ADHD: tekst 3

onderliggende causale

vragen over hoe huidig diagnostisch kader aansluit aan de …. structuur van ADHD

leeftijdsongeschikte, extreme, belemmerende

ADHD in kindertijd: beginnende neuro-ontw.stoornis gekenmerkt door …,…,… niveaus onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit

interventie en preventie

focus ligt steeds op vroege …. en ….

• inzicht in verloop brengen is voorwaarde hiervoor

kindertijd en stabiel verloop

vroeger: traditioneel gezien als neuro-ontw.stoornis met vroeg begin in …. en …, beperkte remissie

impulsiviteit en aandachtstekort

2 kenmerken die hardnekkiger zijn dan hyperactiviteit

psychische

naast de kernsymptomen is er verandering in patroon v voorkomen … aandoeningen als individu ouder wordt

• bv. ODD

latere leeftijd

nieuw: ADHD kan zich ook op … manifesteren

• 30-87% schatting

persistent en stabiel, fluctuaties

schommeling in symptomen veel voorkomend

• NIET … en … conditie

• WEL … symptomen en beperkingen

verwijzingsbias

kindertijd meer jongens dan meisjes

• …. = jongens in jeugd meer doorverwijzen door hyperactiviteit

ernstigere symptomen

kindertijd meer jongens dan meisjes

• meisjes hebben … nodig om diagnose te krijgen, sp ondz vooral jongens

maskeren

kindertijd meer jongens dan meisjes

• meisjes kunnen beperking beter …., verdwijnt in adolescentie

negatief

kindertijd meer jongens dan meisjes

• mannen meer … verloop dan vrouwen: bv. vaker gevangenis

gepersonaliseerde

door te voorspellen v patronen krijg je meer … aanpak van interventie

vroegtijdig

… ingrijpen om risico te verlagen of impact te verzachten

oudere volwassenen

niks bekend over ontw.stadia van deze leeftijdsgroep

positieve

veel vergeten maar ook aandacht nodig op …. gevolgen

• neuro.divperspectief

emotieregulatie en traag cognitief tempo

2 domeinen vaak voorgesteld voor opname in brede karakterisering v ADHD

• = ERD en SCT

emotion regulation difficulties

ERD

sluggish cognitive tempo

SCT

internaliseren

traag cognitief tempo wordt geassocieerd met …. van symptomen

slaapproblemen

3e domein opgenomen worden in bredere karakterisering

• geassocieerd lagere kwaliteit v leven, slechter functioneren binnen gezin, verhoogd risico op ODD en depressie

diagnostische categorieën

verklaringen voor overlap andere stoornissen

• symptomen die verschillende …. definiëren

  • concentratieproblemen, angst, depressie, impulsiviteit, beperkt sociaal begrip (autisme)

genetische variatie

verklaringen voor overlap andere stoornissen

• gedeelde …. tussen ADHD en comorbiditeiten

  • autisme, odd, angst, depressie, middelengebruik

omgevingsfactoren

verklaringen voor overlap andere stoornissen

• extreme blootstelling aan ….

  • bv. prenatale gifstoffen (alcohol), vroeggeboorte, ernstige psychologische deprivatie

neuropsychologische

verklaringen voor overlap andere stoornissen

• gedeelde … mediators aanwezig

  • tekort in EF in ADHD ook bij autisme, depressie, angst

ERD

… kan diagnostisch subtype afbakenen

• emotionele impulsiviteit en gebrekkige zelfregulatie van emoties

sct

… speelt rol bij academische moeilijkheden

• lagere vaardigheden in wiskunde en lezen maar vormen brug tussen klinische wet en cogn neurowet

slaap

… speelt oorzakelijke rol bij ADHD

• kortere of slechte kwaliteit => toename symptomen (onoplettendheid)

gen-omgeving correlaties

…. blijft belangrijk

• mensen ADHD veelheid negatieve omgevingsfactoren bevinden = bijkomende aandoeningen veroorzaken

evoceren

ADHD gedragingen kunnen negatieve responsen … van de omgeving

ERD of SCT

vragen: moeten … of … beschouwd worden als onderdeel van diagnostisch criteria

• ADHD is zeer heterogeen, kenmerken breder fenotype kunnen meer info opleveren

onderliggende, specifieke

toekomstig ondz nodig naar …. mechanismen die … risicofactoren kunnen achterhalen

SCT of ERD

potentiële waarde v ontw interventies gericht op… of …

• verminderen neiging tot woede, risico latere angst

gemedieerd

cruciaal: behandelingseffecten worden … door verbetering van ADHD-symptomen

sterke emotieregulatie

kinderen met … = beschermende factor op emotionele problemen

holistische en persoonsgerichte

de laatste jaren een meer … en … benadering op impact v ADHD op leven

• steeds belangrijker geworden

impulsiviteit, hyperactiviteit, onoplettendheid

individueel verschillend maar kernsymptomen zijn hetzelfde (3)

meisjes of vrouwen

bij wie beperkingen vaak onderschat

levenskwaliteit en welzijn

2 dingen substantieel minder bij ADHD

• nog meer effect als er andere stoornissen aanwezig zijn

label

… zorgt vaak voor vooroordelen, stereotyperingen, discriminatie,…

verplicht criterium

DSM/classificaties richten zich te veel op…. voor beperkingen obv gestand schalen

levenskwaliteit, functioneren, omgevingsinvloeden

doordat ondz en praktijk uitsluitend richten op symptomen = 3 dingen verwaarlozen/negeren

