klinische biologie

wat is klinische biologie

analytische discipline gericht op de pt

subdisciplines klinische biologie

1. chemie

2. microbiologie

3. hematologie

wanneer klinische biologie?

1. diagnose

2. opvolging

3. preventie

automatische klinische chemie

1. allergie

2. eiwitelektroforese

3. core

manuele klinische chemie

immunoasssays

fotometrie

gebaseerd op de wet van beer lambert

E = e x C x l (absorbantie van licht = constante x concentratie van een stof x lengte cuvet)

T = I/I0 (hoeveelheid licht door cuvet/licht dat op cuvet werd afgezonden)

biureet reactie

koper toevoegen aan een bepaalde oplossing met eiwitten

—> koper bindt die eiwitten —> geeft een paarse kleur

potentiometrie

onderscheiden van deeltjes op basis van een potentiaalverdeling

wet van nernst

osmometrie

onderscheiden van deeltjes op basis van osmolariteit

urine en serum

elektroforese

• gel elektroforese

• capillaire elektroforese (automatisch)

onderscheiden van macromoleculen op basis van hun lading

direct ELISA

Ag coaten op een bepaald plaatje

hieraan AL + enzym aan toevoegen

wegwassen en detecteren

indirecte ELISA

Ag aan een bepaald plaatje toevoegen

AL daaraan toevoegen

AL met enzym hier nog eens aan toevoegen

wegwassen en detecteren

sandwich ELISA

plaatje coaten met AL
hier dan serum met bepaalde Ag aan toevoegen

dan hieraan AL met enzym toevoegen

wegwassen en detecteren

polyklonale AL

AL met verschillende specificiteiten

monoklonale AL

antilichamen met 1 specifieke specificiteit

chromatografie

voor toxicologie en metabole ziektes

• bepaalde deeltjes laten bewegen door een massa, degene die blijft hangen analyseren met massapectrografie

massaspectrografie

analyseren en detecteren van deeltjes

hemocytometrie

tellen van de bloedcellen

RBC WBC TBC

manuele hemocytometrie

1. biopt, vocht, beenmerg

2. verschillende objectieven

   1. 10 × 10 : screening

   2. 10 × 50: differentiatie

   3. 10 × 100 parasieten

3. wbc : 7000

4. tbc : 350000

5. RBC 5,7 miljoen

automatische hemocytometrie RBC en Tbc

hebben elk een verschillende impendantie, laten ze passeren door een grid

de verandering van de weerstand zegt iets over het aantal en grootte van de cel

voordelen en nadelen van manuele hemocytometrie

1. kwalitatief ++++

2. zeer arbeidsintensief, onnauwkeurig - - - - -

flowcytometrie

merker van WBC op CD met AL
laten we passeren voorbij een laserstraal

deze identificeert de WBC via fluorescentie

wat bij acute infectie

zeer neutrofielrijk

wat bij een zeer ernstige bacteriële infectie

heel veel immature granulocyten

conventionele eenheden

amerika en belgie

mg/dl

SI eenheden

frankrijk en de UK

mmol/L

diagnostische onzekerheid

—> nooit 100% zeker over een test door overlap van zieken en niet zieken

1. analytische performantie

2. biologische variatie

3. diagnostische performantie

analytische performantie

hoe goed werkt een test los van de kliniek

biologische variatie

intra variabiliteit : verschil BINNEN een individu (bv voor of na eten)

inter variabiliteit : verschillen TUSSEN individuen

diagnostische performantie

sensitiviteit specificiteit PPW NPWs

sensitiviteit

TP/TP + VN

echt ziek

ziek en test +

vals positief

niet ziek maar test positief

vals negatief

ziek maar test negatief

specificiteit

TN / TN + VP

PPW

TP / TP + VP

NPW

TN / TN + VN

precisie

hoe goed benaderd de test na verschillende herhalingen onder dezelfde omstandigheden een bepaald resultaat

imprecisie

onnauwkeurigheid precisie

juistheid

hoe goed benadert het gemiddelde van verschillende testen het juiste resultaat

bias

systematische fout (juistheid)

accuraatheid

hoe goed benadert het resultaat van 1 test de juiste waarde

hoe worden referentiewaarden opgesteld?

