Hoofdstuk 7: Rusland

arbeid Betaald werk dat mensen doen door goederen te maken of diensten te verlenen.

autonomie Vrijheid van een land of gebied om eigen wetten en regels te bepalen. Heet ook zelfbestuur.

bevolkingsexplosie Sterke groei van de bevolking in een land doordat de sterftecijfers snel dalen, maar de geboortecijfers hoog blijven. Vindt plaats in fase 2 van de demografische transitie.

bodem De voor de plantengroei belangrijke bovenste laag van de aardkorst (tot ongeveer 1 m).

bodemprofiel Verticale doorsnede van de bodem die de opeenvolging van verschillende lagen (of horizonten) laat zien.

bodemvervuiling Verontreiniging van de bodem, bijvoorbeeld doordat mensen chemisch of nucleair afval dumpen.

bodemvorming Het ontstaan van horizonten in een bodem.

BRICS-landen Verzamelnaam voor de vijf opkomende landen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika.

bruto nationaal product (bnp) Het geld dat alle inwoners in een land per jaar samen verdienen.

chernozem Vruchtbare bodem met een dikke, zwarte bovenlaag die bestaat uit humus met een hoog kalkgehalte. Heet ook zwarte aarde.

communisme Politieke vorm waarbij de staat alle bedrijven bezit en bepaalt welke producten worden gemaakt.

demografisch transitiemodel Model dat de overgang laat zien van een samenleving met hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage geboorte- en sterftecijfers.

demografische krimp Krimp of afname van de bevolking. Heet ook bevolkingskrimp.

geboortecijfer Het gemiddelde aantal levendgeborenen per duizend inwoners per jaar.

geboorteoverschot Als er in een jaar meer mensen worden geboren dan dat er mensen sterven.

gematigde zone Het gebied tussen de breedtecirkels van 23½ en 66½° N.B. en 23½ en 66½° Z.B. Gematigd wil zeggen: niet te warm en niet te koud.

geopolitiek Het uitoefenen van macht door een land vanwege zijn voorraad natuurlijke hulpbronnen of ligging.

hooggebergte Gebied met bergen die hoger zijn dan 1.500 m.

horizont Laag in een bodem.

humus Afbraakmateriaal van dode planten en dieren in een bodem.

industrialisatie Overgang van een economie gericht op landbouw naar een economie gericht op productie in fabrieken.

inspoelingshorizont Laag in een bodem waarin materiaal uit bovenliggende lagen is terechtgekomen.

isotherm Lijn die plaatsen met eenzelfde temperatuur met elkaar verbindt.

kapitaal Alle gebouwen, machines, hulpmiddelen en voertuigen die nodig zijn voor de productie.

landbouwdriehoek Vruchtbaar landbouwgebied in Rusland dat wordt begrensd door de steden Odesa (Odessa), Irkutsk (Irkoetsk) en Sint-Petersburg.

landklimaat Klimaat met in de koudste maand een gemiddelde dagtemperatuur die lager is dan –3 °C en in de warmste maand hoger dan +10 °C.

levensverwachting Het gemiddelde aantal te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.

löss Afzetting van fijne deeltjes door de wind in de laatste ijstijd.

luchtstreek Temperatuurzone op aarde: tropen, gematigde zone en poolstreken.

luchtvervuiling Verontreiniging van de lucht, bijvoorbeeld door de uitstoot van uitlaatgassen.

migratie Verhuizen van de ene woonplaats naar een andere.

migratiesaldo De som van vestiging en vertrek.

milieuaantasting Ingrepen in de natuur en het landschap waardoor de kwaliteit ervan achteruit gaat.

milieuramp Door mensen veroorzaakte ramp met veel schade in de natuurlijke omgeving.

milieu-uitputting Het opraken van natuurlijke hulpbronnen door menselijk gebruik.

milieuvervuiling Het milieu gebruiken als afvalbak waarin te veel schadelijke stoffen terechtkomen. Heet ook milieuverontreiniging.

moedermateriaal Het vaste gesteente waaruit een bodem is ontstaan.

natie Een volk dat in één staat woont.

natiestaat Een staat waar één volk woont.

natuur Onderdelen van de natuurlijke omgeving die nodig zijn voor de productie, zoals grond, delfstoffen, grondstoffen en water.

natuurlijke bevolkingsgroei Bevolkingsgroei of bevolkingsafname door het aantal geboorten min het aantal sterftegevallen.

natuurlijke hulpbron Product uit de natuur dat mensen goed kunnen gebruiken.

natuurramp Ramp veroorzaakt door de natuur met veel slachtoffers en grote schade.

oerbank Keiharde laag in een podzol waar de uitgespoelde voedingsstoffen en mineralen samenklitten.

ontgroening Afname van het aandeel jongeren (onder de 20 jaar) in de totale bevolking.

opkomend land / groeiland Land dat nog niet echt ontwikkeld is, maar dat wel een snelle economische groei doormaakt.

permafrost Permanent bevroren ondergrond.

planeconomie Economisch systeem waarin de productie door de staat wordt bepaald, waarbij voor elk bedrijf een productieplan wordt gemaakt; communistisch productiesysteem.

podzol Bodem die wordt gekenmerkt door het wegspoelen van vooral ijzer, aluminium en humus naar dieper gelegen lagen.

poolstreek Het gebied ten noorden van 66½° N.B. en ten zuiden van 66½° Z.B. Heet ook polaire zone.

productiemiddel Wat nodig is om iets te maken: arbeid, kapitaal en/of natuur.

russificatie Het verspreiden van de invloed van de Russische cultuur in gebieden met een andere cultuur.

sociale bevolkingsgroei Verandering van het bevolkingsaantal doordat mensen uit een gebied vertrekken of doordat ze zich er vestigen.

staat Een gebied met duidelijke grenzen en een bestuur dat eigen baas is (soeverein).

steppe Droog gebied waar net genoeg regen valt voor de groei van grassen en lage struikjes.

sterftecijfer Het gemiddelde aantal overleden personen per duizend inwoners per jaar.

sterfteoverschot Er gaan meer mensen dood dan dat er kinderen worden geboren.

taiga Zone in de gematigde luchtstreek waar naaldbomen groeien. In de winter is het er gemiddeld kouder dan –3 °C. Heet ook naaldboomgordel.

toendra Boomloos gebied in de poolstreken met begroeiing van grassen, mossen en lage struikjes.

toendraklimaat Koud klimaat met ’s zomers een gemiddelde dagtemperatuur die lager is dan 10 °C.

tropen / tropische zone Warme luchtstreek bij de evenaar tussen 23½° N.B. en 23½° Z.B.

uitspoeling Het naar beneden zakken van overtollig water in een bodem, waarbij voedingsstoffen worden meegenomen.

uitspoelingshorizont Laag in een bodem waaruit de voedingsstoffen zijn weggespoeld.

vertrekoverschot Wanneer er meer mensen vertrekken uit een gebied dan dat er zich vestigen.

verwoestijning Uitbreiding van een woestijn.

vestigingsoverschot Wanneer er meer mensen zich vestigen in een gebied dan dat er mensen vertrekken.

volk Een groep mensen die al eeuwenlang samenwoont en dezelfde cultuur heeft.

vrijemarkteconomie Economisch systeem waarin bedrijven eigendom zijn van personen en de ondernemers zelf bepalen wat ze maken of welke diensten ze aanbieden; kapitalistisch productiesysteem.

watervervuiling Verontreiniging van oppervlaktewater, bijvoorbeeld door het lozen van afvalwater.

woestijn Een erg droog gebied waar bijna niets groeit.