TITC Tema 1

Tanzimat Fermanı

Nedenleri: Fransız İhtilalinin yarattığı milliyetçi etkiden korunmak, eşitlik vurgusunu öne çıkararak ayrılıkçı hareketlere önlem almak ve durdurmak. Adil vergi, can ve mal güvenliği, demokratikleşme çabaları. (Yasa düzenlemesi)
Etkisi: Hukuk devleti fikri ilk kez öne çıktı. Modernleşmeye başlandı. Ancak milliyetçi akımları engelleyemedi.

Islahat Fermanı

Tanzimat Fermanı içten gelen bir fermandı, onun aksine, Islahat Fermanı dış baskılar sonucu ilan edilmiştir. Neredeyse sadece azınlıkları ilgilendiren ve onlara haklar veren bir ilandır.

Nedenleri: Kırım Savaşı sonrası dış baskı. Paris Antlaşması’na girebilmek için (bu anlaşmayla Osmanlı bir Avrupalı devlet ilan edildi).
Etkileri: Eşit vatandaşlık fikri güçlendi. Avrupalı devletler müdahaleyi bırakmadı. Milliyetçi isyanlar durmadı. Halk ayrışmaya gitti çünkü, gayrimüslümlere fazla hak verildi.

I. Meşrutiyet

Jön-Türklerin darbesi sonucu Abdülaziz tahttan indirildi. Yerine 5. Murat getirildi ancak ruh sağlığı yüzünden 94 gün tahtta kalabildi. Onun da yerine, Meşrutiyet’i ilan edeceğinin sözünü verip, II. Abdülhamid geldi. Kanun-i Esasi’nin ilanı ile başladı.

Nedenleri: Jön-Türkler’in baskıları. Devleti yıkımdan kurtarmak. Balkan isyanları ve azınlık sorunları.
Etkileri: İlk kez yasalar padişahın üstündeydi, ilk Osmanlı anayasasıydı. Ancak çok kısa sürdü, 2 sene sonra II. Abdülhamid meclisi kapattı ve anayasayı askıya aldı.

II. Meşrutiyet ve ilerleyen süreç

İttihat ve Terakki’nin, Avrupalı devletlerin ve azınlık isyanlarının artan baskısının sonucu olarak, özellikle 3. ordunun İstanbul’a yürüme tehdidi ile 1908 yılında 2. Abdülhamid, Kanun-i Esasi’yi yürürlüğe koyup, meclisi açınca 2. Meşrutiyeti ilan edilmiş oldu.

Sonuçları: Osmanlı Devletinde ilk kez siyaset ortamı yaratılmış oldu ve çok partili hayata geçildi. Ancak beklenen etkiyi yaratmadı ve balkan ülkeleri ayrılmaya devam etti. Özgürlük ortamı beraberinde kaosu getirdi, siyasi iktidarsızlık geldi. 1909’da 31 Mart Vakası yaşandı ve bastırılmasının ardından II. Abdülhamid tahttan indirildi, 1913’de üç paşalar dönemi başladı.

1900-1918 Dünya Ekonomik ortamı

Altın Standardı, Emperyalizm ve Serbest Ticaret.

İngiltere, 1. Dünya Savaşının sonuna kadar dünya ekonomisinin merkeziydi, Avrupalı devletler halen sömürge devletlere sahipti. Küresel ticaret altın ile yürütülüyordu ve hem ticaret (serbest) hem de sanayi büyümekteydi.

Almanya, savaşa kadar çok hızlı bir şekilde sanayileşmiş, İngiltere ve Fransa’ya rakip bir devlet olmaya başlamıştı. Bu rekabet, savaşın ekonomik temellerindendi.

Ancak savaş sırasında devletlerin piyasayı kontrol etmesi ve masraflar için para basmasıyla, altın standardının dengesizliği göründü. Ekonomi merkezi İngiltere’den ABD’ye kaydı. ABD alacaklı devlet olmuştu.

Savaş sırasında altın standardı kısmen çöktü.

Altın standardının askıya alınmasıyla, savaşan devletlerin gelir kaynağının önemli bir kısmı tahvillerdi. Özellikle Almanya, milliyetçilik vurgusuyla savaş tahvilleri sattı.

1900-1918 Osmanlı Ekonomisi

Avrupalı devletlere kapitülasyonlarla bağımlı. Üretim genellikle el işi ürünleri. Avrupa için açık pazar. Sanayi çok az. Yabancı sermayenin kontrolsüz bir şekilde bulunması, ekonomik bağımsızlık olmadığını gösteriyordu.

1881’den itibaren Düyun-u Umumiye, Osmanlı’nın ekonomisinin büyük bir kısmının yabancıların kontrolünde olduğunu gösteriyordu.

1908 sonrası (2. Meşrutiyet) özellikle İttihat ve Terakki tarafından Türk burjuvazisi yaratılmaya çalışıldı.

1914 yılında İttihat ve Terakki iktidarı, tek taraflı olarak kapitülasyonları kaldırdı, ekonomik bağımsızlık ilan etti, aynı zamanda Milli ekonomi kurmayı hedeflediler. Ancak Osmanlı’nın yenilgisiyle, ekonomik durum değişmemiş oldu.

Savaş sırasında Osmanlı ekonomisi fiilen çöktü. Devlet, ordunun masrafları için ürünlere zorla el koydu.