via een gaus curve

gemiddelde referentiewaarde + 2 std

bevat 95% van de gezonde populatie

5% van de mensen zal een abnormale resultaat verkrijgen

HOE MEER JE TEST HOE MEER ABNORMALE RESULTATEN

wat heeft invloed op de gaus curve

1. leeftijd

2. geslacht

3. omgevingsfactoren

4. etniciteit : afrikaans, meer spierenzymes : creatininekinases

ROC (perfect classifier, non sense test en discriminerende test)

opgesteld op basis van de sensitiviteit en de specificiteit

perfect classifier ligt volledig links boven (perfecte sensitiviteit en specificiteit AUC = 1)

non sense test (valt samen met de eerste bissectrice AUC = 0,5)

discriminerende test (tussen de perfect classifier en de non sense test)

pre analytische fouten

2/3 VAN ALLE FOUTEN!!!

• onherstelbaar

• aanvraag

• pt identificatie

• transport

• bemonstering

wat beïnvloedt de pre - analytische fase?

1. houding : staand vs liggend

2. tijdstip : Vit D winter vs zomer, circadiaans ritme cortisol en GH, of ijzer heeft geen ritme

3. voedselinname : voor of na maaltijd

4. ZS : hemodilutie, gestegen GFR

5. roken

6. beweging : mensen die veel fietsen hoger PSA, marathon : troponine en creatinine

verschillende soorten bloedafnamen

1. arterieel : bloedgassen

2. veneus : routine

3. capillair : point of care testing

verschillende bloedbuisjes en juiste volgorde

HCSPEF

1. hemocultuur

2. citraat —> stolling

3. serum —> ROUTINE zonder antico traag

4. heparine = plasma —> sneller met antico

5. EDTA = volbloed NIET VOOR KALIUM

6. fluoride/ oxalaat —> stabilisatie van glucose na afname

hemolyse van de RBC?

door verkeerde afname of spontaan

analytische fouten : hemolyse

gestegen Kalium kan val leiden tot een AMI???!!!!

analytische fouten effect van icterus

veel bilirubine zorgt voor een verminder cholesterol

effect van gadolinium analytische fouten

zorgt voor een verminderd calcium

HAMA

human anti mouse antibody

= vals resultaat bij sandwich ELISA

bindt AL zonder dat er een antigen is

high dose hook effect

vals verlaagde waarden door dat er verzadiging van een bepaald analyt optreedt

vorming van RBC

in beenmerg

pro erthyroblasten —> reticulocyten (stoten kern uit)

levensduur van RBC

120 dagen

normoblasten

perifere voorlopercellen van rode bloedcellen

neonati = normaal

volwassen = pathologisch = extra medullaire aanmaak

MCH

hemoglobine concentratie

MCHC

hemoglobine conc per RBC

MCV

volume van een rode bloedcel

hematocriet/aantal RBC

normocytaire anemie

normaal cytoplasma en normale kern

microcytaire anemie

sterk verminderd cytoplasma, maar een normale kern

macrocytaire anemie

sterk vermeerderd cytoplasma en een abnormale kern

poikilocytosen

ontstaan door mutaties in genen die coderen voor cytoskelet of Hb van een rode bloedcel

door

• brandwonden

• osmotisch

• mechanische schade: fibrine die R

inclusies howel jolly bodies

milt problemen

inclusies pappenheimer

ijzer te kort

inclusies parasiet

malaria bv plasmodium

hematocriet

%

hoeveelheid volume dat wordt ingenomen door een RBC

door centrifugatie scheiden van plasma en vaste cellen

Hct man groter dan de vrouw

hemoglobine

zit in rode bloedcellen neemt 1/3 plaats in

belangrijk voor O2

2a en 2b ketens + Fe2+

anemie?

