3. Podstawowe definicje - pochodzenie i status gatunków

Źródła: Faliński J. B. 2004. Inwazje w świecie roślin: mechanizmy, zagrożenia, projekt badań. Phytocoenosis 10 (N. S.) Seminarium Geobotanicum 16: 3-31. Jackowiak B. 1999. Modele ekspansji roślin synantropijnych i transgenicznych. Phytocoenosis 11 (N.S.), Seminarium Geobotanicum 6: 3-16. Konwencja ONZ o różnorodności biologicznej, Rio de Janeiro, 06.1992 McNeely J.A., Mooney H.A., Neville L.E., Schei P., Waage J.K. 2001. A Global Strategy on Invasive Alien Species. IUCN Gland, Switzerland and Cambridge, UK, x + 50 pp. Tokarska-Guzik, B., Dajdok, Z., Zając, M., Zając, A., Urbisz, A., Danielewicz, W., & Hołdyński, C. (2012). Rośliny obcego pochodzenia w Polsce. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. Różnorodność biologiczna Polski. Red. R. Andrzejewski, A. Weigle. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa: 29-35. Wójciak H. 2003. Flora Polski. Porosty, mszaki, paprotniki. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa. https://www.wigry.org.pl/porosty/nadrzewne.html, dostęp: 7.04.2025

Gatunek rodzimy to

Gatunek występujący w swoim naturalnym zasięgu lub poszerzający swój zasięg w wyniku naturalnych procesów niepowiązanych z działalnością człowieka.

Gatunek obcy to

Gatunek, podgatunek lub takson niższej rangi, introdukowany (wprowadzony) poza swym naturalnym zasięgiem.

Gatunek zadomowiony to

Gatunek obcy spontanicznie utrzymujący się na nowym siedlisku, produkujący żywotne potomstwo.

 

Gatunek niezadomowiony to

Gatunek obcy, który może kwitnąć i nawet okazjonalnie owocować na nowym obszarze, ale nie jest w stanie tworzyć samo-utrzymujących się populacji; warunkiem utrzymania się gatunku są wielokrotne/powtarzające się introdukcje.

 

Gatunek inwazyjny to

Gatunek obcego pochodzenia, zadomowiony na obszarze pierwotnie obcym, wytwarzający żywotne potomstwo, często w ogromnej ilości, rozprzestrzeniający się na znaczną odległość od osobników macierzystych.

Porosty

Grupa ekologiczna obejmująca organizmy złożone z komponentu grzybowego i glonowego, które wspólnie tworzą plechę. Organizmy tworzące porost pozostają w związku pasożytniczym, symbiotycznym lub endosaprofitycznym. Są organizmami pionierskimi. Nie posiadają tkanki okrywającej ani korzeni, wodę i składniki mineralne całą powierzchnią plechy. Stosunkowo mała zawartość chlorofilu w plesze powoduje ich zwiększoną wrażliwość na SO2. Porosty posiadają zdolność do aktywnej przemiany materii zimą.

Porosty epifityczne

Porosty nadrzewne, spotykane na korze pni i gałęzi drzew, krzewów i krzewinek.

Porosty epilityczne

Porosty występujące na podłożu skalnym, zarówno pochodzenia naturalnego (kamienie, skały, głazy narzutowe), jak i antropogenicznego (tynk, cegła, beton).

Porosty epigeiczne

Porosty rosnące na glebie, najczęściej na podłożu piaszczystym lub żwirowym, słabo opanowanym przez inne rośliny.

Gatunki pionierskie

Gatunki, które mają pewne szczególne właściwości biologiczne i ekologiczne, dzięki którym: wykorzystują skrajne warunki środowiskowe dla realizacji swych funkcji życiowych, uzyskują zdolność przystosowania się do skrajnych warunków, mają zdolność przekształcania skrajnych warunków na warunki optymalne dla życia pojedynczych organizmów, populacji, a w końcu całych biocenoz, wyprzedzają inne gatunki w procesie zdobywania i zasiedlania nowych obszarów, decydują o przebiegu inicjalnych faz sukcesji pierwotnej lub wtórnej, ale zwykle ustępują, gdy układ ekologiczny osiągnie pełną stabilność.

Skala porostowa

Metoda oceny zanieczyszczenia powietrza na podstawie gatunków porostów epifitycznych występujących na badanym terenie. Zaproponowana przez Hawksworth’a i Rose’a, zmodyfikowana przez Józefa Kiszkę w 1990 roku i zmodernizowana przez U. Bielczyk w 2001 r  dla warunków Polski. Ocenę zanieczyszczenia środowiska z wykorzystaniem skali porostowej można przeprowadzić w sposób bierny (spis występujących gatunków) lub aktywny (przenosząc porosty z miejsc o nieskażonym powietrzu i obserwację).