PDT: college 8 (deel 2)

Stern: in welke bredere trend binnen de psychoanalyse ontwikkelde hij zijn ideeën?

De focus verschoof naar ontwikkeling, de therapeutische relatie en het 'hier en nu'.

Waardoor werd Stern bekend?

Door directe observaties van baby's en moeder-kindinteracties.

Welke nadruk legt Stern tegenover het verbale?

Nadruk op het primaire, non-verbale en impliciete aspect van de relatie.

Wat is Sterns centrale stelling over verandering in therapie?

Verandering komt tot stand door intersubjectief contact in het hier en nu.

Waarom noemt Stern therapie een "revisiewerkplaats"?

Disfunctionele patronen worden bijgesteld door nieuwe, doorleefde ervaringen met de behandelaar.

Wanneer is het verleden ('daar en toen') relevant volgens Stern?

Alleen in zoverre het zich in het heden voordoet.

Welke 4 fasen onderscheidt Stern in de ontwikkeling van het zelf?

Emergent self, core self, subjective self, verbal self.

Wat kenmerkt het emergent self (0-2 maanden)?

Verwachtingspatroon op basis van terugkerende ervaringen en een eerste gevoel van voorspelbaarheid en continuïteit.

Wat kenmerkt het core self (vanaf 3 maanden)?

Het kind ervaart zichzelf als iemand die iets kan initiëren; door actief en tactiel exploreren ontstaat een lichaamsbeeld; begin van eerste eigen identiteit.

Wat kenmerkt het subjective self (6-12 maanden)?

Het kind beleeft zichzelf in relatie tot de ander, ontlokt feedback, merkt dat de ander participeert; welbevinden hangt sterk af van wederkerigheid en affect attunement.

Wat is affect attunement bij Stern?

De ouder stemt zich emotioneel af op wat het kind vanbinnen voelt, waardoor begrip, veiligheid en verbinding ontstaat.

Wat kenmerkt het verbal self (vanaf ±1,5 jaar)?

Woorden en symbolen maken een innerlijke wereld mogelijk; reflecteren/onthouden/toekomstdenken; scheiding innerlijke beleving vs uiterlijke realiteit; fantasie en afweer kleuren ervaring.

Hoe verhouden Sterns fasen zich tot elkaar?

Ze overlappen en bouwen voort; zodra een nieuwe fase begint, blijft de vorige verder ontwikkelen.

Wat is "the present moment" in therapie volgens Stern?

Een vroegere gebeurtenis wordt emotioneel beleefd in het hier en nu: een levende, doorvoelde ervaring, geen intellectuele herinnering.

Op welk geheugen steunt het present moment vooral?

Procedureel vastgelegde belevingen in het impliciete geheugensysteem (niet expliciet).

Wat is Kairos en wat is Chronos?

Kairos = subjectieve, kwalitatieve, betekenisvolle tijd; Chronos = objectieve, meetbare kloktijd.

Wat bepaalt welk verleden opkomt in een present moment?

De emotionele lading van nu bepaalt welk verleden naar boven komt en hoe het wordt beleefd.

Waarom kan present moment verandering mogelijk maken?

Het oude wordt anders doorleefd → nieuw perspectief; het verleden wordt niet herhaald maar herschreven in het heden.

Wanneer wordt een present moment therapeutisch krachtig?

Wanneer het een intersubjective moment wordt.

Wat is een intersubjective moment bij Stern?

Therapeut en patiënt delen een intersubjectieve ervaringsruimte waarin een moment of contact kan plaatsvinden.

Wat is intersubjectiviteit?

Wederzijdse beïnvloeding van gedachten en gevoelswerelden ("Ik voel dat jij voelt wat ik voel").

Wat zijn "moments of intersubjective meeting"?

Ze bestaan uit match, mismatch en repair.

Definieer match, mismatch en repair.

Match = goede afstemming; mismatch = onvermijdelijke breuk; repair = poging om verbinding te herstellen.

Wat is volgens Stern het mechanisme van verandering?

Nieuwe ervaringen doorleven in de relatie; de onderliggende "melodie" (impliciete gevoelspatronen) wordt getransformeerd via match-mismatch-repair.

Waarom wilde moderne psychoanalyse meer integratie/onderzoek?

Klassieke deeltheorieën herdefiniëren in toetsbare wetenschappelijke termen; intersubjectiviteit kwam prominenter.

