Nederlands literatuurgeschiedenis

Theocentrisch mens- en wereldbeeld

Alles draait om God; mens en wereld zijn ondergeschikt aan het goddelijke.

Standenmaatschappij

Maatschappij verdeeld in drie ongelijke standen: geestelijkheid, adel en boeren.

Hoofsheid

Beleefd en beschaafd gedrag volgens etiquette, vooral aan het hof. Belangrijk in riddercultuur.

Middelnederlands/diets

Verzamelnaam voor alle Nederlandse dialecten tussen 1150 en 1500, volkstaal.

Handschrift

Boeken werden met de hand gekopieerd door monniken. Elke kopie was uniek.

Orale verhaalcultuur

Verhalen werden mondeling doorgegeven, vaak door minstrelen of troubadours.

Feodalisme/feodale stelsel

Samenlevingsvorm met leenheren en vazallen: bescherming in ruil voor trouw/diensten.

Queeste

Zoektocht naar iets waardevols, vaak spiritueel of ridderlijk.

Tweegevechten

Eer- of rechtstrijd tussen 2 personen.

Geestelijke dramatiek

Religieus toneel met als doel het publiek moreel en spiritueel op te voeden.

Rederijkskamers

Vereniging van dichters en toneelschrijvers, vaak met didactisch doel.

Allegorie

Verhaal waarin abstracte begrippen als personages optreden.

Minstrelen/troubadours

Rondreizende dichters/zangers die verhalen en/of liederen meebrachten.

De Tachtigjarige oorlog

Nederlandse opstand tegen Spanje → onafhankelijkheid.

Humanisme

Nadruk op de menselijk rede, zelfstandigheid en studie van de klassieken.

Translatia

Het vertalen van klassieke teksten.

Imitatio

Het navolgen van klassieke schrijvers.

Aemulatio

Het overtreffen van klassieke schrijvers.

Klucht

Kort, bespottend toneelstuk

Acrostichon

Gedicht waarbij alle beginletters samen een naam/woord vormen.

Geuzenlied

Lied gezongen door opstandelingen tegen de Spanjaarden.

Aforisme

Korte, krachtige uitspraak met een levenswijsheid. Vaak filosofisch of moraliserend.

Epigram

Kort, geestig gedicht met een verrassende wending aan het einde.

Kreeftgedicht

Gedicht die je ook van achteren naar voren kunt lezen.

Embleem

Combinatie van motto(spreuk), pictura(beeld) en subscriptio(uitleg) over een morele les/symboliek.

Robinsonade

Verhaal over iemand die moet overleven in isolatie, vaak op een eiland.

Satire

Bespottende tekst, vaak politiek of maatschappelijk kritisch.

Utopische romans

Verhalen over een ideale wereld, bevat kritiek op de werkelijkheid.

Biedermeier

Literaire stroming gericht op huiselijkheid, rust, moraal en het kleine geluk.

Weltschmerz

Wereldpijn, het melancholische gevoel dat de wereld nooit aan je idealen voldoet.

Sehnsucht

Intens verlangen naar onbereikbaar geluk.

Sociaal-realistische teksten

Realistische teksten die social misstanden tonen zoals, armoede en kinderarbeid.

Escapisme

Vluchten in de natuur, droomwerelden, verleden of de dood.