Koms: Introduksyon sa Wika, Kultura at Pananaliksik

Henry Gleason

Sino ang Australianong Linggwista na nagsabi na ang **WIKA** ay masistemang(organized) balangkas(rules) na mga tunog na pinili at isinaayos sa paraang arbitraryo

Artikulo XIV, Seksyon 6-7 (1986 Konstitusyon)

Ang batas na sinasabing ‘Ang

pambansang wika ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito’y dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang wika.’

Wika

* Ito ay midyum na ginagamit sa pakikipag-ugnayan sa ibang lugar
* kabuhol ng kultura
* repleksyon ito ng kultura
* Kapag ang isang taong nanggaling sa ibang lugar at hindi nya maunawaan ang ginagamit na midyum sa pinuntahang lugar(speech community)

1. Masistemang Balangkas
2. Abritraryo

* Katangian ng wika

Diyalekto

* Ito ay matatawag na baryason ng wika sa isang lugar dahil maaaring nagkakai-iba ng anyo kung paano gamitin ang wika tulad ng punto, diin, intonasyon o tono

Katutubong Wika

* ang wika na natutunan ng isang tao mula nang kanyang kapanganakan

Bagong wika

* ang mga wika na kasalakukuyang idinaragdag sa ating bokabularyo
* maaaring “slang“

Banyagang wika

* ang mga wika na bago sa ating pandinig. Ito rin ang mga wika na nabubuo sa ibang bansa at hindi sa sariling bansa.

Wikang Rehistro o Jargon

* Ito ay mga wikang nakarehisto sa isang partikular na larangan o spesyalisasyon
* Hindi agad maunawaan ng isang taong hindi kabilang sa larang o field

Kulturang Filipino

* Maihahambing sa tradisyonal na pagsasaing
* Isang masalimuot at malawak na usapin

Kultura

* Tumutukoy sa paraan ng pamumuhay at pakikipamuhay ng tao sa kaniyang lipunan

Materyal na kultura

* Kulturang konkretong nahahawan o nililikha ng mga tao

Ex. Kasangkapan, pagkain, pananamit o sining

Di materyal na kultura

* Kulturang hindi nahahawakn ngunit konkretong nararanasan ng mga tao

Ex. Kaugalian, tradisyon, paniniwala o edukasyon

Pag-aandukha

* paraan ng pagtanggap ng kultura mula sa isang lipunan

Akulturasyon/Acculturation

* Proseso ng pagtanggap ng mga kilos at gawa mula sa partikular na kultura ng ibang lipunan habang napananatili ang sariling kultura

Asimilasyon/Assimilation

* Proseso ng pagtanggap ng mga kilos at gawa mula sa partikular na kultura ng ibang lipunan at napapalitan na ang sariling kultura.

Enkulturasyon/Enculturation

* Proseso ng pagtanggap ng kultura sa kinagisnan o nakasanayang kultura mula sa lipunang kinabibilangan
* *Hindi itinuturing na pag-aandukha*

Pagsasakatutubo/Indigenization

* Pagangkin ng isang partikular na kulturang dayuhan at pagbago ng anyo, mukha, o hitsura nito hanggang sa magkaroon ng Pilipinong kahulugan o pansariling konsepto ng kultura (*An act of making something native*).

Kultuarang Popular/Pop Culture

* Pinakaimpluwensyang konseptong kultural
* tumutukoy sa popularidad o katanyagan ng isang konspetong kultural sa isang lipunan

Abad, 1998

* Ayon kay __________, may tatlong sosyolohikal na perspektibo ng Kulturang Popular

Consesus

* isang sosyolohikal na perpsektibo ng Kulturang Popular kung saan ang pagiging popular ng isang konseptong kultural ay dahil %%pinagkaisahan ito ng mga tao%%

Conflict

* isang sosyolohikal na perpsektibo ng Kulturang Popular kung saan ang pagiging popular ng isang konseptong kultural ay %%dahil may kompetisyong binubuo ang mga tao%%

