De Geo Aardrijkskunde VWO 2 - hoofdstuk 2 begrippen

dit is NIET 83

aanslibbingskust

kust waarbij de afzetting van materiaal overheerst

aardkorst

dunne laag gesteente om de aarde, met een dikte van gemiddeld 8km onder oceanen en 35 km onder continenten

afbraakkust

kust waarbij het wegslaan van materiaal overheerst

atmosfeer

de lucht om ons heen

benedenloop

het laatste stuk van een rivier, dicht bij de zee

biosfeer

het leven op aarde: planten, dieren, mensen

bovenloop

het eerste stuk van een rivier dicht bij de bron

branding

de breking van golven in ondiep water (aan de kust)

breuk

barst of scheur in de aardkorst

chemische verwering

verwering waarbij de samenstelling van het gesteente verandert

debiet

de hoeveelheid water die op een bepaald punt door de rivier stroomt in m3 per seconde

delta

een gebied vlak voor de monding waar de rivier zich vertakt in veel rivierlopen

eindmorene

verpulverd materiaal dat een glestjer voor zich uit heeft geschoven en dat na het afsmelten van de gletsjer is blijven liggen

endogene kracht

kracht die de aardkorst van binnenuit verandert

erosie

het uitschuren en afschuren van hard gesteente door met verweringmateriaal geladen water, ijs of wind

firn

korrelige, overjarige en ijsachtige sneeuw

firnbekken

verzamelbekken van overjarige sneeuw hoog in de bergen

gemengde rivier

rivier die behalve regenwater ook smeltwater van glestsjers afvoert

geofactor

factor die de vorming van het landschap mede bepaalt

gesteentekringloop

proces waarbij gesteenten door geologische processen (erosie, verwering, sedimentatie en gesteentevorming) telkens worden afgebroken en omgevormd

glaciaal

korte periode waarin zich op het land uitgestrekte ijskappen vormen

gletsjer

enorme ijsmassa die langzaam naar beneden schuift

gletsjerpoort

de plek waar het smeltwater van een gletsjer stroomt

gletsjerrivier

rivier die smeltwater van een gletsjer afvoert

gletsjertunnel

tunnel die onder een gletsjer ontstaat als zich daar veel smeltwater verzamelt

grondmorene

sediment dat onder het ijs ligt en dat achterblijft als de gletsjer smelt

heuvelland

gebied met een hoogteligging tussen 200 tot 500m

hoefijzermeer

meer dat is gevormd door de afsnijding van een meander van een rivier

hogedrukcentrale

een centrale meestal in de bergen waar elektriciteit wordt opwekt door vallend of snelstromend water

hogedrukgebied

gebied met dalende lucht, veel zon en weinig bewolking

hooggebergte

gebied met bergen die hoger zijn dan 1500 meter

horst

een langs een breukvlak liggend deel van het aardoppervlak dat minder naar beneden is gezakt dan de slenk

hydro-elektriciteit

elektriciteit opgewekt door waterkracht

hydrosfeer

het water op aarde

ijstijd

koude periode waarin zich op het land uitgestrekte ijskappen vormen. heet ook glaciaal

infiltratie

binnendringen van water in de grond

interglaciaal

warmere periode tussen twee ijstijden (glacialen) in

isobaar

lijn die punten met een gelijke luchtdruk met elkaar verbint

jong gebergte

gebergte dat pas enkele tientallen miljoenen jaar oud is

klifkust

steile kust die is ontstaan doordat de kracht van de zee de onderkant heeft afebrokkeld en afgekalfd

kustduin

heuvel die langs de kustlijn is ontstaan doordat de wind zand op een hoop heeft geblazen

laagland

gebied met een hoogteligging lager dan 200m

lagedrukgebied

gebied met stijgende lucht, vaak bewolking en/of regen

landschapskringloop

het proces van verwering en erosie waardoor een landschap telkens van uiterlijk verandert

lengteprofiel

doorsnede van een rivier van bron tot monding

meander

natuurlijke bocht in een rivier

nechanische verwering

het uiteenvallen van het gesteente waarbij de samenstelling van het gesteente niet verandert

metamorf gesteente

stollings- of afzettingsgesteente dat onder invloed van hoge druk en/of hoge temperatuur ander eigenschappen heeft gekregen

middelgebergte

gebied waar de meeste bergtoppen ttussen de 500 en 1500 m hoog zijn

middenloop

deel van de rivier tussen de boven- en benedenloop in

neerslag

water dat in vaste of vloeibare vorm uit de dampkring (atmosfeer) naar beneden komt

oud gebergte

gebergte dat enkele honderden miljoenen jaren oud is

plaat

stuk van de aardkorst. heet ook schol

hooiingsgebergte

gebergte dat is ontstaan door plooiing van stukken van de aardkorst

regiem

schommelingen in de waterafvoer van een rivier in de loop van een jaar

relief

hoogteverschillen in het landschap

rivier

een natuurlijke waterloop die water afvoert uit een gebied

sediment

meegevoerde zand- en kleideeltjes die bezinken. heet ook afzettingsmateriaal

sedimentatie

afzetting van materiaal dat is meegenomen door water, wind of ijs

sedimentgesteente

gesteente dat is ontstaan uit materiaal dat is aangevoerd door ijs, water of wind

slenk

een langs een breukvlak omlaag gezakt deel van de aardkorts

stollingsgesteente

gesteente dat is ontstaan door de stolling van magma of lava

strandwal

zandbank die door de branding is opgeworpen en boven zeeniveau ligt

stroomgebied

het gebied dat afwatert op de hoofdrivier van een stroomstelsel

stroomstelsel

rivier met alle zijrivier en vertakkingen die del uitmaken van hetzelfde stroomgebied

U-dal

dal dat de vorm van een u heeft en is ontstaan door de uitschurende werking van een rivier

V-dal

dal dat de vorm van een v heeft en is ontstaan door de uitschurende werking van een rivier

verhang

het verval per kilometer

verstening

toename van het bebouwde oppervlak en de infrastrictuur

vertragingstijd

de tijd die verstrijkt tussen het tijdstip dat de neerslag ergens in het stroomgebied valt en het moment dat het waterpeil stroomafwaarts in de rivier gaat stijgen

verval

hoogteverschil tussen 2 plaatsen aan een rivier

verwering

het uiteenvallen van gesteente onder invloed van weer en plantengroei

verweringsmateriaal

puin dat ontstaat bij verwering

waterscheiding

grens tussen 2 stroomgebieden

zijmorene

gletsjerpuin aan de zijkant van een gletsjer