biologie hoofdstuk 11 en 12 havo 5

Uitscheiding

Het afvoeren van afvalstoffen door het lichaam.

Longen

Deel van het ademhalingsstelsel; organen in de borstholte waar gaswisseling plaatsvindt.

Gaswisseling

Het opnemen van gassen uit de lucht en het afgeven van gassen aan de lucht.

Luchtpijp

Buis die de keelholte met de longen verbindt.

Bronchiën

Vertakkingen van de luchtpijp waardoor lucht naar de longen en terug wordt vervoerd.

Longblaasjes

Blaasjes aan de uiteinden van de fijnste bronchiolen.

Diffusie

Verplaatsing van stoffen van een plaats met een hoge concentratie naar een plaats met een lage concentratie.

Zuurstofconcentratie

Aandeel van zuurstof in een gas of vloeistof.

Zuurstofdruk

Aandeel van zuurstof in een gas of vloeistof.

Koolstofdioxideconcentratie

Aandeel van koolstofdioxide in een gas of vloeistof.

Koolstofdioxidedruk

Aandeel van koolstofdioxide in een gas of vloeistof.

Zuurstoftransport

Transport van zuurstof; in het bloed voornamelijk door binding aan hemoglobine.

Hemoglobine

Zuurstofbindend eiwitmolecuul in rode bloedcellen.

Koolstofdioxidetransport

Transport van koolstofdioxide; in het bloed voornamelijk als waterstofcarbonaationen.

Ademhalingsspieren

Het middenrif, de binnenste en buitenste tussenribspieren en de buikspieren.

Ventilatiebewegingen

Ademhaling door het groter en kleiner worden van de longen.

Dode ruimte

Inhoud van bronchiën, luchtpijp en keel- of neusholte die ongebruikt wordt uitgeademd.

Restvolume

Hoeveelheid lucht die na een maximale uitademing in de longen achterblijft.

Vitale capaciteit

Hoeveelheid lucht die in één ademhaling maximaal kan worden verplaatst.

Longcapaciteit

De vitale capaciteit plus het restvolume.

Lever

Orgaan waarin veel stofwisselingsprocessen plaatsvinden.

Leverlobjes

Zeshoekige structuren binnen de lever.

Inwendig milieu

Wordt gevormd door het bloed en de weefselvloeistof van een organisme.

Gal

Wordt geproduceerd door levercellen en bevat onder andere water en galzuren.

Glucoseconcentratie

Concentratie van glucose in het bloed; wordt constant gehouden door insuline en glucagon.

Ureum

Stof die ontstaat in de lever door omzetting van ammoniak.

Nieren

Uitscheidingsorganen die schadelijke stoffen uit het bloed verwijderen en urine produceren.

Nierschors

Buitenste deel van de nieren waar urine wordt gevormd.

Niermerg

Deel van de nieren waar urine wordt gevormd.

Urine

Door de nieren gevormde vloeistof met water, zouten en afvalstoffen.

Urineblaas

Orgaan waarin urine tijdelijk wordt opgeslagen.

Niereenheid

Deel van de nier dat grotendeels uit een nierbuisje bestaat.

Kapsel van Bowman

Begin van een nierbuisje dat kleine moleculen doorlaat.

Glomerulus

Kluwen van haarvaten in het nierkapsel.

Nierbuisje

Deel van de niereenheid waarin urine wordt gevormd.

Ultrafiltratie

Proces waarbij bloedplasma in het nierkapsel wordt geperst.

Terugresorptie

Opname van nuttige stoffen uit de voorurine naar het bloed.

Reabsorptie

Opname van nuttige stoffen uit de voorurine naar het bloed.

ADH

Hormoon dat de waterterugresorptie in de nieren vergroot.

Waterhuishouding

Regeling van de hoeveelheid water in het lichaam.

Huid

Grootste orgaan; beschermt het lichaam en regelt de temperatuur.

Zweetklieren

Klieren in de lederhuid die zweet produceren.

Regelkringen

Systemen die een waarde herstellen of constant houden.

Temperatuurregulatie

In stand houden van de lichaamstemperatuur.

Uitwendig milieu

De omgeving van een organisme.

Zweet

Vloeistof van zweetklieren, vooral bestaande uit water en zouten.

Bloedsamenstelling

Bestaat uit bloedplasma en bloedcellen.

Bloedplasma

Water met opgeloste stoffen en plasma-eiwitten.

Rode beenmerg

Plaats waar bloedcellen worden gevormd.

Rode bloedcellen

Cellen zonder celkern die zuurstof vervoeren.

Epo

Hormoon dat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert.

Witte bloedcellen

Cellen die betrokken zijn bij de afweer.

Bloedplaatjes

Celdelen die zorgen voor bloedstolling.

Bloedstolling

Proces waarbij bloed klontert.

Bloedsomloop

Gesloten transportsysteem van het lichaam.

Kleine bloedsomloop

Bloedsomloop tussen hart en longen.

Grote bloedsomloop

Bloedsomloop tussen hart en rest van het lichaam.

Hart

Holle spier die als pomp functioneert.

Kransslagaders

Bloedvaten die het hart van zuurstof voorzien.

Kransaders

Bloedvaten die afvalstoffen van het hart afvoeren.

Hartkleppen

Voorkomen dat bloed terugstroomt.

Sinusknoop

Plaats waar impulsen voor de hartslag ontstaan.

Hartslagfrequentie

Aantal hartslagen per minuut.

Slagvolume

Hoeveelheid bloed per hartslag.

Slagaders

Voeren bloed van het hart weg.

Haarvaten

Dunne bloedvaten waar uitwisseling van stoffen plaatsvindt.

Aders

Voeren bloed terug naar het hart.

Bloedvatenstelsel

Alle bloedvaten samen.

Bloeddruk

Druk van het bloed op de vaatwand.

Bovendruk

Hoogste bloeddruk bij samentrekken van het hart.

Onderdruk

Laagste bloeddruk tijdens ontspanning van het hart.

Weefselvloeistof

Vocht tussen de cellen.

Lymfevaten

Vaten die lymfe vervoeren.

Lymfe

Overtollige weefselvloeistof.

Lymfesysteem

Stelsel van lymfevaten en lymfeknopen.