Aarderijkskunde Examencomissie

Voorbeelden Ruimtelijke beroepenvelden (6)

Verkeer- en transportsector \n Journalistiek \n Internationale handel \n Reiswereld \n Ontwikkelingswerk \n Archeologie

Voorbeelden Ruimtelijke onderzoekdomeinen (6)

Milieukunde \n Geologie \n Migratie \n Vulkanologie \n Stratigrafie \n Seismologie

Absolute ligging

de exacte ligging (geografische breedte en lengte) van een plaats, weergegeven in coördinaten.

Absolute ligging kunnen aflezen op een atlas kaart EN de absolute ligging van plaatsen kunnen geven!!!!

Begrijpen niet van buiten leren.

Relatieve ligging

is een beschrijving van de ligging ten opzichte van de omgeving.

vb: Rotselaar ligt boven Leuven

Global positioning system (GPS)

een wereldwijd satelliet plaatsbepalingssysteem dat kan bepalen waar op aarde je staat.

Geografisch informatiesysteem (GIS)

een elektronisch databeheerssysteem/informatiesysteem dat geografische informatie opslaat, bewerkt en analyseert.

voorbeelden en toepassingen van GIS-databanken

wordt toegepast in: planologie, economie, leger...

Belangrijkste functies:

o Grote hoeveelheden topografische data digitaliseren
o Aanleggen van databanken
o Visualiseren van informatie, kaarten, grafieken...

Voorbeelden functies

o Een telefoonmaatschappij kan aanduiden op de kaart in welke regio’s hoge en
lage rekeningen zijn.
o Het kan het stemgedrag van de bevolking onderzoeken per
gemeente/provincie/...
o Het kan de reactietijden van natuurrampen berekenen
o Het kan berekenen welke hulpdiensten het snelst ter plaatse kunnen zijn.

Verschil tussen doel GPS en GIS

GPS worden gebruikt om de exacte locatie van dingen te vinden.

GIS worden gebruikt om informatie vast te leggen op een map

Hoeveel satelieten zijn er minstens nodig voor een nauwkeurige plaatsbepaling

4

Afstand bereken met een Lijnschaal

Je krijgt een lijnstuk met een bepaalde lengte. Je krijgt ook eenheden bv 1cm=2m dit wil zeggen dat elke 1cm op het lijnstuk 2m is in het echt.

Afstand berekenen met een Breukschaal

Om de echte afstand te achterhalen, moet je de afstand die je op de kaart meet vermenigvuldigen met de noemer (het onderste van de breuk) om de echte afstand te weten te komen.

\
Dus als de schaal 1/10.000 zou zijn en de afstand tussen de 2 punten 2 cm is doe je 2 centimeter maal de noemer,

dus: 2 x 10.000 = 20.000cm = 0,2 km

Kaarten ingedeeld naar inhoud

Topografische kaarten, Overzichtskaarten, Staatkundige kaarten en Natuurkundige kaarten.

Kenmerken Topografische kaarten

Topografische kaarten zijn op een niet erg grote schaal, omdat ze heel gedetailleerd zijn.

proberen het landschap zo duidelijk mogelijk te maken met rivieren, spoorwegen, kanalen, huizen...

Zo veel mogelijk detail geven

Kenmerken Overzichtskaarten

Grote schaal

Willen een overzicht geven

Toont : Water, grenzen, sporen…

Staatkundige kaart

Wil vooral aantonen waar de grenzen zijn.

Meestal is elke stad/gemeente een andere kleur.

\

Kenmerken Natuurkundige kaart

focust op de natuur, dus: reliëf, rivieren, zeeën...

Hierop zijn de grenzen en menselijke ingrepen meer op de achtergrond.

Thematische kaarten

Ze tonen een minimum aan topografische informatie, in functie van het beter begrijpen van de gegevens van het thema.

Thematische kaarten focussen zich dus op één bepaald onderwerp/thema, het kan over heel uiteenlopende onderwerpen gaan;

Kenmerken Stippenkaart

Gegevens worden door middel van
stippen, die een constante waarde
hebben, weergegeven op de bepaalde
plaatsen.

* Geeft spreiding weer

Kenmerken Figuratieve kaart

Gelijkaardig aan de stippenkaart, maar de stippen variëren hier in grootte om de hoeveelheid te bepalen

* Geeft aantallen weer

Kenmerken Choropleet

Weergegeven per oppervlakte-eenheid
(hectare, km...)