Interpretative

* isang sosyolohikal na perpsektibo ng Kulturang Popular kung saan ang pagiging popular ng isang konseptong kultural ay %%dahil may singipikante itong koneksyon sa mga tao%%

Adorno at Horkheimer(1998)

* Ang dalawang *culture theorists* na unang ginamit ang terminong “Culture Industry”

Cultural Industry

* Ipinapakita nito na ang kulturang popular ay nagmumula sa mga istandardisadong produkto na may kinalaman sa kultura

Mass media

* Ito ang naghahatid ng mga kasalukuyang pamantayan na tila kailangan nating sundi o tularan

Soledad(1997)

* Ang nagsabing mayroong *High K* at *Low K* ang kulturang popular

High K

* manipestasyong kultural na dinadakila, itinatakda ng sistema, ng mga intelektwal, ng mga elistista, at hindi gaanong nauunawaan ng masa ang ekspresyong kultural nito.
* classics

Low k

* manipestasyong kultural na kontemporaryo, itinatakda ng masa, ng mga ordinaryong tao, at hindi gaanong nauunawaan ng mga intelektwal ang ekspresyonal kultural nito.
* kilala sa mga Pilipino bilang “bakya culture“
* contemporary

Maka-Filipinong Pananaliksik

* isang pananaliksik na hango sa *Filipino Identity*
* ito ay pananaliksik na mula sa Filipino, gawa ng Filipino, para sa Filipino

(1) Nasa wikang Filipino ang midyum;

(2) Lehitimong mamamayang Pilipino ang gagawa ng pananaliksik;

(3) Sa mata ng mga Pilipino magmumula ang danas; at

(4) Hindi base sa mga banyagang pag-aaral ang mga datos at impormasyon.

* Ano ang mga katangian ng pananaliksik na Maka-Filipino?

Kwalitatibong dulog(Qualitative Approach)

* Ano ang dulog na ginagamit sa pananaliksik sa Filipino kung saan mararanasan ng mananaliksik ang kanilang *research*

Pakikipagkwentuhan

* Ang pinakaangkop na metodo sa Maka-Filipinong Pananaliksik
* Sa kaugaliang ito, mas lumalabas ang likas at natural na danas ng respondente(*Enriquiez, 1976*)

Pakikitungo, Pakikisalamuha, Pakikilahok, Pakikibagay, Pakikisama, Pakikipagpalagayang-loob, Pakikisangkot, at Pakikiisa

* Ano-ano ang nasa proses ng “pakikipagkwentuhan“

Community

* Ang magsisilbing lugar ng mananaliksik para sa laht ng uri ng pangangalap niya ng mga datos
* Dito manggagaling ang mga suliranin, layunin at respondente ng pananaliksik

Kasanayang Komunikatibo

* *Communicative Competence*
* Kasanayan sa pagpapahayag nang may maayos at angkop na wika sa maayos at angkop na sitwasyon.
* Hindi lang mahusay makipag-usap kundi maayos din makipag-usap.

Dell Hymes

* Linggwista at Antropologo
* Ayon sa kaniya, hindi sapat na matutuhan lang ang mga tuntuning gramatika bagkus ay magamit ang wika sa:
* Maayos na komunikasyon
* Maipahatid ang tamang mensahe
* Magkaunawaan ng lubos

Kakayahang Lingguwistiko

* Tinatawag ding “Kakayahang Gramatikal”
* Ito ay pag-unawa at paggamit sa kasanayang panggramatika.
* Pag-unawa at pagpapahayag sa literal na kahulugan ng salita.
* Isang taong kayang makipag-usap gamit ang wastong gramatika.