drempelwaarde

er is geen duidelijke …

• waarbij toename bpld symptomen leidt tot stijging vd beperking

  • gevolg: vaststelling mate v beperking gebaseerd sociale normen

willekeurig, sociale normen

geen duidelijke drempelwaarde dus de vaststelling vd mate van beperking lijkt eerder… en gebaseerd op …

verminderen, stijgen

behandeling moet inzetten op … beperkingen en … van levenskwaliteit

• zou primaire focus moeten zijn toekomstige behandelingen

stigmatiserend, sociale gevolgen

aanpakken ernst van symptomen kan …. voor cliënten

• kan zorgen voor …. op LTM

krachtgerichte

vanuit neurodiv.perspectief heroriëntatie op …. benaderingen van ADHD nodig

• voorkomen weerstand ontstaat tegen behandeling of ondz

verminderen

interventies zijn traditioneel gericht op het …. van de symptomen

stimulerende omgeving

belangrijk om …. te voorzien/ontw

• samenhang met psychologische en psychiatrische interventies => vergroten zelfredzaamheid

persoonsgebonden

de effecten van etikettering zijn ….

• idem voor sociale stigma

culturele

vooral … invloeden rondom sekseverschillen in stigma

biologische en omgevings

sleutel tot effectievere interventies

• = begrip van … mechanismen en …-processen

erfelijke

ADHD is sterk … aandoening maar complex om te achterhalen

wereldwijde

om erfelijkheid van ADHD te bepalen … genoomstudies nodig

kindertijd en adolescentie

in welke tijdsperiode spelen de genen nog een rol

• veranderen daarna en minder dan nog 50% rol spelen

genetische overlap

de …. is bijna 100% tussen mannen en vrouwen

• sekseverschillen in genetische factoren

causaliteit

genetische associatie met ADHD zorgt niet voor ….

niet voldoende voorspelbaar

ADHD heeft meerdere genetische varianten die bijdragen

• genetica is … voor diagnose om klinisch bruikbaar te zijn

genetische weerstand en risicofactoren

wisselwerking tussen … en … is belangrijke prioriteit

• steeds duidelijker genetische factoren grondslag liggen v weerstand

axiomatisch

wisselwerking tussen genotype en omgeving = … principe in ontw.psychologie

risico, mechanische

belangrijk om …-factoren in omgeving te scheiden van ….

• 1) belangrijk voor klinische voorspellingen, correlationeel

• 2) potentiële preventie of behandelingen, causaal

niet causaal, genetische

veel risicofactoren en verband met ADHD zijn …. , maar eerder verklaard door … factoren

polygenetische

in statistische interactiestudies ook kijken naar …. risicofactoren

• nieuwe inzichten

epigenetica

= effecten van groot belang, maar wel belangrijke uitdagingen

• omdat verband houden met beide mechanismen: omgeving-genen

lacune

er is een … in literatuur mbt zorgverlening in vroege levensfase

digitale apparaten

ADHD mogelijk extra kwetsbaar voor problematisch gebruik v …

hersenen

= bemiddelaars in verbanden genetische en omgevingsfactoren

PFC

receptoren in … moduleren aandacht en cognitieve controle

signaal en ruis

receptoren in PFC maken onderscheid tussen 2 dingen

dopaminetransporters

…. zijn betrokken bij meeste kernkenmerken van ADHD

• receptorfunctie verstoord

neurale netwerken

veel … betrokken bij ADHd

• neurobiologisch meer complex dan gedacht

hersenafwijkingen

nu meer verrijking v schaal ADHD-gerelateerde ….

• kleiner intracranieel volume, kleiner corticaal oppervlakte en subcorticale kernen

conservatieve, verstoorde

2 soorten trajecten in signaalcorrelaties

• 1 … ontw.trajecten = veranderingen in primaire cortex

• 2 … ontw.trajecten = sterker/zwakker subcorticale circuits

dimensionele

soort analyses presteren beter dan categorische perspectieven

reproduceerbaarheid

hersenscans voorlopig nog een gebrek aan ….

gepersonaliseerde

steeds meer oproep voor … aanpak van interventie

• maar medicijnen falen op testen → niet helpen bij specifieke hersenprocessen die rol spelen

historische, diagnose

… introductie van ADHD … vormt een brug tussen wet. en praktijk

• maakt zorgsysteem mogelijk

categorie, niet-arbitraire grenzen

kernassumptie DSM: ADHD is … met …. die gevallen en niet-gevallen scheiden

extreme uiting

maar geen evidentie voor categorische assumpties

• DUS: ADHD begrijpen als …. van aanhoudende eigenschap

causaal onderscheidende

aanname DSM: ADHD is een …. aandoening op dieper niveau

neuro-ontw

DSM: ADHD is een …stoornis die ontvouwd gedurende ontw in kindertijd

presentatie en prevalentie

er zijn seksegebonden verschillen in … en …

• maar over algemeen unisekse stoornis

sociaal-culturele

meest radicale uitdaging voor ADHD paradigma = nieuwe … argumenten

expertise by experience

ervaringsdeskundigheid is zeer belangrijk, essentieel mensen ADHD betrokken in ondz

(engelse term)

ontw.groei stimuleren

= belangrijkste bij ADHD, door persoonlijke autonomie en veerkracht te bevorderen

• + acceptatie en aanpassing van de omgeving