Welke twee polen beschrijft Fonagy als continuüm in ontwikkeling?

Verbondenheid en autonomie.

Wat is mentaliseren volgens Fonagy?

Gedrag van jezelf en anderen begrijpen als gedreven door intentionele mentale toestanden (gedachten, gevoelens, bedoelingen, verlangens).

Hoe vat de tekst mentaliseren samen als spanningsboog?

Samen zijn zonder jezelf te verliezen en bij jezelf zijn zonder de ander kwijt te raken (intimiteit ↔ autonomie).

Welke ouderlijke kwaliteiten zijn cruciaal voor mentaliseringsontwikkeling?

Adequate spiegeling, responsiviteit en sensitiviteit.

Wat is een beschermende functie van mentaliseren?

Het werkt als buffer tegen negatieve levensgebeurtenissen.

Welke twee types psychopathologie onderscheidt Fonagy?

Deficit/structurele pathologie (tekort in mentaliseren) en conflictpathologie (conflicterende mentale representaties).

Wat is reflectief functioneren (RF)?

Praktische uitwerking van mentaliseren, expliciet in een intersubjectief kader.

Welke twee leidende systemen sturen relationeel functioneren in dit kader?

Hechting (drang tot verbinding) en angst (bedreiging).

Wat is de rol van hechting t.o.v. angst?

Hechting is het natuurlijke veiligheidssysteem tegen angst.

Welke voorwaarden noemt de tekst voor mentaliseren in een veilige hechting?

Adequate sensitiviteit/reactiviteit; accuraat en gemarkeerd spiegelen; verbale ondersteuning (benoemen).

Wat is "accuraat en gemarkeerd spiegelen"?

De ouder reflecteert innerlijke toestand zonder eigen intenties te projecteren en past expressie aan zodat het hanteerbaar wordt.

Wat verwerft het kind door mentaliseren?

Gedrag betekenis geven als mentale toestand; onderscheid interne beleving vs extern gedrag; eigen en andermans gedrag begrijpen via intenties/verwachtingen.

Wat betekent de "derde positie" bij RF?

Afstand nemen en reflecteren op eigen denken en dat van anderen.

Hoe wordt RF gemeten volgens de tekst?

Met de Reflectief Functioneren Schaal (RF Scale), die diepgang/coherentie/afstemming evalueert.

Wat is de equivalentiemodus?

Binnenwereld = buitenwereld: "Wat ik denk, is zo" (geen onderscheid tussen gedachte/feit).

Wat is de teleologische modus (±9 maanden)?

Gedrag beoordelen op basis van wat zichtbaar/hoorbaar/voelbaar is; interne intenties tellen niet.

Wat is de pretend/'alsof'-modus (12-18 maanden)?

Symboliseren kan, maar verbeelding staat los van werkelijkheid (weinig koppeling aan echte emoties/gebeurtenissen).

Wat is epistemisch vertrouwen?

Openheid om sociale kennis te ontvangen als betrouwbaar, persoonlijk relevant en generaliseerbaar; voorwaarde voor verandering, vooral in therapie.

Wat is MBT?

Mentalization-Based Treatment: ontwikkeld voor processtoornissen/tekorten in mentaliseren; uitgebreid met trauma-sensitive MBT en er bestaat een kindtoepassing.

Wat zijn Blatts twee organiserende krachten in persoonlijkheidsontwikkeling?

Verbondenheid (relatedness) en autonomie (self-definition).

Wat is introjectieve persoonlijkheidsorganisatie?

Gericht op autonomie/controle/denken; afstand in relaties; bij stress zelfkritiek/schuld; vaak vermijdende voorkeursrichting; motto "Vertrouwen is goed, maar controle is beter."

Wat is anaclytische persoonlijkheidsorganisatie?

Gericht op verbondenheid/gevoel/harmonie; moeite met separatie; bij stress angst/hulpeloosheid; vaak gepreoccupeerde voorkeursrichting; motto "Cognitie is prima, maar gevoel is beter."

Wat is het doel van behandeling volgens Blatt?

Disfunctionele innerlijke werkmodellen bijstellen zodat zelf en identiteit coherenter worden; balans autonomie-verbondenheid herstellen via veilige therapeutische relatie, internalisatie en generalisatie.