Lingguwistika

* isang makaagham na pag-aaral sa istruktura ng wika.
* Ang taong dalubhasa rito ay tinatawag na lingguwista.

raw o rin

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Tandaan na ginagamit ang nasa titik r (___ o ___ ) kung ang sinundang salita nito ay nagtatapos sa **patinig (a, e, i, o, u)** o sa **malapatinig na w/y**.
* (Halimbawa: maganda ___, mababaw ___, alay ___)

daw o din

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Kung nagtatapos naman sa **katinig ang sinundang salita** nito, gagamitin ang nasa titik d (___ o ___).
* (Halimbawa: maasim ___, hinalikan ___, ginamit ___)

“ng“

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Tandaan na ginagamit ang “__” kung ang sumusunod na salita ay **pangngalan o noun.**
* (Halimbawa: Pupunta kami bukas __ Luneta para mamasyal.)

“nang”

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Ginagamit ang “____” bilang ***kasingkahulugan ng noong.***
* (Halimbawa: ____ dumating ang mga Kastila, pinalaganap nila angKristiyanismo.)
* Ginagamit ang “____” bilang ***kasingkahulugan ng upang o para.***
* (Halimbawa: Ikinulong ni Ana ang aso ____ hindi na ito makakagat pa.)
* Ginagamit ang “____” bilang ***katumbas ng pinagsamang na at ng.***
* (Halimbawa: Malapit ____ makauwi ang kaniyang tatay mula sa trabaho.)
* Ginagamit ang “____” Bilang ***pagtukoy sa pang-abay na pamamaraan.***
* (Halimbawa: Iniabot ____ palihim ni Pedro ang liham kay Maria.)
* Ginagamit ang “____” bilang ***pang-angkop ng inuulit na salita.***
* (Halimbawa: Pabilis ____pabilis ang pag-ikot ng elisi ng eroplano.)

Gitling

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Ito ay ginagamit kung ang unlapi ay ***nagtatapos sa katinig at ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig.***
* (Halimbawa: mag-alis, nag-isa, nag-ulat, mang-uto, may-ari, tag-init, pag-asa)
* Ito ay ginagamit kapag ***may unlapi ang Pangngalang Pantang***i (tuwirang ngalan ng tao, lugar, brand o tatak ng isang bagay o kagamitan, sagisag o simbolo).
* (Halimbawa: maka-Diyos, maka-Rizal, pa-Baguio, taga-Luzon, mag-Japan)
* Ito ay ginagamit kapag ang panlaping ***“ika-” ay unlapi sa numero o pamilang.*** Walang gitling kung binabaybay sa salita ang numero.
* (Halimbawa: ikatlo = ika-3, ikasampu = ika-10)

Diptonggo

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Alinmang patinig na sinusundan ng malapatinig na /y/ o /w/ sa loob ng isang pantig.
* (Halimbawa: baliw, aray, reyna, bahay, giliw, gulay, saliw, buhay)

Klaster

Katuruan sa Gramatikong Filipino

* Ito ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. -
* (Halimbawa: kwelyo, tsiko, trabaho, dyaryo, braso, sombrero)

S.P.E.A.K.I.N.G

* ang modelong __binuo ni Dell Hymes__ upang isa-isahina ng mga dapat isaalng-alang upang magkaroon ng mabisang pakikipagtalastasan
* ito ang maaaring gabay ng isang taong makikipag-usap sa kapwa niya taong nagmula sa ibang lipunan

S - setting

P - participants

E - ends

A - act sequence

K - keys

I - instruments

N - norms

G - genre

Kahulugay ng S.P.E.A.K.I.N.G:

S - lugar o pook kung saan nakikipag-uusap

P - mga taong nag-uusap

E - layunin o pakay ng pakikipag-usap

A - takbo ng usapan

K - tono ng pakikipag-usap

I - midyum na ginagamit sa pakikipag-usap

N - paksa ng usapan

G - diskursong ginagamit sa usapan

Komunikasyon

* isang proseso ng pagpapadala at pagtanggap ng mga mensahe sa pamamagitan ng mga simbolikong cues.

Kakayahang Pragmatiko

* Tinatawag ding “*Kakayahang Istratedyik*”
* Ito ay paggamit ng wika sa __*isang partikular na konteksto*__ upang magpahayag sa paraang diretsahan o hindi.
* Isang taong kayang makipag-usap nang ***berbal at di-berbal.***

Kinesics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa kilos o galaw ng katawan.
* Hindi man bumibigkas, naipararating pa rin ang mensahe sa pamamagitan ng iba’t ibang bahagi ng katawan.

