literatuur en diversiteit begrippen

Straatpoëzie

Poëzie in openbare ruimte

Poëzie

\-Descriptief of prescriptief

een tekst die gevoel overbrengt

Taal die een bijzondere gedachte overbrengt

Een compacte tekst gebonden aan vormelijke regels

Een tekst met meerdere lagen/ladingen

Poëtica

Literatuuropvatting, wat jij literatuur vindt

Literaire canon

Beschrijving literaire werken die als belangrijk worden beschouwd

Descriptief of prescriptief

Receptie

Onthaal literair werk

Literair prestige

Aanzien werk, hoe literair iets is

Metataal

Eensgezindheid rondom terminologie

Ambiguïteit

Dubbelzinnig te interpreteren

Diachroon (poëtica)

Studie poëtica door tijd heen

Synchroon (poëtica)

Studie poëtica op bepaald moment (bepaalde stromingen)

Paratekst

Alles wat naast ‘eigenlijke’ tekst aangeboden wordt

Close reading

Nauwkeurig lezen, zonder rekening te houden met buitenwereld

Tekstintern

Tekstintern lezen bij close reading. Tekst \= autonoom object, enige bron

Narratologie

Verhaalanalyse

Distant reading

Heel veel teksten tegelijkertijd lezen en analyseren (door computer)

Willing suspension of disbelief

Ervoor kiezen in het verhaal te geloven, het voor realistisch aan te nemen

Tekstinterferentie

Tekst verteller en personage niet meer goed uit elkaar te houden

Epiek

Een bericht over een handeling in een monoloog (vertelinstantie)

Lyriek

Uitbeelding van een toestand in een monoloog (lyrisch ik)

Tekst waarin bepaalde emotie wordt overgebracht, niet verhalend of betogend maar oproepen gevoel

\

Dramatiek

Uitbeelding van een handeling in een dialoog (Personages aan woord)

Cyclus

Gedichten die bij elkaar horen

Iconiciteit

Vorm en inhoud vallen samen

Essay

Beschouwend proza met persoonlijk standpunt

Male gaze

Mannelijke blik die vrouwen beschrijft

Neologisme

Nieuwgevormd woord

Ontstaanscontext

Omgeving waarin literair werk gepubliceerd wordt

Referentiekader

Waar de auteur naar kan verwijzen, kennis die wordt verondersteld dat de geïntendeerde lezer heeft

Geïntendeerde lezer

Lezer die auteur bij schrijven voor ogen heeft

Coleur locale

Sfeer oproepen

Intertekstualiteit

Samenhang met andere teksten, specifieke vorm van culturele referenties

Expliciete intertekstualiteit

Letterlijk noemen van titel, naam of citaat

Impliciete intertekstualiteit

Allusie, niet altijd duidelijk of er extra betekenis aan gehangen moet worden

Isotopieën

Woordvelden, bepaalde categorieën woorden in gedicht

Implied author

Spreken over vermoede intentie van auteur

Poète maudit

Dichter/auteur in marginaliteit die burgerlijke maatschappij principieel afwijst

Metatekstualiteit

Een tekst over het onstaan van de tekst

Dramatised author

Auteur komt als personage voor in tekst

Ideologie

Geheel van maatschappelijke opvattingen van bepaalde groep

Engagement

Wens om met literatuur maatschappij te beïnvloeden

Postuur

Beeldvorming door auteur zelf

Framing

Beeldvorming auteur door buitenwereld

Gelegenheidsliteratuur

Literatuur op basis van bepaalde gebeurtenis

Generieke intertekstualiteit

Herkennen intertekstualiteit door geïntendeerde lezer

Sensitivity reader

Meelezer auteur/uitgeverij om fouten te voorkomen, biedt aanvullend referentiekader

Dekoloniseren

Proces van politiek-historische emancipatie van (vroeger) gekoloniseerde landen

Onbetrouwbare vertelinstantie

Als lezer ervoor kiezen de vertelinstantie niet langer te vertrouwen

Autobiografie

Verhaal vertellen met afspraak tussen lezer en auteur dat het echt gebeurd is

Oriëntalisme

Andere culturen aan bod laten komen vanwege interesse daarin, maar meestal vanuit Westers perspectief

‘Oh wat een interessante cultuur is dat’

\

Mimesis

Weergeven van menselijk handelen (geen bericht, maar dialoog)

Catharsis

Zuiverende ervaring na het beleven van een sterke emotie

Vierde wand

Mensen die spelen doen alsof ze niet weten dat ze bekeken worden

Polysysteemtheorie

Wereldliteratuur wordt samengesteld uit subsystemen met taalgebieden met eigen centrum en marge

Hymne

Religieuze ode

Hermetische tekst

Moeilijk te doordringen poëzie

Elitarisme

Culturele elite bepaalt wat wel en niet goed is

Subjective shot

Personaal perspectief (intern)

Objective shot

Alwetend perspectief (extern, objectief)

Point-of-view shot

Weergeven wie wat ziet bij personaal perspectief

Raamvertelling

Meerdere ingelaste vertellingen verteld door één of meer personages

Meerdere personages vertellen wat

\

Gesunkenes Kulturgut

Middeleeuwse verhalen

Klinkdicht

Sonnet

Sonnet

Gedicht met vaste vorm

Volta

Omslag inhoud gedicht

Kwatrijn

Strofe van vier regels

Terzine

Strofe van drie regels

Distichon

Strofe van twee regels

Octaaf

Twee kwatrijnen

Sextet

Twee terzinen

Antimetrie

Afwijking/hapering in metrum

Alexandrijn

Zesvoeter met pauze in midden

Tomaat, tomaat, tomaat, tomaat, tomaat

Jambische pentameter

Vijfvoeter metrum, 10 lettergrepen van 2x5, op elke tweede nadruk

Tomaat, tomaat, tomaat, tomaat, tomaat

Dactylus

BROC-co-li

Anapest

Man-da-RIJN

Amfibrachus

a-MAN-del

Trochee

PER-zik

Regel

Zin in gedicht

Strofe/vers

‘Alinea’ in gedicht, regels die samenhangende eenheid vormen

Eindrijm/volrijm

Rijm klank einde woord, kan worden weergegeven in rijmschema’s

Alliteratie

Beginklanken-letters overeenkomend

Assonantie

Klanken ‘binnen’ woord die overeenkomen

Mannelijk rijm

Rijm op laatste lettergreep woord

Vrouwelijk rijm

Na rijm nog een onbeklemtoonde lettergreep

Readymate

Al bestaande tekst als literatuur beschouwen

Flarf

Gedicht dat is samengesteld uit stukjes tekst die bij toeval zijn gevonden

Revitalisering

Een dode metafoor weer prikkelend maken

Dode metafoor

Beeld dat al zo vaak gebruikt is dat het niet meer tot de verbeelding spreekt

Polyfonie

Meerdere stemmen die aan het woord komen

Metafoor

Beeld zonder vergelekene

Symbool

Beeld waar cultureel gezien al waarde aan is meegegeven

Parallellisme

Herhaling grammaticale structuur

Enumeratio

Opsomming

Enjambement

Regelafbreking die niet logisch is

Anafoor

Herhaling aan begin zin/regel/vers

Vergelijking

Vergelekene en beeld met verbindingswoord

Asyndetische vergelijking

Vergelekene en beeld zonder verbindingswoord

Metonymie

Vergelekene wordt vergeleken met iets waar het nauw mee samenhangt

Pars pro toto

Metonymie deel voor geheel