fauna

Ochrona bierna

Ochrona bierna (brak tego określenia w ustawie o ochronie przyrody)– zabezpieczenie obiektu od wpływów zewnętrznych i wstrzymaniu się od ingerencji w przyrodę

Ochrona ścisła

Ochrona ścisła – całkowite i trwałe zaniechanie bezpośredniej ingerencji człowieka w stan ekosystemów, tworów i składników przyrody oraz w przebieg procesów przyrodniczych na obszarach objętych ochroną, a w przypadku gatunków– całoroczną ochronę należących do nich osobników i stadiów ich rozwoju

Ochrona czynna

Ochrona czynna– stosowanie, w razie potrzeby, zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemów i składników przyrody lub zachowania siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów

Składniki przyrody

1. dziko występujące rośliny, zwierzęta i grzyby

2. rośliny, zwierzęta i grzyby objęte ochroną gatunkową

3. zwierzęta prowadzące wędrowny tryb życia

Ochrona in situ

ochrona in situ – ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów, a także elementów przyrody nieożywionej, w miejscach ich naturalnego występowania;

Ochrona ex situ

ochrona ex situ – ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów poza miejscem ich naturalnego występowania

Ochrona częściowa

ochrona częściowa – ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów dopuszczającą możliwość redukcji liczebności populacji oraz pozyskiwanie osobników tych gatunków lub ich części

Jak człowiek przyczynił sie do zaniku gatunków

1. Tępienie - dla mięsa, gatunków niebezpiecznych, „szkodników”, dla specyfików leczniczych

2. Zanikanie siedlisk - niszczenie, fragmentacja siedlisk

3. Gatunki inwazyjne - rozprzestrzenianie

4. Nadmierna eksploatacja

5. Zanieczyszczanie środowiska

6. Rozprzestrzenianie patogenów

Tępienie

wytępiono np. tura – ostatnia samica padła w roku 1627

ostanie stado królewskie (w Puszczy Jaktorowskiej) przez niecałe 100 lat znajdowało się pod opieką specjalnych 16 łowczych (doglądających, karmiących w zimie, zliczających tury)

Efekty fragmentacji zespołu gatunków

• spadek bioróżnorodności: zanikają gatunki wyspecjalizowane, dominują te które potrafią się przystosować

• Hamowanie migracji zwierząt, a jeżeli następuje to występuje zwiększone ryzyko śmiertelności (poruszanie się między płatami siedlisk)

• Mniejsze zasoby pokarmowe

Efekty fragmentacji na poziomie gatunku, populacji lokalnych

Wzrost prawdopodobieństwa wymarcia z powodów

Demograficznych - stochastyczność genetyczna

• EFEKT ALLEE’EGO - efekt, gdzie niska liczebność populacji prowadzi do obniżonej zdolności do przetrwania i reprodukcji, co napędza spirale wymierania

• Spirala wymierania - proces, kiedy małe odizolowane i rozdrobnione populacje stają się coraz bardziej podatne na czynniki prowadząc do ich ostatecznego zaniku

Np. Likaon - obniżona wydajność zespołowego polowania, Czajka - obniżona zdolność obrony grupowej, Tygrys syberyjski - problemy ze znalezieniem partnera

Także przypadkowe odchylenie od równego stosunku płci, załamanie więzi socjalnych

​

Genetycznych - losowa utrata zmienności genetycznej

Stochastyczność genetyczna (losowość)

• Dryf genetyczny – przypadkowe fluktuacje w częstości alleli

• Skutek genetyczny - utrata różnorodności genetycznej

• Możliwy skutek dla populacji: utrata zdolności do przystosowania się do zmian w środowisku

​

Środowiskowych - zmiany klimatyczne

Kataklizmów - pożary, powodzie itd.

Ochrona czynna roz

• Restytucja– odtwarzanie naturalnej i rodzimej populacji z jej „szczątkowych” pozostałości

• Reintrodukcja– to wprowadzanie gatunku na teren, gdzie niegdyś był obecny, ale wyginął

• Translokacja - świadome i zaplanowane przemieszczanie osobników lub populacji dzikich zwierząt z jednej części zasięgu gatunku w inną jego część

• Zasilanie(Re-inforcement/Suplementation): wypuszczenie osobników określonego gatunku do istniejącej populacji tego gatunku (kiedy populacja jest nieliczna, zinbredowana, a jej wzrost mógłby trwać niebezpiecznie długo).

• Introdukcja zachowawcza - wprowadzenie zwierząt poza obszar ich historycznego występowania, ale do właściwego siedliska lub obszaru eko - geograficznego;  możliwa tylko wówczas, gdy w zasięgu historycznym nie ma już właściwych siedlisk

Introdukcję i proby walczenia z nimi

Ludzie zabierali ze sobą zwierzęta: koty, psy, kozy, świnie, szczury itd. Wprowadzane na wyspy psy i koty jako drapieżniki łatwo radziły sobie z tzw. naiwnymi ofiarami

Koty spowodowały wyginiecie:

• gołębiaka kasztanowatego na Wyspę Socorro u wybrzeży Meksyku, koniec lat 50 XX w.

• Łazika na wyspie Stephen w pobliżu Nowej Zelandii, koniec XIX

• Neotoma gryzonia z wyspy Todos Santos na przełomie XX i XXI w

• Hutii na wyspie Little Swan na Karaibach, lata 50 XX

Gatunki inwazyjne

Wywierają szkodliwy wpływ na środowisko na danym terenie, zagrażając rodzimym gatunkom, różnorodności biologicznej, powodujące szkody ekonomiczne, np. Wiewiórka szara wypierająca pospolita

• szybkie tempo reprodukcji

• Generaliści

• Łatwo się rozprzestrzeniają

Żubr

Reintrodukcja (restytucja) żubra w Polsce

• w 1919 zabity ostatni osobnik żyjący na wolności

• W Polsce w I połowie roku 2025 ogółem żyło 3060 żubrów, w tym na wolności 2855 żubrów

Bóbr

Reintrodukcja bobra w Polsce

• decyzja w 1974 o reintrodukcji

• W latach 1975-2020 wsiedlono w Polsce ponad 1500 bobrów

• Program reintrodukcji polegał na zakładaniu licznych kolonii bobrów składających się z 4-6 par, w odległości około 100 km od siebie.

Konieczność po reintrodukcji

Program reintrodukcji nie kończy się wraz z wsiedleniem zwierząt ponieważ istnieje konieczność:

monitorowania utworzonych populacji

stworzenia korytarzy (np. dla rysi europejskich)

wypłacania wysokich odszkodowań (np. w efekcie działalności bobrów)

stałej ingerencji w życie (np. stad żubrów)

utrzymywania łąk i pastwisk (np. dla susłów moręgowanych

odpowiedniego gospodarowania na polach