Barok pojęcia i filozofie

Pojęcia z baroku

Kontreeformacja

ruch w Kościele katolickim będący odpowiedzią na reformację. Program został opracowany przez sobór trydencki w 1545-1563. Za kontrreformacją szło prześladowanie innowierców oraz wojny religijne w Europie

Metafizyczne niepokoje

Kryzys światopoglądu renesansowego i ideałów humanistycznych, połączone ze świadomością krótkości ludzkiego istnienia i marności spraw ludzkich w obliczu wieczności dominowały w świadomości ludzi tej epoki.

Sarmatyzm

Ideologia Polskiej szlachty, która za swoich przodków uznała Sarmatów (wojowniczy lud). Szlachta była przekonana o swojej wyższości nad innymi ludami, uważała poświęcenie dla ojczyzny i wiary za ważną cnotę.

Racjonalizm

Stworzony przez Kartezjusza (francuskiego matematyka i filozofa). “Myślę więc jestem” , myślenie jest podstawą wiedzy. Próbował łączyć naukę z wiarą

Mistycyzm

Stworzony przez Blaisa Pascala (francuski matematyk, pisarz i filozof). Głosił zasadę rozdziału między rozumem i wiarą. Twierdził, że teologia istnieje poza nauką i nie dopuszcza rozumowania ani postępu wiedzy w tym zakresie gdyż opiera się na prawdzie objawionej. Człowiek nie może rozumowo dowieść istnienia bądź nieistnienia Boga więc musi przyjąć “na wiarę” jedną z tych dwóch możliwości (zakład Pascala). Pascal stworzył też metaforę ludzkiej trzciny, czyli my jako ta trzcina kołyszemy się przez życie na wietrze. 

Manieryzm

Zjawisko w sztuce, przed barokiem a po renesansie. Zwolennicy nurtu zwracali uwagę na sposób tworzenia (czyli manierę) i dążyli do dekoracyjności, ekspresji i poszukiwali nowych rozwiązań technicznych, co rzutowało na niezwykle bogate i różnorodne formy poezji. 

Marinizm

Nurt literacki baroku zapoczątkowany przez Gambattistę Marino, który twierdził, że poezja powinna głównie zadziwiać odbiorcę, zaskakiwać go niezwykłością języka, metafor oraz szokujących paradoksów i antytez. Głównym tematem poezji marinizmu była miłość zmysłowa. 

Konceptyzm

Nurt literacki, bliski marinizmowi. Zgodnie z założeniami konceptyzmu wypowiedź poetycka oparta była na tzw. koncepcie, który miał dziwić i szokować odbiorcę. 

Kontrast

Pokazanie pewnego zjawiska na tle bądź obok drugiego, służące do uwydatnienia ich cech

Alegoria

przenośnia mająca jedno znaczenie

Hiperbola

uwydatnienie, wyolbrzymienie cech wybranych osób, zjawisk

Inwersja

Odwrócenie szyku wyrazów (Ja byłem w domu = byłem ja w domu)

Przerzutnia

przeniesienie następnego wyrazu bądź części zdania do następnej strofy/ wersu

Oksymoron

Zestawienie wyrazów o przeciwnych eznaczeniach

Anafora

Powtórzenie wyrazu lub zdania na początku segmentu (np. wersu)

Epifora

Powtórzenie wyrazu lub zdania na końcu segmentu (np. wersu)

Wyliczenia

Podanie kolejnych elementów opisujących kogoś lub coś

Styl makaroniczny

Polegał na wplataniu w wypowiedź licznych wyrazów, zwrotów i zdań obcojęzycznych, zwłaszcza łacińskich w celu urozmaicenia formy literackiej i przekazu

Sonet

Utwór liryczny złożony z 14 wersów w dwóch 4 wersach (tetrastychy)i dwóch 3 wersach (tercyny)

Elegia

Pieśń żałobna, charakter refleksyjny, poważny

Sielanka

Utwór pokazujący wyidealizowane aspekty życia wiejskiego

Hymn

Uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym (patetycznym, wyniosłym) charakterze, komponowane na cześć bóstwa, osoby, wydarzenia czy ojczyzny

Pamiętnik

Gatunek literatury stosowanej, relacja prozatorska o zdarzeniach, których autor był uczestnikiem bądź naocznym świadkiem

Vanitas

Motyw marności i przemijania.

Ramy czasowe Baroku

Najwcześniej narodził się we Włoszech od połowy XVI w. i dominował w Europie przez cały XVII w. 

W Polsce ta epoka trwała od końca XVI w. bądź początku XVII w. i trwała aż do połowy XVIII w.

Znaczenie słowa Barok

pochodzi prawdopodobnie z języka hiszpańskiego bądź portugalskiego “barocco” i to oznaczało w języku jubilerskim “perła o nieregularnym kształcie”.