Architektura - terminy

ambit

W kościołach przejście obiegające prezbiterium, zwykle na przedłużeniu naw bocznych, oddzielone murem lub arkadami; charakterystyczny element kościołów romańskich i gotyckich.

Nazwij zaznaczoną część budowli

Ambit

Nazwij część budowli

Ambit

apsyda

pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy, trójliścia, podkowy, trapezu lub wieloboku, zamykające prezbiterium lub nawę o równej/mniejszej od nich wysokości i szerokości

Nazwij zaznaczoną część budowli

Apsyda

Nazwij część budowli

Apsyda

chór schodkowy (benedyktyński)

przykład: Cluny II; układ aneksów, korytarzy, apsyd; powstanie takiego rozwiązania wiązało się z dużą ilością ołtarzy, które trzeba było gdzieś ustawić

chór obejściowy

prezbiterium otoczone obejściem (ambitem)

dormitorium

wspólna sypialnia zakonników w klasztorze. Była położona nad kapitularzem

gdańsko

wieża wysunięta w przedpole obwodu obronnego zamku, wzniesiona nad rzeką lub fosą, służąca jako latryna

ecclesia exterior

część kościoła przeznaczona dla laikatu/wiernych

ecclesia interior

część kościoła przeznaczona dla kleru

kapitularz

pomieszczenie klasztoru, służące do zebrań zakonników, usytuowane przeważnie w skrzydle wsch. zabudowań klasztornych przy krużganku, w sąsiedztwie prezbiterium; zazwyczaj na planie kwadratu lub prostokąta

kruchta

przedsionek kościoła, poprzedzający wejście gł., czasem także boczne do naw lub zakrystii

Nazwij część budowli

Kruchta

krypta

sklepione pomieszczenie z grobem świętego w katakumbach; później podziemne lub na pół podziemne sklepione pomieszczenie lub prezbiterium kościoła, mieszczące relikwie lub grób świętego

narteks

Kryty przedsionek w bazylikach wczesnochrześcijańskich, bizantyjskich i wczesnośredniowiecznych, w formie prostokątnej/owalnej przybudówki, poprzedzające wejście do nawy

Nazwij zaznaczoną część planu

Narteks

esonarteks

Cz. wewnętrzna, przeznaczona dla katechumenów

egzonarteks

cz. zewnętrzna, właściwy przedsionek

pastoforia

dwa niewielkie pomieszczenia przylegające do boków apsydy, służące jako dwudzielna zakrystia

Nazwij wskazane części planu

Pastoforia

diakonikon

do przechowywania szat i naczyń liturgicznych

Nazwij wskazaną część planu i czego jest elementem

Diakonikon, pastoforia

prothesis

do przygotowywania przed nabożeństwem przedmiotów liturgicznych

Nazwij wskazaną na planie część i czego jest elementem

Prothesis, pastoforia

prezbiterium/hierateion

chór; przestrzeń dla duchowieństwa i służby liturgicznej

Nazwij wskazaną na planie część

Prezbiterium

refektarz

klasztorna sala jadalna; usytuowana przy krużganku w pd. lub pn. skrzydle

Nazwij tą przestrzeń

Refektarz

skevophylakion

pomieszczenie w cerkwi (najczęściej w narteksie) przeznaczone m.in. do przechowywania naczyń liturgicznych

transept

nawa poprzeczna

Nazwij wskazaną część planu

Transept

Westbau

część budynku, która nie spełnia wszystkich kryteriów westwerku, np. nie zamyka nawy

Westwerk

rozbudowana zach. część bazyliki; budowany na planie kwadratu lub prostokąta; służyły do odprawiania niektórych obrzędów liturgicznych, jako pomieszczenie dla uczestniczących w obrzędach zakonników lub panów feudalnych i ich dworów

Nazwij wskazaną część

Westwerk

wirydarz

kwadratowy/prostokątny ogród wewnątrz zabudowań, otoczony krużgankiem, otwierającym się do niego arkadami

Nazwij wskazany element

Wirydarz

alternacja podpór

zmienny układ podpór, polegający na stosowaniu na przemian kolumn i filarów

Nazwij układ

Alternacja podpór

biforium

dwudzielne, arkadowe okno/przeźrocze

Nazwij

Biforium

fasada ekranowa/parawanowa

duża, ozdobna fasada kryjąca skromniejszą rozmiarem od niej świątynie

Nazwij rodzaj fasady

Fasada parawanowa

nawa

część kościoła położona między prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych

Nazwij zaznaczoną część

Nawa

przęsło

we wnętrzu budowli przestrzeń między parą podpór dźwigających odrębną konstrukcyjnie część sklepienia

pendetyw

narożny wycinek sklepienia powstały w wyniku obcięcia kopuły czterema pionowymi płaszczyznami; umożliwia przejście od rzutu prostokątnego do kolistego

Nazwij wskazaną część

Pendentyw

przypora (szkarpa)

pionowy element konstrukcyjny budowli, mur odchodzący na zewnątrz od ściany wysokiego budynku w postaci filara; zadaniem przypory jest wzmocnienie ściany oraz przenoszenie ciężaru sklepienia budowli na podłoże

Nazwij wskazaną część

Przypora (szkarpa)

ryzalit

występująca z lica elewacji część budynku, tworząca z nim organiczną całość; może być jedno-, częściej kilkuosiowy, przeważnie na rzucie czworokąta

Nazwij

Ryzalit

pseudoryzalit

element architektoniczny elewacji, który tylko nieznacznie wystaje przed lico ściany budynku (w przeciwieństwie do ryzalitu, który jest wyraźnie zaznaczony)

Nazwij

Pseudoryzalit

system przechodzący

sposób rozwiązania relacji między przęsłami nawy głównej a nawami bocznymi w kościele bazylikowym polegającym na tym, że przęsła nawy głównej są tej samej długości, co naw bocznych

Nazwij

System przechodzący

system przyporowo-odporowy

diametralnie zmieniający kształt ściany; w budowli gotyckiej ciężar sklepień jest przenoszony na przypory poprzez system łuków odporowych. Przypora taka przybiera formę muru „ustawionego” pod kątem prostym w stosunku do właściwej ściany budynku, która może być znacznie cieńsza i przepruta wielkimi oknami.

system wiązany

system kompozycji przestrzennej wnętrz budowli, w których na jedno przęsło nawy głównej przypadają dwa przęsła nawy bocznej

Nazwij system

System wiązany

triforium

w kościołach rom. i got. rząd trójdzielnych ślepych arkadek lub galeria mieszcząca się w grubości muru i otwierająca się do wnętrza rzędem przeprutych arkadem

Nazwij

Triforium

trompa

narożny wysklepek o kształcie wycinka stożka, składający się z jednego lub kilku łuków konstrukcyjnych, zmniejszających się uskokami ku dołowi; umożliwiają przejście od rzutu czworobocznego do ośmiobocznego

Nazwij

Trompa

układ bazylikowy

budowla podzielona na na trzy (lub więcej) nawy, gdzie nawa główna jest zwykle szersza oraz wyższa od naw bocznych; nawa główna ma swoje własne doświetlenie (okna)

układ halowy

budowla ma wszystkie nawy na tej samej wysokości, światło dostaje się przez okna w nawach bocznych (bo nawa główna nie ma swoich okien)