4. Nier fysiologie

Functies nier

1. Filteren + verwijderen metabole afbraakproducten en toxische stoffen via excretie en urine. 2) Rol in homeostase door reguleren van zuur-base fysiologie en elektrolytenbalans. 3) Productie van hormonen, Ca2+ metabolisme en regulatie van bloeddruk.

Glomerulair capillair netwerk

Afferente arteriool die de glomerulus binnendringt en samenvloeit met een efferente arteriool.

Peritubulair capillair netwerk

Vervolg van de efferente arteriool bij oppervlakkige nefronen, verantwoordelijk voor 90% van het bloed.

Vasa recta

Vervolg van de efferente arteriool bij diepere nefronen, verantwoordelijk voor 10% van het bloed.

Nefron

Functionele eenheid van de nier, ongeveer 2 miljoen per persoon, bestaande uit glomerulus en nierbuisje.

Kapsel van Bowman

Omgeeft het glomerulaire netwerk; bevat de ruimte van Bowman en loopt over in het lumen van het nierbuisje.

Corticale nefronen

Oppervlakkige nefronen die zich in de cortex bevinden met korte loops naar de medulla.

Juxtamedullaire nefronen

Diepere nefronen aan de grens tussen cortex en medulla, met lange lusjes.

Podocyten

Cellen die de viscerale laag van het kapsel van Bowman vormen.

Endotheelcellen

Cellen in glomerulaire capillairen die grote fenestrae bevatten en bloedcellen filteren.

Basale membraan

3-lagige structuur die tussen endotheelcellen en podocyten ligt, fungeert als filterbarrière.

Juxtaglomerulair apparaat

Complex dat bloedtoevoer en ultrafiltratie regelt en beïnvloedt de Na+ balans en bloeddruk.

Ureters

Brengen urine van de nierpelvis naar de blaas.

Urineblaas

Holle structuur die urine opslaat, omgeven door mucosa en spierweefsel.

Inwendige sfincter

Afsluiter van de urineblaas van de urethra, autonoom bezenuwd, opgebouwd uit glad spierweefsel.

Uitwendige sfincter

Afsluiter van de blaas die uit skeletspierweefsel bestaat.

Mictiereflex

Reflexmatige blaaslediging die optreedt bij een druk van meer dan 400ml in de blaas.

Autorregulatie

Zorgt voor constante renale plasma flow en algemene vloeistofstroom.

Macula densa

Specialiseerde epitheelcellen van de stijgende tak van de lus van Henle, onderdeel van het juxtaglomerulaire apparaat.

Granulaire cellen

Speciale gladde spiercellen in het afferente arteriool die renine produceren.

Transcellulair transport

Transport van stoffen via de apicale en basolaterale membranen van epitheliale cellen.

Na+/K+-ATPase

Na+/K+-pomp, houdt de intracellulaire natriumconcentratie laag en kaliumconcentratie hoog.

Paracellulair transport

Transport tussen epitheliale cellen via hechte juncties, afhankelijk van elektrochemische gradiënten.

Glomerulotubulair evenwicht

Proximale nierkronkelbuisjes reabsorberen constant een fractie van het aangeboden natrium.

Ureum

Metabool product dat geconcentreerder is in glomerulair filtraat dan in urine, gevormd door enzym arginase.

Ureumtransporters

UT1 en UT4; aanwezig in apicale en basolaterale membranen van tubulaire cellen.

Urinezuur

Excretie van urinezuur vereist weinig water en wordt uitgescheiden als een witte pasta.

Na+/glucose-cotransporter

Actieve reabsorptie van glucose in het proximale nierkronkelbuisje.

Koolzuuranhydrase

Enzym betrokken bij recuperatie en nieuwvorming van HCO3-.

α-intercalaire cellen

Cellen die waterstofionen (H+) secreteren in het tubulair lumen.

β-intercalaire cellen

Secreteren HCO3- enkel bij metabolische alkalose.

Lus van Henle

Structuur die NaCl verwijdert uit tubulair vocht en de osmolariteit van het interstitium verhoogt.

Medullaire verzamelbuis

Hier vindt belangrijke ureumreabsorptie plaats, essentieel voor corticomedullaire osmotische gradiënt.

Vasa recta

Vernauwing van het bloed in de lus om zouten en water terug te geven aan hun respectieve delen.

Arginine vasopressine (AVP)

Hormoon in zoogdieren dat vasoconstrictie veroorzaakt en de waterpermeabiliteit in verzamelbuisjes verhoogt.

Arginine vasotocine (AVT)

Vasotocine in andere vertebraten, met een rol vergelijkbaar aan ADH.

Aquaporine 1 waterkanalen

Kanaal in de dalende tak van de lus van Henle dat water transporteert.

Aquaporine 2 waterkanalen

Gereguleerd door AVP; verhoogt waterpermeabiliteit in de verzamelbuisjes.

Brunneffect

Het waterbalanseffect van AVT op nieren, huid en blaas.

Effectief circulerend bloedvolume (ECBV)

Verloopt parallel met extracellulair vocht (ECV).

Renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS)

Hormonaal systeem dat wordt geactiveerd door verlaagd ECBV.

Verhoogde sympathische activiteit

Leidt tot afname van renale doorbloeding en verlaagde Na+-excretie.

Neurohypofyse

Verhoogt AVP-secretie, waardoor antidiurese optreedt.

Daling ANP-secretie

Gevolg van een reductie in het effectief cirkulerend volume, leidt tot Na+-excretie.

Angiotensinogeen

α2-globuline geproduceerd door de lever en vrijgegeven in de circulatie.

Renine

Geproduceerd door granulaire cellen van het juxtaglomerulair apparaat; katalyseert omzetting van angiotensinogeen naar angiotensine I.

Aldosteron

Stimuleert Na+-reabsorptie in verzamelbuisjes door het verhogen van Na+-kanalen.

Osmoreceptoren

Gelegen in het CZS waar de bloed-hersenbarrière onderbroken is; verantwoordelijk voor osmolariteitsregulatie.

Toniciteit

Effect dat een oplossing heeft op de cellen in hun osmotische omgeving.

Osmoregulator

Dier dat zijn inwendige osmolariteit controleert en aanpast aan de omgeving.

Osmoconformer

Dier dat zijn osmolariteit niet regelt en zich aan de omgeving aanpast.

Trimethylamineoxide en ureum

Organische osmolyten die anorganische ionen compenseren voor osmosebalans.

Rectaalklier

Excretieorgaan aan het einde van het verteringskanaal; verwijdert anorganische zouten.

Zoutklieren

Aan de snavel van vogels; secreteren geconcentreerde zouten via een tegenstroommechanisme.

Chloridecellen

Cellen met instulpingen in de basolaterale membraan, betrokken bij actief zouttransport.