* Geeft dichtheid weer

Kenmerken Chorochromatische kaart

Geeft geen administratieve grenzen
weer, maar kwalitatieve grenzen

* Totaal verschillende kleuren
* Geeft kwaliteiten, eigenschappen weer.

Kenmerken isolijnen kaart

Gebruikt kleur en hoogtelijnen om een
bepaald verschijnsel (hoogte, diepte...)
weer te geven.

* Wordt vaak gebruikt rond het klimaat,
temperatuur...
* Geeft intensiteit, druk... weer

Kenmerken Ruimtelijk model

Driedimensionale kaart

* Gebruikt om dingen duidelijker te maken,
valt meer op
* Om ernst van een zaak weer te geven

Kenmerken Cartogram

* Diagram en kaart samengevoegd
* Geeft statistische gegevens weer

Kenmerken bewegingskaart

* Gebruikt pijlen, routes...
* Geeft beweging van mensen, goederen,
dieren... weer

Het site van een stad

De oorspronkelijke ligging van een stad.

Het site van een stad is de plaats waar de nederzetting is ontstaan, en dit door de lokale landschapskenmerken, zoals rivieren, vruchtbare gebieden...

Stadspatroon

Een stadspatroon is de vorm van het stratenplan, het is het patroon waaruit een stad is opgebouwd.

Kenmerken radiaal stadspatroon

* Ontstond in het begin van onze jaartelling
* Ontstond omdat volken zich wouden verdedigen en daarom muren bouwde rond hun stad
* Armen leven aan de buitenste muur
* ‘Cirkelvormig’
* er wordt een nieuwe muur gebouwd als de stad groter wordt
* Europees middeleeuws patroon

Kenmerken Dambordpatroon/Gridstructuur

* Twee loodrecht lopenede straten komen elkaar tegen in het centrum
* Rechthoekig
* Ontstaan in Mesopotamië en de Chinese oudheid.
* Er worden nieuwe wijken gebouwd als de stad groter wordt
* Europees middeleeuws patroon

Voordelen/Nadelen van een Dambord/Gridstructuur

\+ Goedkoper door efficiënt ruimtegebruik

Voetgangvriendelijker door veel kruispunten

Er kan minder snel gereden worden

\-Er is geen stadscentrum waardoor de belangrijke functies verspreid zijn over de 2 straten.

Er is geen politiek, commercieel of toeristisch hart

Kenmerken Spinnenwebpatroon

* Hoofdwegen die naar de stadskern lopen
* Vroeger waren die hoofdwegen muren
* Grote straten zijn verbonden door zijwegen
* Onregelmatig type
* Gesloten stadsbeeld
* Europees middeleeuws patroon

Voor en Nadelen van een spinnenwebpatroon

\+ functies zijn gecentraliseerd (winkelzones, Woonzones)

\- Ruimte wordt niet efficiënt gebruikt

De kleine straatjes zorgen ervoor dat het verkeer moeizaam verloopt

Kenmerken Concentrisch zonnenmodel

* Ontstaan in 1925
* Als eerste toegepast op Chicago
* Opgedeeld in 5 concentrische ringen met elk een andere functie
* Ook wel het model van Burgess genoemd
* Armen leven meer centraal rijken meer aan de buitenzijden

Voordelen en Nadelen van Het concentrisch Zonne model

\+ Arme mensen wonen centraal waardoor alles voor hun dichterbij is waardoor ze niet (veel) moeten betalen voor vervoer

\
\- Houdt geen rekening met het feit dat het landschap niet overal hetzelfde is

Het houdt geen rekening met gentrificatie.

\

Gentrificatie

de opwaardering of upgrade van een oude buurt in een stad met als doel rijkere bewoners aan te trekken.

Gevolg van Gentrificatie

Oorspronkelijke bewoners kunnen vervreemden van de wijk, met al die onbekende mensen en winkels. Ook verdringing kan optreden, want gentrificatie gaat vaak gepaard met hogere – en voor de oorspronkelijke bewoners onbetaalbare – huizenprijzen.

