wol pojęcia

autor empiryczny

po prostu żywy człowiek, który pisze książkę np. julio cortazar piszący książkę

autor modelowy

konstrukt myślowy a nie postać, to wszystko w tekście co może być zrozumiane. instancja szersza niż autor empiryczny (bo dzieło może mieć znaczenia, których autor nie planował), ale i węższa (brak biografii autora. jeden autor empiryczny może stworzyć wielu autorów modelowych

czytelnik modelowy

postać która nie istnieje. idealny odbiorca, który potrafiłby zrozumieć tekst we wszystkich jego nieskończonych znaczeniach. ludzie czytając jakąkolwiek książkę próbują się nim stać

narracja auktorialna

narrator wszechwiedzący, 3-osobowy, nie uczestniczy w wydarzeniach i stoi ponad światem przedstawionym

czytelnik empiryczny

zwykły człowiek czytający książkę

narracja personalna

Narracja 3-osobowa, ale narrator nie wie wszystkiego. Patrzy na świat "oczami jednego bohatera" (ograniczona perspektywa).

narracja pierwszoosobowa

narrator mówi "ja" i jest uczestnikiem wydarzeń, elementem świata przedstawionego

czas akcji

czas w którym odbywają się wydarzenia przedstawione w fabule

tematyzacja

uczynienie samego sposobu opowiadania (narracji) tematem tekstu

świat przedstawiony

wszystko co znajduje się w książce (bohaterowie, czas, miejsce, wydarzenia)

fabuła

wydarzenia ułożone w kolejności chronologicznej

sjużet

sposób w jaki wydarzenia zostały zaprezentowane w tekście (np zaczynamy od A, wspominamy o C, kończymy na B) to sjużet nadaje znaczenie

retrospekcja (flashback)

cofnięcie się w czasie czasu akcji w stosunku do czasu narracji (narrator opowiada o czymś co dla niego już się zdarzyło)

antycypacja (flashforward)

wybieganie narratora w przyszłość, ogólnie czasu narracji (narrator opowiada o czymś co dla niego będzie w przyszłości)

mise en abyme

szkatółkowość, tekst w tekście

czas narracji

czas w którym narrator się znajduje opowiadając historę

signifiant

znaczące, fizyczna forma znaku, obraz akustyczny (dźwięk słowa) lub wizualny (zapisane litery)

signifie

znaczone, pojęcie lub idea do której odsyła nas forma fizyczna. to co człowiek wyobraża sobie w głowie gdy słyszy dane słowo

denotacja

podstawowe, wąskie słownikowe znaczenie znaku np morze = dużo wody

konotacja

szeroki krąg skojarzeń i znaczeń dodatkowych, które doklejają się do słowa np. morze = plaża, wakacje, ryby

metafora

przenośnia, zestawienie słów, w którym przynajmniej jedno traci swoje pierwotne znaczenie (rozchwianie denotacji), tworząc nową jakość np morze drzew

metonimia

zamiennia, zastąpienie jednej nazwy inną, która pozostaje z nią w logicznym związku np. przyczyna zamiast skutku, autor zamiast dzieła np. czytam mickiewicza zamiast dzieła mickiewicza

synegdocha

rodzaj metonimii, zastąpienie części całością lub całości częścią np polacy wygrali zamiast polska drużyna

katechreza

metafora, która stała się jedyną nazwą przedmiotu (bo inna nie istnieje) tzw. zmarła metafora np. noga od stołu, ucho od filiżanki

hiperbola

wyolbrzymienie, celowe przestadzenie w opisie dla wzmocnienia efektu np. umierać z głodu

peryfraza

omówienie, zastąpienie nazwy wielowyrazowym opisem. nie zmienia znaczenia, ale kładzie nacisk na inne cechy

litota

wyrażenie twierdzenie poprzez zaprzeczenie jego przeciwieństwa (pomniejszenie) np. niegłupi zamiast mądry

solecyzm

świadomy błąd językowy, który pełni w tekście określoną funkcję np zniknięci (kalka z desaparecidos)

elipsa

celowe pominięcie/przemilczenie elementów w zdaniu lub fabule, które odbiorca musi sobie dopowiedzieć

pakt fikcjonalny

umowa w której wiemy, że tekst nie jest prawdą w naszym świecie, ale uznajemy go za prawdę w świecie przedstawionym

pakt autobiograficzny

czytelnik zakłada, że autor, narrator i bohater to ta sama osoba, a wyrażenia są prawdziwe

pakt autofikcyjny

niejednoznaczna umowa - autor występuje jako narrator, ale treść może być zmyślona

