CE begrippen muziek VWO

A capella

Zingen zonder begeleiding van instrumenten

A tempo

Terug naar het vorige tempo

Aanslaan

Speelmanier: een toon aanslaan, bijvoorbeeld op de piano

Accelerando

Versnellen

Accent

Benadrukking van een noot. Een accent wordt aangegeven met een > boven of onder een noot

Accompagnato recitatief

Recitatief met uitgebreide orkestbegeleiding

Adagio

Langzaam

Afterbeat

Accent op de tweede en vierde tel van de maat.

Of een accent na elke tel van de maat.

Akkoord

Een akkoord is een groep van 3 of meer tonen die tegelijk (of gebroken, na elkaar) klinken, bijvoorbeeld: c-e-g.

Akkoordenschema

Bepaalde volgorde van akkoorden

Akkoordfunctie

Akkoordtrap

Akkoordsymbool

Letters (soms met cijfers) boven een notenbalk om aan te geven welk akkoord je moet spelen, bijvoorbeeld C, C7, Cm enz.

Akkoordtrappen

Een trap is een naam voor een functie of akkoord in een akkoordreeks. Trappen worden aangegeven met Romeinse cijfers: I (tonica akkoord), IV (subdominant akkoord), V (dominant akkoord)

Akoestisch

Spelen zonder elektrische versterking

Albertijnse bas

De tonen van een drieklank worden na elkaar steeds in hetzelfde patroon gespeeld

Allegro

Snel

Alt

Lage vrouwenstem

Andante

Rustig, wandeltempo

Antimetrische figuren

Een ritmisch figuur die afwijkt van de gangbare onderverdeling. De meest bekende is de triool

Arco

Je strijkt met de strijkstok over de snaren

Aria

Deel met zanger en orkest, waarin een emotie wordt geuit. De aria komt voor in oratorium, opera en cantate

Arpeggio

Speelwijze waarbij de tonen van een akkoord na elkaar van hoog naar laag, of laag naar hoog gespeeld worden.

Arrangement

Bewerking van een muziekstuk, vaak voor andere instrumenten

Articulatie

De manier waarop je tonen speelt, bijvoorbeeld kort of gebonden

Atonaliteit

Atonale muziek is niet gebaseerd op een toonladder

Backing vocals

Achtergrondkoor

Bariton

Zangstem (man) tussen tenor (hoog) en bas (laag) in. Een lage bariton wordt bas-bariton genoemd

Barokke motoriek

Het ritme in de barokmuziek heeft vaak een stuwend karakter, vooral door het ritme in de begeleiding.

Barokorkest

De kern van het barokorkest (ongeveer 30 personen) was de strijkersgroep en de basso continuo. Extra instrumenten, zoals hobo fagot hoorn trompet pauken konden zo nodig worden toegevoegd

Baroksonate

Baroksonates bestaan uit meerdere delen, meestal drie of vier, die verschillen van tempo. Ze zijn bestemd voor één of twee solo-instrumenten met begeleiding van basso continuo

Baroksuite

De baroksuite voor klavecimbel of orkest bestaat uit een reeks van gestileerde dansen, bijvoorbeeld een allemande, courante, sarabande en gigue. De opening is dikwijls een Sinfonia of Ouverture. De allemande is van oorsprong een Duitse dans, in matig tempo, tweedelig. De courante is een levendige Franse dans, driedelig, het tweede deel van de baroksuite. De sarabande is intens en expressief, langzaam en driedelig; heeft vaak een lange noot op de tweede tel. Derde deel van de baroksuite. De gigue is snel, bevat veel imitaties. Vierde deel van de baroksuite. Ook andere dansen konden deel uitmaken van de baroksuite, bijvoorbeeld de Badinerie of de Bourrée

Bas (zang)

Lage mannenstem

Basso continuo

De basso continuo, meestal afgekort tot b.c. verzorgt de harmonische begeleiding en de baslijn in barokmuziek. De b.c. wordt dikwijls gespeeld door klavecimbel en cello

Beat

De regelmatig puls of beweging van de muziek

Beatbox

Met de stem nadoen van een drummachine

Begeleiding

Ondersteuning van de melodie

Bezetting

De instrumenten en/of stemmen die nodig zijn om een compositie uit te voeren. Bijvoorbeeld: de bezetting van een fanfare-orkest: koperen blaasinstrumenten, saxofoons en slagwerk

Big band

Jazzorkest met als kerngroepen: trompetten, trombones, saxofoons en de ritmesectie (bas, drums, piano, slaggitaar)

Bitonaliteit

Er komen tegelijkertijd twee verschillende toonsoorten voor

Blue note

Toon die lager wordt gespeeld waardoor de melodie een bluesy karakter krijgt

Bluesschema

Het vaste akkoordschema van de blues, meestal een 12-maten schema

Bluestoonladder

Toonladder die wordt gebruikt in de blues en gebaseerd is op de pentatonische ladder

Bourdon

Begeleiding waarbij steeds de grondtoon of grondtoon en kwint wordt gespeeld

BPM

Beats Per Minute, het aantal tellen (beats) per minuut

Break

De band valt stil. Een break wordt vaak opgevuld met een solo van een instrument

Break beat

Onregelmatige beat, waarbij accenten op steeds andere plekken in de maat komen

Bridge

Brug die tussen twee refreinen in wordt gezongen. De melodie en tekst zijn anders dan die van het couplet en refrein

C-sleutel

Teken dat aangeeft waar de C op de notenbalk staat

Cadens

Akkoordopeenvolging ter afsluiting van een muzikale zin of muziekstuk

Cadens in soloconcert

"Solo aan het einde van een deel. De solist kan in de cadens zijn virtuositeit laten horen. Een solocadens kan uitgeschreven zijn of geïmproviseerd."