Kenmerken Sectorale zonering

* Ontworpen door Hoyt
* Ontworpen in 1932
* Gebaseerd op de huurprijzen van verschillende Amerikaanse Steden

\

Voor en Nadelen Sectorale zonering

\+ De koop en huurprijzen zijn constant in elk deel

\
\- Het is ontworpen voor steden met een centraal treinstation en niet voor de auto

\

Kenmerken MeerKernenmodel

* Ontworpen in 1945
* Ontworpen door Harris Ullman
* Heeft meerdere kernen die elk een aparte functie vervullen

\

Voordelen en nadelen meerKernenmodel

\+ Lage klassen wonen dichtbij de kern en het bedrijfsgebied

\- De verschillende kernen zijn niet gelijkwaardig aan elkaar

\- De abrupte scheiding tussen zones

Stedelijke Hiërarchie definitie + benoemingen (Klein naar groot + voorbeeld)

Een rangorde die steden rangschikt op basis van verschillende factoren

Dorp/gemeente (gaasbeek) - Kleine stad (doornik) - Regionale stad (Oostende) - Grote Stad (Antwerpen)

\

Dorp Op vlak van Handel, Onderwijs, Vrije tijd en Medisch

Handel: Dagdagelijkse voorzieningen (Bakker…)

Onderwijs: Basisonderwijs, Lager onderwijs

Vrije tijd: Voetbalveld, Speeltuin

Medisch: Huisarts, tandarts, apotheker

Kleine stad op vlak van Handel, Onderwijs, Vrije tijd en Medisch

handel: Grootwarenhuis (bv Grote kledingwinkel)

Onderwijs: Middelbaar onderwijs

Vrije tijd: Sporthal, Kleine bioscoop

Medisch: Ziekenhuis

\

Regionale stad op vlak van Handel, Onderwijs, Vrije tijd en Medisch

Handel: Meerdere grote warenhuizen, Kwantitatief hoog winkelniveau

Onderwijs: Hoge school

Vrije tijd: Cultureel centrum, Bioscopencomplex

Medisch: Gespecialiseerd ziekenhuis

Grote stad op vlak van Handel, Onderwijs, Vrije tijd en Medisch

Handel: Gespecialiseerde Winkels, Hoofdzetels

Onderwijs: Universiteit

Vrije tijd: Theater, opera, sportstadion

Medisch: Academisch ziekenhuis

10 stedenfuncties

1. Industriële functie
2. Handelsfunctie
3. Toeristische functie
4. Culturele functie
5. Ontspanningsfunctie
6. Onderwijs functie
7. Werkfunctie
8. Woonfunctie
9. Dienstenfunctie
10. Bestuursfunctie

\

Bestuursfunctie (Stedelijke functies)

Ervoor zorgen dat de wetten en regels gevolgd worden.

Administratie, Belastingcontrole, Vrederecht…

Dienstenfunctie (Stedelijke functies)

De plichten van de stad tegenover de burgers.

Ziekenhuizen, Brandweermannen, Stations, Banken

Woonfunctie (Stedelijke functies)

De plicht om aan de bevolking onderdak te voorzien en ervoor te zorgen dat de bevolking in de juiste woningen wonen.

Rijhuizen, Appartementen, Villa’s, eengezinswoningen

Werkfunctie (Stedelijke functies)

Een stad moet ervoor zorgen dat er werkmogelijkheden zijn.

Onderwijsfunctie (Stedelijke functies)

Een stad moet ervoor zorgen dat iedereen Kans heeft op onderwijs. Ze moeten er ook voor zorgen dat de leerplicht nageleefd wordt.

Ontspanningsfunctie (Stedelijke functies)

Zorgen voor ontspanning en tevredenheid.

Cinema, Parkje, Park, Zwembad, Sporthal, Speeltuin

Culturele functie (Stedelijke functies)

Ervoor zorgen dat mensen iets kunnen bijleren/ ontspannen.

Dit loopt samen met de toeristische functie Goede musea=Meer toeristen

Musea, Opera, Kerken, Concertzalen

Toeristische functie (Stedelijke functies)

Een goede ontspanningsfunctie en culturele functie hebben leidt tot meer toeristen wat dan weer leidt naar meer inkomen.

Inkomen genereren.

Restaurants, Hotels, Tearooms, Toeristische dienst

Handelsfunctie (Stedelijke functies)

Het inkomen van de stad en de burgers

bv Winkelcentrum, Groothandel maar ook Bakker, Slager

Industriële Functie (Stedelijke functies)

Het belangrijkste inkomen van de stad. Dit houdt de economie draaiende.

Fabrieken, Brouwerij, Haven…

Morfologische verstedelijking

De wegen en Woonzones komen dichter bij elkaar. Je kunt de stad ZIEN uitbreiden.

