deel 2: basis nutritionele aspecten

calorie

de hoeveelheid warmte die nodig is om de temperatuur van 1 gram water met 1 graad te verhogen

1 calorie =

4,18 joules

4 functies van voedsel als energiebron

spierarbeid, lichaamstemperatuur behouden, synthese van nieuwe energierijke verbindingen, functies van de organen onderhouden

Calorimeter

apparaat die de hoeveelheid vrijgekomen energie (onder de vorm van warmte) bij de verbranding van een voedingsmiddel meet door de temperatuur van het omringende water op te volgen.

verbrandingswarmte

de hoeveelheid warmte die vrijkomt bij het verbranden van een voedingsmiddel, dit wordt gemeten door calorimeter

benutbaarheid

de hoeveelheid van die vrijgekomen warmte die effectief door het lichaam gebruikt kan worden als energiebron

(uitgedrukt in kj/g of kcal/g)

beschikbaarheid

de fractie van het voedingsmiddel die effectief wordt opgenomen in de dunne darm en beschikbaar wordt gesteld voor het lichaam, hetgeen niet beschikbaar is gaat verloren via de faeces

afwaterfactoren

waarden die gebruikt worden om de calorische waarde van een dieet te berekenen, in deze waarden werd rekening gehouden met de beschikbaarheid en de benutbaarheid

atherosclerose

degeneratieve aandoening, veroorzaakt door de afzetting van vetten in onze arteriën

energiebehoefte van de mens, is de som van:

basaal metabolisme, spierarbeid/fysieke activiteit, zwangerschap en lactatie en thermisch effect van voedsel

basaal metabolisme (BM) of basal metabolic rate (BMR)

energieverbruik van een persoon in volledige rust, zowel fysiek als psychisch, deze energie is nodig om de vitale functies van het lichaam in stand te houden.

functies van het basaal metabolisme

lichaamstemperatuur en spiertonus op peil houden, eiwitsynthese in stand houden, organen en spieren actief houden en ionenhuishouding in stand houden

BMR is afhankelijk van

leeftijd, lichaamsgewicht en geslacht

formule van Dubois (lichaamsoppervlakte in m^2)

A=(H^0,725)(W^0,425)0,007184

vuistregel BMR-berekening, vrouwen

0,9 kcal/(kgu) of 8,7(kg)+829

vuistregel BMR-berekening, mannen

1 kcal/(kgu) of 11,6(kg)+879

10 beïnvloedende factoren op het basaal metabolisme

lichaamssamenstelling, lichaamsconditie, leeftijd, geslacht, lichaamstemperatuur, hormonale secreties, omgevingstemperatuur, zwangerschap, voedingstoestand, roken

postprandiale thermogenese

1 tot 3u na de maaltijd stijgt het basaal metabolisme door de gestegen warmteproductie van het lichaam na inname van voeding

physical activity level (PAL)

gemiddelde waarde voor het energieverbruik van alle mogelijke fysieke activiteiten die geleverd worden door een persoon in 24u.

energiebehoefte (EN) (formule)

PAL * BMR (kcal/dag)

deze formule geldt enkel voor personen met een normaal BMI

streefwaarde PAL (WHO)

1,75

waarom verbruiken kinderen meer energie

hogere fysieke activiteit, actieve weefselsynthese, grotere lichaamsopp/lichaamsgewicht verhouding, meer mager weefsel

voedingswaarde

de graad waarin het aanbod of de samenstelling overeenstemt met de behoefte

de mate waarin essentiële voedingsmiddelen aanwezig zijn in het levensmiddel of gerecht

essentiële vetzuren

linolzuur (omega 6), alfa-linoleenzuur (omega 3), EPA en DHA (omega 3)

EPA

belangrijke precursor voor prostaglandinen

omega drie vetzuur, kan geproduceerd worden uit alfa-linoleenzuur

C20:5

DHA

belangrijke component in hersencelmembraan

omega drie vetzuur, kan geproduceerd worden uit alfa-linoleenzuur

C22:6

positieve effecten van omega drie vetzuren

verminderen de incidentie op coronair hartlijden, verminderen de incidentie op reumatoïde artritis, belangrijk bij de ontwikkeling van de hersenen

voorkomen van omega drie vetzuren

vette vissoorten, visoliesupplementen, omega drie eieren en margarine

deficiënties van omega drie vetzuren

gezichtsstoornissen, leerstoornissen

benutbaarheid van een eiwit

de mate waarin de aminozuursamenstelling van het eiwit overeenstemt met de behoefte

onvolwaardig eiwit

eiwit waarin 1 of meerdere essentiële aminozuren ontbreken of in geringe mate aanwezig zijn

voedingswaarde 0

volwaardig eiwit

eiwit waarin alle essentiële aminozuren aanwezig zijn, niet al deze eiwitten zijn gelijkwaardig qua voedingswaarde

voedingswaarde tss 0 en 1

chemische score van een eiwit

(percentage van limiterend az in te onderzoeken eiwit/percentage limiterend az in referentie eiwit)*100

amino acid score

hoeveelheid limiterend az in te onderzoeken eiwit/hoeveelheid limiterend az in referentie eiwit

PDCAAS (protein digestibility corrected amino acid score)

AAS * verteringsfactor

amino acid score die verbeterd werd voor de beschikbaarheid

beperkend of limiterend aminozuur

essentiële aminozuur die in het te onderzoeken eiwit in vergelijking met zijn concentratie in het referentie-eiwit in relatief de laagste concentratie aanwezig is

eiwitsupplementering

toevoegen van essentieel aminozuur aan het onvolwaardige eiwit

eiwitcomplementering

samenbrengen van verschillende (onvolwaardige) eiwitten

aanbevelingen voor gezonde voeding zijn gebaseerd op:

aanbevelingen voor België en voedingsaanbevelingen voor volwassenen in België met focus op voedingsmiddelen

door de hoge gezondheidsraad

RDA/ADH

recommended dietary allowances/aanbevolen dagelijkse voedingshoeveelheden

gebaseerd op de waarden die voor een groter deel van de individuen van de populatie overeenstemt, niet wat het gemiddelde is

de hoeveelheid van een nutriënt die aan ieder individu van de bevolking verstrekt moet worden

AR

average requirement = de top van de gausscurve

behoefte

de minimale hoeveelheid van een nutriënt zodat geen deficiënties zouden optreden

aanbeveling

behoefte + veiligheidsfactor (deze houdt rekening met de interindividuele verschillen)

quetelet index, body mass index

gewicht (kg)/lengte^2 (m^2)

normale BMI

tussen 20 en 25

obesitas

BMI boven 30

voedingsaanbeveling voor eiwitten

gemiddeld 15% van de totale voedingsinname per dag

voedingsaanbeveling voor vetten

gemiddeld 30% van de totale voedingsinname per dag

lieft mono-onverzadigde vetten (10-20%) en poly-onverzadigde vetzuren

voedingsaanbeveling voor koolhydraten en voedingsvezel

gemiddeld 50-55% van de totale voedingsinname per dag

minimale vezel inname voor een verbeterde darmpassage

25g/dag

minimale vezel inname voor een verminderd risico op cardiovasculaire aandoeningen, kanker, diabetes en inflammatoire aandoeningen

30g/dag