouwvergunning: gemeente weigert situatie blijft ongewijzigd

optie 2: eigenaar vraagt bouwvergunning: gemeente keurt dit goed > er kan nu gebouwd worden

optie 3: gemeente beslist om zone te herbestemmen (natuur): eigenaar krijgt nu een compensatie

opties woonuitbreidingsgebieden

• gewestplannen zijn zeer rigide/ strikt (bestemmingszones konden in principe nooit wijzigen in hun functie)

• geen algemeen gewestplan vr België (geen politieke eensgezindheid en geen samenwerking tussen regio’s er waren dus 48 vss gewestplannen)

• geen herzieningen van gewestplannen (oorspronkelijk ging men om de tien jaar de gewestplannen herzien, visie dus gefaald)

• geen aandacht voor de veranderde maatschappij (gewestplannen hielden amper rekening met veranderende maatschappelijke problemen zoals stadvlucht, fileleed en gezinsverdunning)

kritiekpunten gewestplannen (4)

opvulregel, 1972

regel liet bebouwing toe in niet-woonzones tussen 2 gebouwen die op minder dan 70 meter van mekaar stonden (naam + tijd)

minidecreet, 1984, minister Paul Akkermans (CVP)

regel liet toe dat zonevreemde bedrijven nog verder konden uitbreiden (naam + tijd + naam persoon ingevoerd)

APA algemeen plan van aanleg

plan bevat info over het grondgebied van een hele gemeente

APA’s en gewestplannen hebben eenzelfde functie

apa’s overbodig?

BPA bijzonder plan van aanleg

plan bevat info over een deel van een gemeente bv over een straat of wijk

wel nuttig, gaven info over oa dakvorm en bouwhoogte

bpa wel nuttig?

BPA

naam

subsidiariteit

principe dat inhoudt dat elke bevoegde overheid zich bezighoudt met de materies die zij het beste kunnen regelen op hun niveau

• aanleg provinciale wegen wordt geregeld door provinciaal niveau

• aanleg nieuwe speeltuin wordt geregeld op gemeentelijk niveau

voorbeelden subsidiariteitsbeginsel

• Club van Rome zorgde voor meer duurzaamheid (antropocentrische visie recht op onze aarde verdween meer en meer)

• oliecrisis leidde tot een duurder pendelen

• het lelijkste land ter wereld deed de ogen open

wrm jaren 70 meer aandacht aan chaotische en wanordelijke bebouwing van onze regio?

club van Rome, 1968

stichting van wetenschappers die de bezorgdheid over de toekomst wil uitdrukken (naam + tijd)

oliecrisis, 1973, invoering autoloze zondagen

context (naam + tijd + gevolg zichtbaar in foto)

het lelijkste land ter wereld, 1968, Renaat Braem

context (naam + tijd + auteur)

Renaat Braem

naam

regionalisatie van ruimtelijke ordening, het werd een gewestelijke bevoegdheid ipv federaal

wat gebeurde er met de ruimtelijke ordening in 1989

• open: zoveel mogelijk open ruimte

• stedelijk: verdichten van steden

tweeledig hoofddoel RSV

Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, 1997, Eddy Baldewijns,

RSV (betekenis afkorting + tijd + invoerder)

• concentratie van functies in stedelijke netwerken (gedeconcentreerde bundeling)

• poorten zijn de motor van onze ontwikkeling (in toekomst meer bedrijventerreinen idbv poorten (ruimte efficiënt gebruiken))

• lijninfrastructuur als bindteken (in de toekomst meer bedrijventerreinen idbv lijninfrastructuur & sterk investeren in de uitbouw van die infrastructuur)

• natuurlijke structuur als ruggengraat (in de toekomst blijven investeren in openruimteverbindingen want voorkomen aan elkaar groeien van de bebouwde gebieden, gaan verdere versnippering tegen en behouden biodiversiteit)

principes RSV (4)

gedeconcentreerde bundeling

visie dat de stijgende groei van bevolking moet worden opgevangen in bestaande woonkernen (=bundeling) echter niet in 1 megastad maar verspreid (= gedeconcentreerd)

vlaamse ruit

stedelijk netwerk tussen 4 steden (Brussel, Gent, Antwerpen, Leuven)

stedelijke netwerken

samenhangend geheel van stedelijke gebieden die verbonden zijn door infrastructuren zoals wegen, spoorwegen en kanalen)

poorten

belangrijke toegangswegen naar Vl: zeehavens, luchthavens en hst-stations

lijninfrastructuur

belangrijke transportwegen in onze regio: hoofdwaterwegen, hoofdsnelwegen en ook de belangrijkste hst-lijnen

buitengebieden

bestaande fysische systemen zoals netwerk van beek- en riviervalleien en groene zones, deze beschermen onze ruimte

voorziet dat elk beleidsniveau (provincie en gemeente) een eigen ruimtelijk structuurplan hebben naast dat van vlaanderen