* de bebouwde oppervlakte neemt toe,
* de grond wordt meer en meer bezet door de mens
* de bevolkingsdichtheid neemt toe,

Functionele verstedelijking

het verzorgingsgebied van een stad wordt groter, de stad krijgt een grotere invloedsfeer, een uitbreiding van stadsproductie en distributie.

er komen meer:

* bibliotheken,
* musea,
* haven wordt uitgebreid,
* personeel voor de administratie van de stad...

Sociaaleconomische verstedelijking

Beroepsstructuur wijzigt: de plattelandsbevolking wordt verdrongen en overgenomen door mensen werkzaam in de stad, heen en weer reizen voor werk neemt toe...

* Files door vele heen en weer reizen
* De woningen worden duurder

\

Sociologische verstedelijking

er ontstaat een gesloten maatschappelijke structuur;

* de nauwe band tussen inwoners verdwijnt,
* wijken worden aangepast aan migratie,
* plattelandsbevolking past zich aan de stadsbevolking aan...
* Sterke controle op migratie
* Meer interesse in cultuur
* Meer psychische problemen door individualisatie

Ruimtegebruik in Vlaanderen

Totale Oppervlakte *1.368.238,00 hectare*

\
70\.000 hectare beschermd Patriomonium 5%

\
29% van de oppervlakte is bebouwd (Woningen 44%, Vervoer 30%. Anderen zijn : Industriegebied, Ontspanning gebied, Openbare gebouwen.)

\
15% Verharde oppervlakte

\
Bodembedekking: Akkers, Bomen, Gras en Struiken, ca. 55%

\
\

Algemene structuur van een stadsgewest

Stadskern+ dicht bebouwde stedelijke wijken →

Kernstad + randstad → Woonkern →

Agglomeratie + Banlieue

→ Stadsgewest + Forensenwoonzone → Stedelijk leefcomplex

Stadskern

Het hart van de stad, Er is een grote concentratie aan Regio gebonden handel en diensten.

Dichtbebouwde stedelijke wijken

* gebied waarin hoofdzakelijk woningen zijn,
* ook handel, scholen, ziekenhuizen... komen voor.
* In Europese steden is dit meestal het deel dat vroeger binnen de stadswal lag,

Kernstad

* Het deel omringd door de stadsrand
* Bestaat vooral uit woningen en groene ruimtes
* In grote steden kan hier ook handels, Dienst of industriekernen voorkomen

Agglomeratie

* Kernstad samen met de stadsrand
* Wanneer meer dan 50% inwoners van een gemeente in de
stedelijke woonkern woont, wordt de hele gemeente in de agglomeratie opgenomen.

Banlieue (stadsomgeving)

* De zone rond de agglomeratie
* nog geen uitgesproken morfologische verstedelijking,
* Wel functionele verstedelijking

Stadsgewest agglomeratie + Banlieue

de hele ruimtelijke structuur, waarbinnen overwegend de stedelijke functies gelokaliseerd zijn.

Forensenwoonzone

* een gemeente waarin minstens 15% van de inwoners in het stadsgewest werken.
* De zone rond het stadsgewest waarin veel mensen wonen

\

Stedelijk leefcomplex

* forensenzone + het stadsgewest

Problemen veroorzaakt door verstedelijking (6)

1. Sociale ongelijkheid
2. Veel migranten
3. Minder ruimte
4. Meer verkeer
5. Meer vervuiling
6. Ziektes verspreiden makkelijker

\

\

Voorbeelden van oplossingen van problemen veroorzaakt door verstedelijking.

1. werk creëren
2. meer recreatie in slaapgemeentes
3. milieuzones
4. aanmoedigen fiets en openbaar vervoer
5. gezinsplanning
6. interne solidariteit
7. waterzuiveringsinstallaties


1. elektrische auto’s...

Fysisch-geografische elementen van: Duinen

* zandig
* droog
* Weinig plantgroei
* Hoogte van ongeveer 20 meter

Fysisch-geografische elementen van:

Polders

* Vlak, Open gebied
* Laaggelegen
* Vruchtbare grond

\

Fysisch-geografische elementen van: Zandstreken

* Zandig
* Laaggelegen
* Vlak gebied
* Veel rivieren/ Grachten
* Landbouw gebied

Fysisch-geografische elementen van: Zandleemstreek

* Vormt overgang tussen noordelijk gelegen zandstreek en zuidelijke leemstreek à noorden meer zandig, zuiden meer leem
* Heuvelachtig landschap

