Kohlberg: Moreel

Piaget als inspiratiebron voor Kohlberg

Kohlberg bouwt verder op Piaget en diens beschrijving van de evolutie van het morele denken.

Moreel oordeel bij kleuters

Kleuters beoordelen gedrag vooral op basis van de gevolgen.

Voorbeeld moreel oordeel bij kleuters

Peter die per ongeluk veel water morst wordt als stouter gezien dan Yun-So die expres weinig water morst.

Moreel oordeel bij 8- tot 9-jarigen

Kinderen beginnen intenties van gedrag mee in rekening te brengen.

Voorbeeld moreel oordeel bij 8- tot 9-jarigen

Yun-So wordt stouter gevonden dan Peter omdat haar gedrag intentioneel was.

Moreel oordeel bij middelbare schoolleeftijd

Gedrag wordt verklaard vanuit meerdere verantwoordelijke factoren, inclusief de context.

Sensomotorische fase en regels

Er zijn geen regels en geen morele verklaring van gedrag.

Pre-operationele fase (2–4 jaar) en regels

Kinderen kunnen zichzelf regels opleggen maar hebben geen besef van morele regels.

Moreel oordeel bij 2–4 jaar

Kijken vooral naar de gevolgen van gedrag.

Pre-operationele fase (5–7 jaar) en regels

Kinderen kunnen regels van anderen volgen.

Moreel oordeel bij 5–7 jaar

Kijken vooral naar de gevolgen van gedrag.

Concreet-operationele fase (8–11 jaar) en regels

Kinderen kunnen autonoom veranderingen aanbrengen in regels.

Moreel oordeel bij 8–11 jaar

Kijken naar de intentie van gedrag.

Formeel-operationele fase (12+) en regels

Moreel redeneren wordt geijkt aan hogere maatschappelijke waarden en belangen.

Moreel oordeel vanaf 12 jaar

Gedrag wordt begrepen als gevolg van meerdere factoren.

Pre-conventioneel niveau

Klemtoon op gevolgen van gedrag en concrete belangen zoals beloning en straf.

FASE 1: gehoorzaamheid en straf

Moraal is gericht op het vermijden van straf en gehoorzamen omwille van gehoorzaamheid zelf.

Voorbeeld fase 1 moraal

Een peuter eet geen snoep omdat oma boos wordt.

FASE 2: beloning en eigenbelang

Mensen volgen regels vanuit eigenbelang omdat het iets oplevert.

Voorbeeld fase 2 moraal

Een kind zingt een liedje om snoep te krijgen.

Conventioneel niveau

Klemtoon op intenties van gedrag en het behagen van anderen.

Kenmerk conventioneel niveau

Mensen willen als goede burgers gezien worden.

FASE 3: brave-jongen moraal

Gedrag is gericht op respect krijgen en voldoen aan verwachtingen van anderen.

Voorbeeld fase 3 moraal

Huiswerk maken omdat de juf je flink vindt.

FASE 4: autoriteit en sociale orde

Goed is wat door de samenleving als goed wordt gedefinieerd.

Kenmerk fase 4 moraal

Gehoorzaamheid aan wetten en autoriteit.

Voorbeeld fase 4 moraal

Je houdt je aan verkeersregels omdat dat zo hoort.

Post-conventioneel niveau

Moraal gebaseerd op principes die de bestaande samenleving overstijgen.

FASE 5: sociaal contract en rechten

Wetten worden gerespecteerd maar kunnen veranderen in functie van algemeen welzijn.

Voorbeeld fase 5 moraal

Je steelt niet omdat het schadelijk zou zijn als iedereen het doet.

FASE 6: universele ethische principes

Gedrag wordt gestuurd door universele principes zoals rechtvaardigheid en geweldloosheid.

Kenmerk fase 6 moraal

Wetten die in strijd zijn met ethische principes worden niet gevolgd.

Voorbeeld fase 6 moraal

Je overschrijdt de snelheidslimiet om een leven te redden.

Kritiek op Kohlberg

Kohlberg focust sterk op cognitie en besteedt weinig aandacht aan emoties.

Latere kritiek op Kohlberg

Later onderzoek legt meer nadruk op moreel gedrag in plaats van enkel moreel denken.

Percentage volwassenen boven conventioneel niveau

Slechts ongeveer 25% van de volwassenen overstijgt het conventionele niveau.

Moraal en gedrag

Weten wat moreel juist is betekent niet dat men er ook naar handelt.

Sociaal gedrag en moreel niveau

Kinderen met pre- of post-conventioneel denken gedragen zich vaak socialer dan conventionele denkers.