wyglądy uschematyzowane

miejsce niedookreślenia w tekście, które każdy czytelnik konkretyzuje (wypełnia) własną wyobraźnią

formalizm rosyjski

szkoła teoretyczna głosząca, że sztuka dąży do udziwnienia (chwyt, który sprawia, że przestajemy postrzegać rzeczy automatycznie)

cronica

gatunek pogranicza, łączący fakty z literacką formą

autotematyzm

cecha literatury, która mówi o samej sobie (o procesie pisania, o byciu literaturą)

autotematyzm typu 1

wprowadzenie literatury do dyskusji bohaterów (np rozmowy w barze)

autotematyzm typu 2

warsztatowo-psychologiczny (pisanie o pisaniu)

autotematyzm typu 3

genetyczno-psychologiczny (refleksja zaszyta w samym stylu i sposobie bycia tekstu)

gatunek epistemiologiczny

określenie kryminału, ponieważ dotyczy on poznania i dojścia do prawdy

in medias res

rozpoczęcie akcji w środku rzeczy

emfaza

polega na użyciu szerszego lub węższego zakresu znaczeniowego osób, faktów, pojęć zamiast zakresu właściwego, rządzi nią reguła odwrotnej proporcjonalności treści i zakresu, im szerszy zakres znaczeniowy tym uboższa treść, im węższy zakres znaczeniowy tym bogatsza treść np. czlowiek w znaczeniu człowieka, któremu należy wybaczyć, bądź mężczyzną jako bądź dzielny

oksymoron

polega na zestawieniu dwóch cech o niezgodnych znaczeniach (zestawienie dwóch znaków o przeciwnych denotatach) np blask ciemnieje, wymowne milczenie

ironia

hipertrop, trop nad tropy

polega na użyciu języka w taki sposób, że dochodzi do rozchwiania signifiant i signifie, znak zaczyna odnosić się do czegoś odwrotnego od tego do czego chcielibyśmy że by się odnosił

znak arbitralny

signifiant+signifie, z nich składa się język

trop

takie użycie języka w którym słowa znaczą coś innego niż normalnie

intertekstualność

cytat, plagiat, analogia, fizyczna obecność jednego tekstu w drugim

paratekstualność

relacja między tekstem właściwym, a paratekstem (rzeczami które otaczają tekst główny), tytuł podtytuł, wstępy, posłowia itd

metatekstualność

“komentarz” łączący dany tekst z innym niekoniecznie go cytując, a w skrajnych przypadkach nawet go nie nazywając (metaliteratura: literatura o literaturze, tekst o tekście)

architekstualność

gatunek literacki, określenie go sprawą czytelnika, percepcja gatunkowa ukierunkowuje i determinuje horyzont oczekiwań czytelnika

hipertekstualność

każda relacja łącząca tekst B(hipertekst) z tekstem wcześniejszym A(hipotekst), na który tekst B zostaje przeczepiony w sposób niemający nic wspólnego z komentarzem, powołanie, to nie jest zwykły komentarz np. dom asteriona reinterpretuje mitologię, adaptacja, tekst B nie mógłby powstać bez tekstu A

palimpsest

rękopis z którego zeskrobano tekst pierwotny aby napisać nowy, w literaturze metafora tesktu “nadpisanego” na innym, tekst w tekście

dialogiczność/dialogowość

cecha słowa polegająca na tym, że każde słowo odnoszące się do przedmiotu odnosi się jednocześnie do innych słow które wcześniej ten przedmiot opisywały

homofoniczność

jeden głos, brak dialogu, tendencja do narzucania jednej racji (np. instrukcja odkurzacza, monolog władzy)

polifoniczność

wielogłosowość, obecność “innego głosu” autora modelowego lub innej perspektywy który nie jest tłumiony

parodia

transformacja tekstu o charakterze ludycznym (zabawowym) polega często na odwróceniu sensu tekstu przy minimalnej zmianie formy lub zachowaniu wzniosłego tekstu do tematu pospolitego

trawestacja

transformacja tekstu o charakterze satyrycznym. jest to przeróbka stylistyczna pełniąca rolę degradującą (opowiedzenie o czymś wzniosłym w sposób niski/wulgarny)

pastisz

naśladowanie stylu o charakterze ludycznym, nie ma funkcji satyrycznej, jest to imitacja sposobu pisania pozbawiona agresji

transpozycja

transformacja tekstu o charakterze poważnym np doktor faustus mannat

transformacja

przekształcenie, parodia,n trawestacja, transpozycja

naśladowanie

imitacja stylu, pastisz, szarża (karykatura), falsyfikat