Kultura teatralna

Collegium Nobilium (rok powstania)

• powstaje w 1750

• założona przez Stanisława Konarskiego

• szkoła szlachecka: teatr jako element kształcenia ogólnego

Szkoła Dramatyczna

• powstała w 1811

• założona przez Wojciecha Bogusławskiego

• wzrost znaczenia roli teatru → zaangażowanie polityczne, dialog społeczny

• działa w czasach Księstwa Warszawskiego (1807-1815)

Wojciech Bogusławski (autor)

• “Dramaturgia, czyli nauki sceniczne” (1812)

• “Dzieje Teatru Narodowego” (1820)

krytycy teatralni w XIX wieku

• Hilary Meciszewski “Uwagi o teatrze krakowskim”

• Józef Kenig “O teatrze warszawskim”

• Władysław Bogusławski “Siły i środki sceny naszej”

Państwowy Instytut Stuki Teatralnej (PIST)

• powstaje w 1932

• kształcenie aktorów i reżyserów

• na tyle Teatru Wielkiego

Aleksander Zelwerowicz (1877-1955)

• kierownik wydziału aktorskiego

• aktor

• szkoła państwowa powinna być zamknięta → aktorzy na scenę dopiero po ukończeniu studiów

Leon Schiller

• reżyser

• kierownik wydziału reżyserii (1932)

• trzeba jak najwcześniej wpuszczać reżyserów do teatrów

• w 1. numerze Krytyki (1913) opublikował artykuł “Nowy kierunek badań teatrologicznych” → początek teatrologii Polsce

• założył “Pamiętnik Teatralny” → budowanie środowiska powojennych teatrlogów

Zadania dla teatrologii wg Schillera

1) zdefiniowanie sztuki teatralnej, jej granic i relacji z innym sztukami

2) zbadanie pochodzenia teatru, jego rozwoju, rozgałęzień, dopływów i ujść

• teatrolog powinien mieć rozległą wiedzę z różnych dziedzin (historia sztuk pięknych, etnologia, psychologia, MUSI MIEĆ TALENT)

Jerzy Stempowski

• “Notatnik niespiesznego przechodnia”

• esej: “Pełnomocnictwa recenzenta”

• wydział reżysrii

Tymon Terlecki

• “Rzeczy teatrealne”

• teatrolog

• związany z PISTem, ZASPem

• twórca sformułowania “Wiedza o Teatrze”

Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna

• 1946 = powstaje w Łodzi

• 1949 = przeniesiona do Warszawy

• 1955 = w siedzibie przy Miodowej

• 1996 = PWST im. Zelwerowicza staje się Akademią Teatralną

• 1999 = otwarcie Teatru Collegium Nobilium

Jan Kreczmar

• aktor “starego typu”; potem współpracował z mlodymi reżyserami

• rektor: 1950-1955; 1957-1967

Erwin Axer

• reżyser, aktor, pisarz (“Listy ze sceny”; “Ćwiczenia pamięci”)

• dyrektor Teatru Współczesnego

Tadeusz Łomnicki

• rektor:1970 - 1981

• patron powstania WOT (1975) i WSL

• zaangażowany w politykę, członek Polskiej Partii Robotniczej

• “największy aktor we wszechświecie”?

Andrzej Łapicki

• pierwszy rektor wybrany w wolnych wyborach: 1981-1987; 1993-1996

Bohdan Korzeniewski

• wieloletni dziekan Reżyserii

• 1971 - tworzy Studium Teatralno-Literackie

• początkowo krytyk, a potem reżyser

WOT - początki

• 1975 = powstanie

• pierwszy samodzielny kierunek w Polsce

• nazwę wymyślił Bohdan Korzeniewski na bazie serii książek “Wiedza o Teatrze” Terleckiego

Jerzy Koenig

• 1931-2008

• Ojciec Założyciel

• krytyk, redaktor (pismo “teatr”), wykładowca

• tłumacz, kierownik literacki

• dyrektor teatru TV: 1982-1997

• dyrektor Starego Teatru: 1998-2002

• autor: “rekolekcje teatralne”; “Kto ma mieć pomysły?”; “Spotkanie z Meyerholdem”; “Teatry studenckie w Polsce”; “notatki reżysera: Tairow”; “przed rewolucją Meyerhold”

Marta Fik

• 1937-1996

• badaczka literatury, historyczka teatru, krytyk teatralny

• związek IBL PAN

• pierwsza dziekan WOT, wybrana w wolnych wyborach

• autorka: “Reżyser ma pomysły”; “35 sezonów”; “Kultura polska po Jałcie”; “Encyklopedia kultury polskiej XX wieku”; “Sezony teatralne. Szkice”; “Przeciw, czyli za”; “Marcowa kultura”; “Autorytecie wróć?”

