Protistët - Protozoat

Protistët

Organizma eukariotë, përkatësisht njëqelizorë

Si klasifikohen Protistët?

• Protozoa heterotrofe

• Kërpudhat e ulëta

• Algat autotrofe

Protozoat

Janë forma mikroskopike (1mikron-45mm) dhe janë njëqelizore

Zbulimi i Protozoave

Shkencëtari Anton van Lovenhook i ka vërejtur i pari protozoat.

Zoologu Teodor Siebold i veçoi si të tilla duke i dalluar nga shtazët e tjera duke i emërtuar Protozoa

Ndërtimi anatomik i protozoave

Qelizat e protozoave janë të përbëra nga protoplazma që përfshin pjesën e jashtme (të dendur) - ektoplazmën dhe pjesën e brendshme (të hollë) - endoplazmën

Protoplazma mbështillet me membranë elastike të quajtur Pelikulë, por ka raste kur disa qeliza nuk kanë membranë dhe mbesin lakuriq andaj e ndryshojnë formën vazhdimisht, ato mbështillen me vetëm një shtresë të një cipe të hollë plazmatike sipër trupit të tyre.

Disa protozoa në sipërfaqen e trupin tajojnë Guaskë

Organelet qelizore të protozoave

• Frymëmarrja - protozoat marrin frymë me tërë sipërfaqen e trupit

• Vakuolat Kontraktile - bëjnë shmangjen e grumbullimit të tepërt të ujit (protozoat e ujërave të ëmbla)

• Trikocistet - shërbejnë për sulm dhe mbrojtje

• Lëvizja - realizohet me qepallëza(cilie), kërbaçë(flagjela) dhe me këmbë të rreme(pseudopode)

• Pranimi i Zeglave - realizohet nga ciliet, cirret dhe kërbaçët që shërbejnë si receptorë për pranimin e tyre

• Stigma / Njolla e Syrit - në organizma të tillë si Euglena, ekziston kjo shqisë për pranimin e ngacmimeve të dritës

Trikocistet

organele për sulm dhe mbrojtje

Organelet lëvizëse

• Pseudopodet (organele lëvizëse tek Ameba)

• Qepallat (organele lëvizëse tek Ciliatet, bëjnë marrjen e ushqimit dhe pranimin e zeglave)

• Kërbaçët (organele lëvizëse tek Flagjelatet)

Shumimi i protozoave

• Shumimi seksual (përmes gameteve)

• Shumimi aseksual (me anë të ndarjes së trupit)

Shumimi Aseksual

• Ndarja në dysh / binare

• Ndarja multiple / Shizogonia (tek protozoat njëbërthamore)

• Plazmotomia (ndarja e qelizës shumëbërthamore në disa pjesë)

• Bulimi

Shumimi Seksual

• Kopulimi / Singamia - nga një protozoe fitohen gametet femërore e në një tjetër ato mashkullore, me bashkimin e tyre krijohet zigota

• Konjugimi - paraqitet tek Ciliatet (Parameciumi), në këtë proces dy papuqëza bashkohen me pjesët gojore të tyre ku formohet ura citoplazmatike dhe bëhet shkëmbimi i materialit gjenetik. Konjugimi si proces, ndodh në kushte të keqësuara jetësore

Ushqyeshmëria e protozoave

• Heterotrofe

• Autotrofe

Ushqehen me baktere, alga, shtazë të imëta dhe protozoa të tjera. ka raste kur protozoat ushqehen në mënyrë parazitore

Sistematika e protozoave

• Mastigofora (Fitomastigofora dhe Zoomastigofora)

• Sarcodina

• Sporozoa

• Ciliofora

Mastigofora

• Fitomastigofora - kanë klorofil, të shpeshta në fitoplankton, me përfaqësues Euglena Viridis

• Zoomastigofora - nuk kanë kloroplaste, lloji Trypanosoma Gambiense janë parazitë të gjakut të kafshëve dhe njeriut. Ky lloj shkakton Sëmundjen e Gjumit, sëmundje kjo që manifestohet me temperaturë, rritje të gjëndrave limfatike, anemi (si pasojë e shkatërrimit të eritrociteve) dhe dëshirë e madhe për gjumë.

Këtë parazit e bart miza CC (paraziti depërton në zorrët e mizës, më pas në gjëndra limfatike të saj) duke e thumbuar njeriun dhe i lëshon pështymën e saj të infektuar

Sarcodina/jargorët

Sarcodinat lëvizin me Pseudopode.

• Ameba Proteus

• Entoameba Histolitika (formë parazitare që shkakton Sëmundjen e Dizinterisë)

• E.Coli (gjendet në zorrë; e padëmshme)

• E.Gingivalis (gjendet në gojë; e padëmshme)

Sporozoa

Sporozoat nuk kanë organele për lëvizje.

Këto gjatë zhivllimit të tyre kalojnë nëpër fazën e sporës andaj kanë këtë emër.

• Plasmodium Vivax (shkaktar i Sëmundjes së Malarias)

Për ciklin jetësor të tij duhen dy nikoqirë (njeriu dhe mushkonja malarike e gjinisë Anopheles). Kur mushkonja thumbon njeriun, përmes pështymës së saj fut në gjak të njeriut sporozoitet e plasmodiumit.

-Shumimi aseksual i tij kryhet në gjak dhe inde të njeriut

-Shumimi seksual dhe formimi i sporeve infektive kryhet në trupin e mushkonjës

Ciliofora

Cilioforat janë protozoat më të përhapura në natyrë dhe lëvizin me Cilie.

• Paramecium Caudatum / Papuqorja - përfaqësuesi kryesor

Rëndësia e Protozoave

• Pastrimi i ujërave të ndotura - meqenëse ushqehen me baktere

• Guaskat dhe Skeleti - ndihmojnë në formimin e sedimenteve dhe shkëmbinjëve

• Rrisin plleshmërinë e tokës