Call and response

Voor- en nazingen of -spelen

Canon

Alle partijen zetten dezelfde melodie of hetzelfde thema na elkaar in

Cantate

Meerdelige vocale compositie, vaak met religieuze tekst

Cantus firmus

Een bestaande melodie is de basis van een meerstemmige compositie

Chorus

Refrein

Chromatiek

Het gebruik van halve toonsafstanden

Chromatische toonladder

Toonladder met halve toonsafstanden

Classicisme

Periode uit de muziekgeschiedenis tussen ongeveer 1750 en 1825. Belangrijke verschijnselen van de muziek uit het classicisme zijn onder andere: het klassieke symfonieorkest, strenge periodebouw en contrastwerking.

Climaxwerking

Verschillende muzikale middelen dragen bij aan het bereiken van een climax in een muziekstuk

Close harmony

Meerstemmigheid waarbij de toonhoogtes van de melodieën dicht tegen elkaar aan liggen

Cluster

Een groep tonen die dicht tegen elkaar aan liggen

Coda

Slot van een muziekstuk

Complementair ritme

Twee ritmes vullen elkaar aan

Concertino

De kleine groep instrumenten bij een concerto grosso

Concerto grosso

Een muziekstuk uit de barok met een grote en kleine groep instrumenten. De grote groep instrumenten wordt ook concerto grosso genoemd

Consonant

Samenklank waarbij de tonen ontspannen, goed samenklinken

Contour

De beweging (stijgend en dalend) van de melodie

Contrast

Contrast of contrastwerking ontstaat door het tegenover elkaar stellen of naast elkaar plaatsen van: blazers / strijkers of tutti / solo
forte / piano
homofoon / polyfoon
majeur / mineur
snel / langzaam
tonica / dominant
unisono / meerstemmigheid

Contrastwerking

Contrast of contrastwerking ontstaat door het tegenover elkaar stellen of naast elkaar plaatsen van: blazers / strijkers of tutti / solo
forte / piano
homofoon / polyfoon
majeur / mineur
snel / langzaam
tonica / dominant
unisono / meerstemmigheid

Couplet

Gedeelte van een liedje waarvan de tekst verandert. De melodie blijft hetzelfde. De Engelse naam is verse

Coupletlied

Lied dat alleen bestaat uit coupletten

Cover, covers

Een nummer in een nieuwe uitvoering. Bijvoorbeeld door een andere artiest, in een andere sound, of als remix.

Crescendo, cresc. (afkorting)

Geleidelijk sterker worden (geluidsvolume neemt toe, wordt luider)

Cross-over

Mix van verschillende muziekstijlen

Da capo al fine, d.c. al fine (afkorting)

Herhalen vanaf het begin tot einde (daar waar Fine staat).

Dal segno

Vanaf het segno-symbool herhalen

Decrescendo, decresc. (afkorting)

Langzaamaan zachter worden (het volume neemt af)

Dirty intonation

Expres te hoog of te laag spelen of zingen van een noot

Dissonant

Samenklank waarbij de tonen veel spanning oproepen

Dissonante intervallen

Een samenklank waarbij de tonen spanning oproepen. De tonen wringen, klinken scherp tegen elkaar. Geeft een onrustig effect

Distortion, vervorming

Het geluid van de elektrische gitaar is vervormd. De gitaar klinkt nu ronkend, scheurend

Divertimento

Gedeelte van een fuga waarin het thema niet voorkomt

Dodecafonie

Atonale muziek waarbij de twaalf tonen van het octaaf in een reeks worden gezet

Dominant

De vijfde akkoordtrap

Dominant septiem akkoord

Samenklank die bestaat uit een grote drieklank (bijvoorbeeld G-B-D)en een klein septiem (F) Vierklank op de Vde trap van de toonladder. In C-groot: G-B-D-F

Dominant toonsoort

Toonsoort van de dominant, de V-de toon van de hoofdtoonsoort. Bijvoorbeeld hoofdttoonsoort C-groot dominanttoonsoort G-groot

Dominanttoon

De vijfde toon van een toonladder

Doorgecomponeerd lied

Lied zonder vaste vorm. De melodie en begeleiding volgen de tekst

Doorimitatie

Imitatie in alle stemmen, van begin tot eind

Double time

Het tempo gaat twee keer zo snel

Driedelige maatsoort

Deze maatsoorten hebben 3 tellen in de maat. De 3/4 maat en de 3/8 maat zijn hier voorbeelden van

Drieklankmotieven

Melodische motieven gebaseerd op drieklanken

Driekwartsmaat

De maat duurt 3 tellen, de kwartnoot is 1 tel

Driestemmig

Meerstemmigheid met drie partijen (stemmen)

Dubbelkorigheid

Er zingen twee koren

Duet

Een aria voor twee zangstemmen

Duo

Groepje van 2 spelers/zangers

Duool

Er klinken twee noten in de tijd van drie noten

Dynamiek

Klanksterkte (volume) van de muziek