ECO VMBO-TL HF 3+4+5 begrippen

Afschrijving

De jaarlijkse waardevermindering van kapitaalgoederen

investeren

Bedrijven besteden geld aan productiemiddelen, zoals kapitaalgoederen.

kostprijs per product

Alle kosten die je hebt voor het maken van één product.

maatschappelijk verantwoord ondernemen

Bedrijven houden rekening met de gevolgen van hun productie voor mens en milieu.

productiefactoren

Alle middelen die je nodig hebt om te kunnen produceren: natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap

Toegevoegde waarde

De extra waarde die ontstaat doordat een bedrijf een product bewerkt.

variabele kosten

Kosten die veranderen als je meer of minder gaat produceren. Bijvoorbeeld de kosten van grondstoffen.

vaste kosten

Kosten die niet meteen veranderen als je meer of minder gaat produceren. Bijvoorbeeld de huur van je gebouw.

arbeidsproductiviteit

de productie per werknemer in een bepaalde tijd

arbeidsverdeling

Verdeling van taken waarbij iedere medewerker het werk doet waar hij goed in is. Je hebt elk je eigen specialisatie.

Brutowinst

Omzet - inkoopwaarde

Nettoresultaat

De brutowinst min de bedrijfskosten. Dit kan nettowinst of nettoverlies zijn.

omzet

het totaalbedrag dat een bedrijf ontvangt door de verkoop van producten

productiecapaciteit

de maximale hoeveelheid producten die een bedrijf kan maken

wordt bepaald door
-het aantal mensenuren dat er in het bedrijf gewerkt wordt
- de kapitaal goederen (zoals machines) die worden gebruikt

abstracte markt

het geheel van vraag naar en aanbod van een product

afzet

Het aantal verkochte producten

BTW

Belasting toegevoegde waarde. Belasting op de verkoop van goederen en diensten die de winkelier moet optellen bij de verkoopprijs. Btw wordt ook wel omzetbelasting genoemd.

concrete markt

Een plaats waar op afgesproken tijden goederen worden verhandeld

concurrenten

Bedrijven die goederen of diensten aanbieden die in dezelfde behoeften van consumenten voorzien.

Consumentenprijs

De prijs die je als klant uiteindelijk in de winkel betaalt, dus de prijs inclusief btw.

Formele sector

Werk en productie die geregistreerd wordt door het CBS. Dit is alle productie door bedrijven en overheid.

informele sector

Werk en productie die niet geregistreerd wordt door het CBS. Bijvoorbeeld zelfvoorziening, zwart werk.

produceren

Het maken van goederen of het leveren van diensten

winst (of verlies)

Het bedrag dat het bedrijf overhoudt (of tekortkomt) nadat alle kosten van de omzet zijn afgehaald.

evenwichtshoeveelheid

het aantal producten dat gevraagd en aangeboden wordt bij de evenwichtsprijs

evenwichtsprijs

de prijs waarbij vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn

transparante markt

een markt waarin je de aangeboden producten en de prijzen goed met elkaar kunt vergelijken

fusie

Twee bedrijven vormen samen één nieuw bedrijf.

heterogeen goed

Goed waarbij het voor de klant verschil maakt wie het levert of van welk merk het is.

homogeen goed

een goed waarbij het voor de vragers niet uitmaakt wie dat goed levert

kartel

Afspraken tussen bedrijven om hun onderlinge concurrentie te beperken (is bij wet verboden).

marktaandeel

de afzet van een bedrijf in procenten van de totale afzet op de markt

monopolie

Marktvorm met slechts één aanbieder.

monopolitische concurrentie

marktvorm met veel aanbieders van heterogene goederen

oligopolie

marktvorm met een klein aantal aanbieders. dat kan een homogeen oligopolie zijn of een heterogeen oligopolie

volkomen concurrentie

marktvorm met veel aanbieders en veel vragers van homogene goederen

arbeidsovereenkomst

Afspraak dat een werknemer in loondienst komt werken bij een werkgever

brutoloon

het loon waarop nog niets is ingehouden

deeltijdbaan

een baan voor minder dan het volledige aantal uren per week

flexibele baan

Je werkt alleen wanneer de werkgever je nodig heeft bijvoorbeeld met uitzendwerk of als oproepkracht

nettoloon

Het loon dat je ontvangt na inhouding van loonbelasting en sociale premies.

tijdelijke baan

baan voor een bepaalde tijd tot een afgesproken einddatum

vacature

Een baan waar iemand voor wordt gezocht.

vaste baan

Baan waarbij geen einddatum is afgesproken

voltijdbaan

een volledige baan (36 a 40 uur per week )

wettelijk minimumloon

Het bedrag dat een werknemer van 23 jaar en ouder minstens moet verdienen met een voltijdbaan.
als je jonger bent dan 23 geldt het minimumjeugdloon

zelfstandige

iemand die met een eigen onderneming zijn inkomen verdient

zzp'er

zelfstandige zonder personeel

BV

Onderneming met één of enkele eigenaren als aandeelhouder. De aandelen zijn niet voor iedereen te koop.

eenmanszaak

Onderneming met één persoon die eigenaar is en de leiding heeft.

inkomstenbelasting

Belasting die iedereen over zijn privé-inkomen moet betalen.

stichting

Instelling die opgericht is om een bepaald doel te verwezenlijken en die niet op winst gericht is.

vennootschapsbelasting

belasting die nv's en bv's over hun winst betalen

VOF

Een onderneming met meer eigenaren die samen de leiding hebben

NV

Onderneming met meerdere eigenaren die aandeelhouder zijn. De aandelen worden vrij verhandeld op de effectenbeurs.