=> PRS en GRS

subsidiariteitsbeginsel toepassing op RSV

RUP ruimtelijk uitvoeringsplan

uitvoeringsplan van het RSV met grafische voorstelling en stedenbouwkundige voorschriften

beleidsplan ruimte vlaanderen, 2018, de primaire doelstelling van het BRV is een antwoord bieden op deze vraag: Hoe moet Vlaanderen eruitzien in 2050 rekening houdend met de veranderende maatschappij en de klimaatverandering?, opvolger RSV

BRV (naam + tijd + primaire doelstelling + opvolger wat)

• intensivering van de ruimte (meer op één ruimte)

• verweving van vss functies

• reconversie (hergebruik van een oude ruimte (Park Spoor Noord rangeerterrein → park))

• tijdelijke ruimtegebruik

principes efficiënter ruimtegebruik (4)

kangoeroewonen

met één of meerdere gezinnen in een huis samenwonen

pop-upstore

tijdelijke winkels

ruimtelijk rendement

het efficiënter omgaan met onze ruimte door op sommige goed gekozen plaatsen meer bebouwing toe te laten en op andere plaatsen net meer open ruimte te laten

• brownfield sites: verlaten industrieterreinen gebruikt vr bv nieuwe ontwikkelingen (- eventuele bodemverontreiniging $$$)

• greenfield sites: nog niet ontwikkelde terreinen gebruikt voor nieuwe plannen (- verstoring natuur)

stadsinbreiding

ruimtebeslag, Vl 33 procent, elke dag 6 ha meer in 2050 42.5 procent

ruimte die is ingenomen door nederzettingen

verharding, Vl 15 procent

oppervlakte dat verhard is door het aanbrengen van verharde oppervlaken zoals asfalt

groenblauwe dooradering (zorgen voor klimaatrobuuste omgeving, weilanden en rivieren dienen als buffer wateropname overstromingen)

netwerk groene en blauwe vlakkendoor bebouwde ruimte

• dichte bebouwing in woonkernen

• open ruimte rond de woonkernen

Toscaans model

betonstop, 2018

het plan van onze Vlaamse overheid om vanaf 2040 niet meer op de nieuwe bouwgronden te bouwen, enkel nog op reeds ingenomen gronden

tegen 2025 max 3 ha per dag ruimte ingenomen

tussenfase betonstop

bouwshift, betonstop gaf indruk totaal bouwverbod terwijl je enkel niet meer mag bouwen op nieuwe gronden, nieuwe naam verwijst nr feit dat er een mentale verschuiving moet gebeuren op vlak van bouwen

nieuwe term betonstop

regering Bourgeois I, Zuhal Demir, vlaamse minister van omgeving, NVA

Jo Brouns (CD&V)

verantwoordelijke betonstop

wie niet meer mag bouwen moet marktwaarde grond volledig terugkrijgen → te grote kost gemeenten

betonstop onbetaalbaar

• kosten voor de gemeenten

• veel geld komt in handen van grootgrondbezitters

betonstop onrechtvaardig

enorme hvlh bouwgronden schuld overheid in tijd van gewestplannen, bevolkingsgroei werd toen sterk overschat

jaren 70 bijgedragen tot grote hvlh bouwgrond

• gemeenten: minder belastinggeld uit vastgoed

• parlementsleden die ook in gemeenteraad zitten: verdedigen gemeentebelangen

• bedrijven die nutsleidingen leggen: hebben meer winst als huizen verder uit mekaar liggen (=urban sprawl) ze moeten dus meer leidingen leggen

betonstop niet halen door maatschappelijke groepen (3)

mobiscore, 2019, openbaar vervoer, onderwijs, winkels en diensten, ontspanning en cultuur, gezondheid

een score die aantoont hoe dicht een woonplaats gelegen is bij voorzieningen (5)