Pictics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa ekspresyong ipinapakita sa mukha.
* Naipapakita ang emosyon kahit hindi ito sinasabi.
* Mahihinuha ang nararamdaman ng isang tao.

Oculesics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa galaw ng mata.
* Sapagkat mata ang durungawan ng kaluluwa.
* Mahihinuha rin sa tingin ang nararamdaman ng isang tao.

Vocalics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa di-lingguwistikong tunog na may kaugnayan sa
pagsasalita.
* Maaaring tumutukoy sa mga tunog na walang kahulugan sa linggwistika. (Hal: pagsutsot)

Haptics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa pagdama o paghawak upang maihatid ang mensahe.
* Hindi lang basta paggamit ng bahagi ng katawan kundi dumidikit ito sa katawan
din ng kausap.

Proxemics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa espasyo (space) na komunikatibong gamit sa pakikipag-usap.
* Ang distansya ay maaaring makapagpahiwatig ng mensahe.

Chronemics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa oras o panahon ng pakikipag-usap.
* Ang paggamit ng oras ay maaaring kaakibat ng mensahe sa kausap.

Iconics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa mga larawan o simbolong may ibig sabihin.

Colorics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa kulay na nagpapahiwatig ng damdamin o oryentasyon.

Objectics

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa paggamit ng bagay na may nais sabihin.

Paralanguage

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa tono ng tinig, kalidad, at bilis ng pagsasalita.

Katahimikan

Di-Berbal na Komunikasyon

* Tumutukoy sa paghahanda ng sasabihin o pagsasawalang-kibo.

Speech Act

* J.L. Austin (1962)

* ang pakikipag-usap na hindi lamang paggamit ng mga salita upang maglarawan ng isang karanasan kundi paggawa rin ng mga bagay gamit ang mga salita.
* Sino ang gumawa at kailan?

1. Illocutionary Force
2. Locution
3. Perlocution

Taltong Sangkap ng Speech Act


1. Sadya o intensyonal


1. Hal: Nais humingi ng tubig


2. Angyong linggwistiko


1. Hal: Nagtanog kung may tubig
3. Epekto sa tagapakinig


1. Hal: Kumilos ang kausap para kumuha ng tubig

kakayahang Diskorsal

* Tumutukoy sa pagtiyak sa kahulugang ipinapahayag ng mga teksto ayon sa konteksto nito.
* nangangahulugang palitan ng kuro/punto
* Ang isang taong __*kayang makipagpalitan ng mga punto o ideya*__ sa isang partikular na diskurso ay nagtataglay nito.

Kakayahang Tekstuwal

Uri ng kakayahang Diskorsal

* Kakayahan ng isang indibidwal sa pagbasa at pag-unawa ng literal sa iba’t ibang teksto.

Kakayahang Retorikal

Uri ng kakayahang Diskorsal

* Kakayahan ng isang indibidwal pagbasa at pag-unawa sa mga pananaw o opinyon.

Cohesion o Kaisahan

* Dapat isinasaalang-alang upang malinang ang kakayahang diskorsal


* Tumutukoy ito sa gramatikal o linggwistikong katangian ng pahayag.
* Isinasaalang-alang ang wasto at tamang gramatika sa mga pangungusap na ipapayahag.
* Maipapakita ang pagkakaisa ng mga salita at mga tuntuning panggramatika.

Coherence o Kaugnayan

* Dapat isinasaalang-alang upang malinang ang kakayahang diskorsal
* Tumutukoy ito sa pagkokonekta ng mga ideyang ipapahayag.
* May kinalaman ito sa retorikal na katangian sa mga katwiran o argumentong sasabihin.
* Narito ang mga susuportang detalye sa ilalatag na argumento.