algemene wet gelijke behandeling

Wet die verbiedt dat er onderscheid gemaakt wordt op basis van geslacht, ras, leeftijd of afkomst.

arbeidsparticipatie

Arbeidsdeelname. Het percentage van de bevolking dat tot de beroepsbevolking behoort.

arbeidstijdenwet

Wet met regels voor werk- en rusttijden

Arbowet

Wet met regels voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden.

loon

de prijs voor arbeid

werknemersverzekeringen

Sociale verzekeringen voor mensen die in loondienst werken of gewerkt hebben. Bijvoorbeeld de WW en de WIA.

arbeidsmarkt

Het geheel van vraag naar arbeid en aanbod van arbeid.

beroepsbevolking

Iedereen van vijftien jaar tot de pensioenleeftijd die werkt of werkloos is. (samen vormen ze het aanbod van arbeid)

concurrentiepositie

De mate waarin een bedrijf in staat is te concurreren met andere bedrijven.

krappe arbeidsmarkt

Arbeidsmarkt waarin de vraag naar personeel groter is dan het aanbod ervan. het tegenovergestelde is een ruime arbeidsmarkt

UWV

Overheidsinstelling die je helpt een nieuwe baan te vinden en die beoordeelt of je recht op een Werkloosheids uitkering hebt.

werkgelegenheid

alle arbeidsplaatsen bij bedrijven en de overheid

werkloos

je bent werkloos als je geen werk hebt, maar wel actief op zoek bent naar een baan waarvoor je meteen beschikbaar bent

werkloosheid

Het aanbod van arbeid is groter dan de vraag ernaar.

conjunctruele werkloosheid

Werkloosheid die het gevolg is van een daling van de vraag naar goederen en diensten door dalende bestedingen

frictiewerkloosheid

Kortdurende werkloosheid omdat je even tijd nodig hebt om een nieuwe baan te vinden.

regionale werkloosheid

Werkloosheid die in bepaalde gebieden hoger is dan gemiddeld in het land.

seizoenswerkloosheid

Werkloosheid die ontstaat doordat bepaald werk alleen maar in een deel van het jaar verricht kan worden.

structurele werkloosheid

Werkloosheid die het gevolg is van blijvende veranderingen in het productieproces door de aanbieders van producten. Ook als het aanbod van arbeid niet aansluit op de vraag ernaar.

accijns

Een extra verbruiksbelasting op tabak, alcohol en brandstoffen.

belasting

Een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen.

collectieve sector

de overheid en de instellingen voor de sociale zekerheid

lagere overheden

provincies, gemeenten en waterschappen

miljoenennota

een toelichting op de rijksbegroting waarin de regering uitlegt welke keuzes zij gemaakt heeft

particuliere sector

Burgers en bedrijven. Bedrijven in de particuliere sector verkopen goederen of diensten om daarmee winst te behalen.

rijksbegroting

Overzicht van de inkomsten en de uitgaven die het Rijk het komende jaar verwachten

rijksoverheid

Het rijk, onze centrale overheid die vanuit Den Haag zaken regelt die voor het hele land van belang zijn.

sociale zekerheid

Alle regelingen waardoor iedereen in zijn noodzakelijke levensbehoeften kan voorzien. Bijvoorbeeld een uitkering als je daar recht op hebt.

subsidie

een financiële bijdrage van de overheid om mensen en bedrijven te steunen

CBS

centrale bureau voor statistiek. Het CBS verzamelt allerlei informatie, onder andere over economische veranderingen.

collectieve goederen

Voorzieningen waar alle burgers gebruik van kunnen maken en die worden geleverd en betaald door de overheid

CPB (Centraal Planbureau)

adviesinstelling van de overheid die onderzoekt wat de gevolgen van economische maatregelen kunnen zijn

marktwerking

aanbieders van producten concurreren met elkaar om de gunst van de consumenten

planeconomie

landen waar de overheid bepaalt wat er geproduceerd wordt, hoeveel, door wie en tegen welke prijs

privatiseren

de overheid besteedt taken uit of draagt die over aan particuliere bedrijven

SER (Sociaal Economische Raad)

Deze instelling adviseert de regering over sociaal-economische onderwerpen, zoals werkgelegenheid, lonen, uitkeringen en pensioenen.

sociale markteconomie

Economie waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen, maar waar de overheid ingrijpt als dat nodig is om basisbehoeften betaalbaar te houden en iedereen een redelijk bestaan te garanderen.

vrijemarkteconomie

Economie waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen en waarbij de overheid niet ingrijpt met regels of wetgeving.

begrotingsoverschot

de inkomsten op de rijksbegroting zijn hoger dan de uitgaven

begrotingstekort

de inkomsten op de rijksbegroting zijn lager dan de uitgaven

directe belastingen

Belasting die je rechtstreeks aan de overheid betaalt, zoals inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting

indirecte belastingen

Belastingen die verwerkt zijn in de prijs van een product, zoals btw en accijns. Je noemt ze ook wel kostprijsverhogende belastingen.

staatsschuld

Overheidsschuld. Het totaal aan leningen van de overheid op een bepaald moment.

sociaal minimum

Het minimumbedrag dat je nodig hebt om van te kunnen leven en dat door de overheid wordt vastgesteld.

sociale voorziening

uitkeringen die de overheid betaalt met geld uit de belastingopbrengsten. bijvoorbeeld de bijstand