gedaald Hb en gedaald Hct

thalassemie

abnormale verhouding van 2a en 2b

hemoglobinopathie

mutaties in genen die coderen voor Hb

ESR bloedbezinkingssnelheid

tijd die rode bloedcellen nodig hebben om te zinken naar de bodem

normaal < 1 uur

ontsteking ESR

bij ontsteking ontstaat er rouleaux vorming tussen de RBC

deze massa wordt zwaarder en zakt dus sneller naar de bodem

de bloedbezinkingssnelheid NEEMT TOE!!!!

ESR vs CRP

acute diagnostiek is CRP beter want deze verhoogt rapper dan dat we effect zien op ESR

WBC ???

functie in de weefsels

bloed is hun transportbaan

neutrofielen = 4000 +- fagocytose AIS

monocyten = 400 fagocytose

lymfocyten = SIS 2000 +-

basofielen = bloedbaan allergie 40 +-

eosinofielen = allergie 200 +-

neutrofilie

is een verhoogde concentratie van neutrofielen

neutropenie

verlaagde concentratie van neutrofielen

pathologisch of benigne

• beenmergdepressie

• verstoorde afgifte

• verminderde levensduur

lymfocytopenie

verminderd aantal lymfocyten

• vaak gemaskeerd door een neutrofilie!!!

lymfocytose

gestegen aantal lymfocyten boven de 4000

bij acute of chronische infecties

bij acute lymfoïde leukemie

ijzermetabolisme

ijzer halen we uit onze voeding

noodzakelijke bouwsteen van Hb voor O2 transport

macrofagen die eten oude rode bloedcellen op voor recyclage

transferrine

ijzer in de bloedbaan Fe3+

ferittine

ijzeropslag in de weefsels

TIBC

totaal ijzer gebonden aan transferine

saturatie

serumijzer/TIBC %

waarden glucosemetabolisme

normaal < 100 mg / dl

prediabetes 100 - 125 mg/dl

diabetes > 126 mg/dl

glucosemeter

NIET VOOR DE DIAGNOSE VAN DIABETES

wel voor glycemieregeling bij insulinetherapie

aanpassen van de dosis

HbA1C

Hb glycatie over dagen tot weken

indicatie over diabetes

> 6,5% diabetes > 9% diabetische ketoacidose

wat kan ik gebruiken als HbA1c niet mogelijk is

fructosamine en albumine

functie van de nier?

FILTER VAN ONS BLOED

125 ml/min 180 l/dag

GFR zegt iets over de nierschade

eiwitten passeren NOOIT

klaring

hoeveelheid volume van bloed dat volledig wordt ontdaan van een stof Cl = V x Uc/Pc

INULINE

is de gouden standaard voor bepaling van de GFR 100% filtratie MAAR INVASIEF EN DUUR

Creatinine

alternatief voor inuline

endogeen metaboliet door spierafbraak

1,3 mg/dl bekijken in functie van de pt (spiermassa koorts cachexie?)

lichte overschatting —> ook deel productie in de tubuli

ouderen 60ml/min jongeren 120ml/min

jaffè methode

bepalen van serum creatinine door picrinezuur rood oranje complex

cystatine C

wordt door alle cellen in lichaam geproduceerd = handig voor GFR indien geen of laag creatinine

ureum

afbraakproduct van eiwitten geproduceerd door de lever

gestegen bij nierfalen, GI bloedingen, gestegen eiwitopname

slechte paramater GFR super veel reabsorptie

urinezuur

afvalproduct van purines

ook slecht voor de inschatting van GFR

slecht 10% excretie

hyperuricemie

bij gestegen urinezuur productie of gedaalde excretie

door nierstenen of jicht

waarom doen we urine onderzoek

opsporen van schade aan de nier of urinaire tractus