Fysisch-geografische elementen van: Leemstreek

* Dikke leemlaag
* Zeer vruchtbare grond
* Vochtig

Wat zijn de fysisch- geografische streken + Welke zijn er in belgie (ligging ook kennen)

1. Duinen
2. Polders
3. Zandstreek
4. Zandleemstreek
5. Leemstreek
6. Kempen
7. Condroz
8. Weide/grasstreek
9. Famenne
10. Ardennen
11. Jurastreek

Hoge ardennen

Fysisch-geografische elementen van: Kempen

* Zandig
* Onvruchtbaar
* Heidenland
* Vlak met zandheuveltjes
* Laaggelegen

Fysisch-geografische elementen van: Condroz

* Vruchtbare landbouwsteek
* Vooral akkers en weiden
* Leemgronden
* Afwisseling harde zandsteen met
zachtere kalksteendepressies
* Golvend plateau

\

Fysisch-geografische elementen van:

Weidestreek/grasstreek:

* Gras en weides
* Groen
* Boomgaarden

Wat is een boomgaard

Een boomgaard, ook bongerd, bogaard en bommel genoemd, is een met bomen beplant stuk grond waar vruchten of noten geteeld worden.

Fysisch-geografische elementen: Famenne

* Natuurlijke depressie
* Groot netwerk van Waterlopen
* Kalm reliëf
* Afwisseling van bos en weide

Aarderijkskundige Depressie

Een depressie is een gebied met lage luchtdruk die ontstaat in het grensgebied tussen twee verschillende luchtsoorten.

Fysisch-geografische elementen: Ardennen

* Massief van leisteen
* Veel wilde dieren
* Dichtbebost laaggebergte
* Heuvellandschap

Massief aarderijkskunde

een gebied waar oude gesteenten ondieper liggen dan in omringende gebieden, of meestal zelfs aan het oppervlak komen

Fysisch-geologische elementen:

Jura Gebied

* Latijns voor bos ( Bos Gebied)
* Bergplooien
* Grotten
* Waterstromen

Fysisch-geologische elementen: Hoge Ardennen

* Hoge gedeelte van de Ardennen
* Top hoger dan 600m
* \

Socio-economische elementen: Natuurlijk landschap

* Alleen maar natuurlijke landschapselementen
* Verspreid in België
* Steeds minder aanwezig

Socio-economische elementen: Landelijk/Ruraal Landschap

* weinig bebouwing
* Boerderijen, akkers, weiden…
* Verspreid in België
* Meer in Wallonië dan Vlaanderen

Socio-economische elementen: Stedelijk Landschap

* Bijna alleen menselijke landschapskenmerken
* Veel bebouwing
* Woningen, Winkels, Bestrating, kantoren…
* Verspreid in België
* Meer in Wallonië dan Vlaanderen

Socio-economische elementen: Industrielandschap

* Bijna alleen menselijke landschapskenmerken
* Veel bebouwing
* Fabrieksgebouwen, bestrating…
* Belangrijke industrielandschappen
* Ieper, Luik, Henegouwen, De Kempen

Socio-economische elementen: Havenlandschap

* Vooral menselijke landschapskenmerken
* Grote watervlakken
* Haven in
* Antwerpen en Zeebrugge

\

Socio-economische elementen: Toeristisch Landschap

* Kan menselijke en natuurlijke landschapskenmerken hebben
* Is voor toeristen

\

Visuele Perceptie elementen:

Open Landschap

* Je kan ver en wijd kijken
* Meer dan een km ver kijken
* 180 graden wijd kunnen kijken
* Bevind zich in
* Hoge Venen, Droog Haspengouw…

Visuele Perceptie elementen:

Gesloten Landschap

* Beperkt zich in ALLE richtingen
* Kijkafstand minder dan 250 meter
* De ruimte is verdeeld ( Door bebossing etc..)
* Voorbeelden
* Bossen, Steden

Visuele Perceptie elementen:

Compartimentenlandschap

* Afwisseling tussen open en gesloten landschap
* Verdeeld door
* Bebouwing, Begroeiing
* Bevindt zich op verschillende plaatsen

\

Visuele Perceptie elementen:

Coulisselandschap:

* transparante begroeiing
* Ontstaan door aanplanten
* Bevindt zich langs weilanden

Wat is RSV

* Ruimtelijke structuurplan Vlaanderen.
* een onderbouwde visie over hoe we in Vlaanderen met onze schaarse ruimte moeten omgaan om een zo groot mogelijke ruimtelijke kwaliteit te krijgen.