Marshall McLuhan

* Sino ang propesor ng Komunikasyon na nagsasaad na “bagamat mahalaga ang mensaheng ipinararating ng isang tao, higit na mas mahalaga ay ang paraan kung paano ito ipinadala”.?

The medium is the message

* ang isinasaad ni Marshall McLuhan

WIka sa Pahayagan

Sitwasyong Pangwika:

* Bago pa man umusbong ang radyo at telebisyon, __**mga dyaryo**__ ang __pinakaunang pinagkukuhanan ng mga tao ng impormasyon__ kaya malaki ang naging papel nito sa paggamit ng wika.
* Sa katunayan, __wikang Filipino ang midyum ng mga tabloid na pahayagan.__ Bagaman **pormal ang pagkakagamit ng wika, madalas ay senseysyonal at nagsusumigaw** na mga artikulo nito na nakaaagaw ng pansin ng mga mambabasa na naglalaman ng mga balitang lokal o mga impormasyong kailangang maunawaan ng mga mambabasa nito, ang masa.
* Samantala, __wikang Ingles naman sa mga broadsheet na pahayagan__. Pangunahing laman nito **ang mga impormasyon ukol sa politika, ekonomiya, negosyo, kalakalan, at industriya**. Karaniwang mga edukado, akademiko, at propesyonal ang mga mababasa.

WIka sa Radyo

Sitwasyong Pangwika:

* Sa pag-usbong ng industriya ng brodkasting sa Pilipinas, isa ang __**radyo**__ sa mga unang sumahimpapawid upang magbigay ng impormasyon sa tao.
* Bagaman ay madalas parehong nasa wika Filipino ang ginagamit ng mga brodkaster, nagkakaiba naman ito sa paraan.
* Sa __**AM radio**__ ay kadalasang pormal ang gamit ng wikang Filipino. Pangunahing laman kasi nito ay __*mga balita at impormasyong makatutulong sa tao sa pang-araw-araw.*__
* Habang sa __**FM radio**__ naman ay kadalasang __*impormal ang gamit dahil laman nito ay mga musika, awit, at karaniwang usapan ng mga tao na naglalayong makapagbigay ng aliw*__ sa mga tagapakinig.

WIka sa Telebisyon

Sitwasyong Pangwika:

* Itinuturing ang __**telebisyon**__ bilang __pinakamakapangyarihan sa lahat ng uri ng media__ dahil sa lawak nang naaabot nito. Isa pa, isa itong audio at visual na paraan ng paghahatid ng impormasyon.
* Maliban din sa pagbibigay-impormasyon, ang sitwasyon ng wika rito ay masyadong malawak, **maaaring gamitin sa balita o aliwan, at maaari ring pormal at impormal** ang paraan upang maunawaan ng mga tagapanood. •
* __Wikang Filipino ang nangungunang midyum__ sa lokal na mga istasyon habang wikang Ingles sa mga cable channels.

WIka sa Pelikula

Sitwasyong Pangwika:

* Nakabatay naman sa __*wikang mauunawaan ng mga manonood*__ ang pelikula.
* Maaaring wikang banyaga, wikang Filipino, o wikang katutubo.
* Ang **sitwasyong ng wika rito ay pasalaysay** dahil ginagamit ang wika para maunawaan ang naratibo.
* Minsan din ay may talinhaga o simboliko ang pagkakagamit ng wika upang mas maging malikhain ang pagkukuwento.

WIka sa Internet

Sitwasyong Pangwika:

* Sa modernong panahong ito, makikita ang iba’t ibang sitwasyong pangwika sa internet.
* Ang midyum na ginagamit ng mga __**“netizen”**__ o mga taong gumagamit ng internet ay masyado nang masalimuot. •
* Ang wika rito ay **maaaring lokal o banyaga, maaari ring pormal at impormal.**
* Ang iba’t ibang barayti ng wika ay ginagamit na rin dito.
* __*Pangunahing layunin kasi ng internet*__ ay ang kumunekta o makapag-ugnay sa iba’t ibang tao upang makipagkomunika, magbigay ng impormasyon, mang-aliw, at iba pa.