Zbigniew Raszewski

• 1925 - 1992

• historyk teatru

• redaktor “Pamiętnika Teatralnego”

• autor: “Krótka historia teatru polskiego”; “Bogusławski”; “Raptularz”; “Staroświecczyzna i postęp czasu”; “Teatr w świecie widowisk”; “Bilet do teatru”; “trudny rebus”

Zbigniew Wilski

• “słownik biograficzny teatru polskiego” → notatki o większości polskich aktorów

• “polskie szkolnictwo teatralne 1811-1944”

Jerzy Timoszewicz

• 1933 - 2015

• historyk teatru

• edytor pism: Schillera, Terleckiego, Edwarda Csato, Stempowskiego

Andrzej Wanat

• 1941 - 1996

• badacz literatury

• reżyser

• dyrektor teatru

• krytyk

• wykładowca

• “Pochwała teatru”

Stefan Meller

• 1942 - 2008

• historyk, dyplomata, Minister Spraw Zagranicznych

Andrzej Z. Makowiecki

• 1939 - 2019

• historyk literatury,

• dziekan

• “Słownik postaci Literackich”

Lech Sokół

• historyk literatury

• Witkacolog

• znawca dramaturgii skandynawskiej

Lech Śliwonik

• historyk teatrów studenckich

• znawca dziejów teatru: amatorskiego, wiejskiego, teatru dla życia, szkolnego

• Prezes Towarzystwa Kultury Teatralnej

• redaktor naczelny “Sceny”

Anna Kuligowska-Korzeniewska

• badaczka dziejów: teatru łódzkiego + teatru żydowskiego w Polsce

Agnieszka Morawińska

• historyk sztuki

• dyrektorka Zachęty

• Dyrektorka Muzeum Narodowego w Warszawie

DZIEJE NAUKI O TEATRZE - wiek XIX

• Wojciech Bogusławski:

  • “Dramaturgia czyli Nauki sztuki scenicznej” (1812)

  • “Dzieje Teatru Narodowego” (1820)

• Hilary Meciszewski: “Uwagi o teatrze krakowskim” (1843)

• Józef Kenig: “O teatrze warszawskim” (1865)

• Władysław Bogusławski: “Siły i środki sceny naszej” (1879)

Karol Esteicher senior (1827-1908); książki:

• “Rys ogólny piśmiennictwa dramatycznego polskiego” (1853)

• “Dramatycy polscy (Bohomolec, Zabłocki, Bogusławski, Felińskie, Fredro)” (1864)

• “Repertuar sceny polskiej od roku 1750 do 1871” (1871)

• “Teatra w Polsce” (1873 - 1879)

Niemiecka teatrologia

• Max Hermann (1865 - 1942)

  • 1900 - pierwsze wykłady teatrologiczne

  • 1919 - posada profesora na uni berlińskim

  • 1923 - powołuje 1. Instytut Teatrologiczny

Trudne początki teatrologii

• Wiktor Brumer, “Nauka niedomagająca” (1935)

• Bohdan Korzeniewski “Nauka bezdomna” (1938)

• Mieczysław Rulikowski “Nauka pogrzebana” (1946)

Wiktor Brumer

Nauka niedomagająca 1935

Bohdan Korzeniewski

Nauka bezdomna 1938

Mieczysław Rulikowski

Nauka pogrzebana 1946

Instytucjonalizacja teatrologii

• Polski Instytut Teatrologiczny 1925 - 1927

• Instytut Teatrologiczny 1947 - 1949

• Pracownia Dokumentacji Teatru ZASP, 1970 - 2003

• Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2003

Rozwój teatrologii

• 1951 - Zakład Historii i Teorii Teatru, Instytut Sztuko PAN → 52 - “Pamiętnik Teatralny”

• specjalizacje teatrologiczne

  • Łódź - 1971

  • Kraków - 1974

• Wydział Wiedzy o Teatrze - 1975

Pamiętnik Teatralny

• redaktorzy:

  • Zbigniew Raszewski: 1925 - 1992

  • Bohdan Korzeniewski: 1905 - 1992

• zespół:

  • Jerzy Timoszewicz: 1933 - 2015

  • Andrzej Wysiński: 1926 - 2014

  • Marek Waszkiel

redaktorzy “Pamiętnika teatrlalnego”

• Zbigniew Raszewski (1925-1992)

• Bohdan Korzeniewski (1905-1992

zespół “Pamiętnika teatralnego”

• Jerzy Timoszewicz (1933--2015)

• Andrzej Wysiński (1926-2014)

• Marek Waszkiel