Hoofdstuk 7: Rusland

arbeid

Betaald werk dat mensen doen door goederen te maken of diensten te verlenen.

autonomie

Vrijheid van een land of gebied om eigen wetten en regels te bepalen. Heet ook zelfbestuur.

bevolkingsexplosie

Sterke groei van de bevolking in een land doordat de sterftecijfers snel dalen, maar de geboortecijfers hoog blijven.

bodem

De voor de plantengroei belangrijke bovenste laag van de aardkorst (tot ongeveer 1 m).

bodemprofiel

Verticale doorsnede van de bodem die de opeenvolging van verschillende lagen (of horizonten) laat zien.

bodemvervuiling

Verontreiniging van de bodem, bijvoorbeeld doordat mensen chemisch of nucleair afval dumpen.

bodemvorming

Het ontstaan van horizonten in een bodem.

BRICS-landen

Verzamelnaam voor de vijf opkomende landen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika.

bruto nationaal product (bnp)

Het geld dat alle inwoners in een land per jaar samen verdienen.

chernozem

Vruchtbare bodem met een dikke, zwarte bovenlaag die bestaat uit humus met een hoog kalkgehalte.

communisme

Politieke vorm waarbij de staat alle bedrijven bezit en bepaalt welke producten worden gemaakt.

demografisch transitiemodel

Model dat de overgang laat zien van een samenleving met hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage geboorte- en sterftecijfers.

demografische krimp

Krimp of afname van de bevolking. Heet ook bevolkingskrimp.

geboortecijfer

Het gemiddelde aantal levendgeborenen per duizend inwoners per jaar.

geboorteoverschot

Als er in een jaar meer mensen worden geboren dan dat er mensen sterven.

gematigde zone

Het gebied tussen de breedtecirkels van 23½ en 66½° N.B. en 23½ en 66½° Z.B.

geopolitiek

Het uitoefenen van macht door een land vanwege zijn voorraad natuurlijke hulpbronnen of ligging.

hooggebergte

Gebied met bergen die hoger zijn dan 1.500 m.

horizont

Laag in een bodem.

humus

Afbraakmateriaal van dode planten en dieren in een bodem.

industrialisatie

Overgang van een economie gericht op landbouw naar een economie gericht op productie in fabrieken.

inspoelingshorizont

Laag in een bodem waarin materiaal uit bovenliggende lagen is terechtgekomen.

isotherm

Lijn die plaatsen met eenzelfde temperatuur met elkaar verbindt.

kapitaal

Alle gebouwen, machines, hulpmiddelen en voertuigen die nodig zijn voor de productie.

landbouwdriehoek

Vruchtbaar landbouwgebied in Rusland dat wordt begrensd door de steden Odesa (Odessa), Irkutsk (Irkoetsk) en Sint-Petersburg.

landklimaat

Klimaat met in de koudste maand een gemiddelde dagtemperatuur die lager is dan –3 °C en in de warmste maand hoger dan +10 °C.

levensverwachting

Het gemiddelde aantal te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.

löss

Afzetting van fijne deeltjes door de wind in de laatste ijstijd.

luchtstreek

Temperatuurzone op aarde: tropen, gematigde zone en poolstreken.

luchtvervuiling

Verontreiniging van de lucht, bijvoorbeeld door de uitstoot van uitlaatgassen.

migratie

Verhuizen van de ene woonplaats naar een andere.

migratiesaldo

De som van vestiging en vertrek.

milieuaantasting

Ingrepen in de natuur en het landschap waardoor de kwaliteit ervan achteruit gaat.

milieuramp

Door mensen veroorzaakte ramp met veel schade in de natuurlijke omgeving.

milieu-uitputting

Het opraken van natuurlijke hulpbronnen door menselijk gebruik.

milieuvervuiling

Het milieu gebruiken als afvalbak waarin te veel schadelijke stoffen terechtkomen.

moedermateriaal

Het vaste gesteente waaruit een bodem is ontstaan.

natie

Een volk dat in één staat woont.

natiestaat

Een staat waar één volk woont.

natuur

Onderdelen van de natuurlijke omgeving die nodig zijn voor de productie, zoals grond, delfstoffen, grondstoffen en water.

natuurlijke bevolkingsgroei

Bevolkingsgroei of bevolkingsafname door het aantal geboorten min het aantal sterftegevallen.

natuurlijke hulpbron

Product uit de natuur dat mensen goed kunnen gebruiken.

natuurramp

Ramp veroorzaakt door de natuur met veel slachtoffers en grote schade.

oerbank

Keiharde laag in een podzol waar de uitgespoelde voedingsstoffen en mineralen samenklitten.

ontgroening

Afname van het aandeel jongeren (onder de 20 jaar) in de totale bevolking.

opkomend land / groeiland

Land dat nog niet echt ontwikkeld is, maar dat wel een snelle economische groei doormaakt.

permafrost

Permanent bevroren ondergrond.

planeconomie

Economisch systeem waarin de productie door de staat wordt bepaald, waarbij voor elk bedrijf een productieplan wordt gemaakt.

podzol

Bodem die wordt gekenmerkt door het wegspoelen van vooral ijzer, aluminium en humus naar dieper gelegen lagen.

poolstreek

Het gebied ten noorden van 66½° N.B. en ten zuiden van 66½° Z.B. Heet ook polaire zone.

productiemiddel

Wat nodig is om iets te maken: arbeid, kapitaal en/of natuur.

russificatie

Het verspreiden van de invloed van de Russische cultuur in gebieden met een andere cultuur.

sociale bevolkingsgroei

Verandering van het bevolkingsaantal doordat mensen uit een gebied vertrekken of doordat ze zich er vestigen.

staat

Een gebied met duidelijke grenzen en een bestuur dat eigen baas is (soeverein).

steppe

Droog gebied waar net genoeg regen valt voor de groei van grassen en lage struikjes.

sterftecijfer

Het gemiddelde aantal overleden personen per duizend inwoners per jaar.

sterfteoverschot

Er gaan meer mensen dood dan dat er kinderen worden geboren.

taiga

Zone in de gematigde luchtstreek waar naaldbomen groeien.

toendra

Boomloos gebied in de poolstreken met begroeiing van grassen, mossen en lage struikjes.

toendraklimaat

Koud klimaat met ’s zomers een gemiddelde dagtemperatuur die lager is dan 10 °C.

tropen / tropische zone

Warme luchtstreek bij de evenaar tussen 23½° N.B. en 23½° Z.B.

uitspoeling

Het naar beneden zakken van overtollig water in een bodem, waarbij voedingsstoffen worden meegenomen.

uitspoelingshorizont

Laag in een bodem waaruit de voedingsstoffen zijn weggespoeld.

vertrekoverschot

Wanneer er meer mensen vertrekken uit een gebied dan dat er zich vestigen.

verwoestijning

Uitbreiding van een woestijn.

vestigingsoverschot

Wanneer er meer mensen zich vestigen in een gebied dan dat er mensen vertrekken.

volk

Een groep mensen die al eeuwenlang samenwoont en dezelfde cultuur heeft.

vrijemarkteconomie

Economisch systeem waarin bedrijven eigendom zijn van personen.

watervervuiling

Verontreiniging van oppervlaktewater, bijvoorbeeld door het lozen van afvalwater.

woestijn

Een erg droog gebied waar bijna niets groeit.