Ethologie Hoofdstuk 14

Ethologie van de hond

Evolutie en domesticatie

○ De hond is de eerste diersoort die door de mens werd gedomesticeerd

○ Gedeelde voorvader met wolf

■ Revisie

● Domesticatie van de hond op verschillende plaatsen onafhankelijk van elkaar

■ Aangepast aan periodes van schaarste vs overvloed

● Bij mens regelmatigere voedselbron

Wolven

○ Onregelmatige beschikbaarheid voeding

■ Afwisseling “feast - famine”

■ Feast: tot 22% lichaamsgewicht in 1x eten; voorkeur organen (lever,

longen nieren)

■ Famine: tot 10 weken vasten

○ Tijdens vasten

■ Downregulatie enzymen aminozuur katabolisme

● Opname minderwaardige voeding vb van bot en huid

○ De wolven die best konden aanpassen aan periodes van schaarste, leerden opname menselijke voedselafval (zetmeel) te verteren

■ Hond = omnivoor

■ Mutatie 3 genen: zetmeel vertering en glucose opname

Natuurlijk sociaal gedrag: Wolven ⇔ kennis roeden anno ‘70

Veel onderzoek gedaan

■ Wolven in gevangenschap => alpha dieren

■ In 1970 David Mech: Wolvenmodel

● Roedels in gevangenschap

○ Gebaseerd op niet verwante dieren => lineaire hiërarchie

○ Dominante koppel

■ Eerste toegang tot resources

■ Alleen zij planten zich voort

■ Lichaamstaal voor onderlinge communicatie

● Bewaken status alpha’s

■ Bij gevechten grootste kans dat de alpha wint

● Doel van deze rangorde is bewaken evenwicht en vermijden van conflicten

Natuurlijk sociaal gedrag: Wolven ⇔ kennis roedel anno ‘99

Later wolven onderzoek door Mech 1999 op

■ Wild levende wolven hebben stabiele roedels

● Verwante wolven: nakomelingen van 1 wolvenpaar (=gezin)

● Alleen ouder vrouwtje plant zich voort

○ Schijnzwangerschap: De moeder ging jagen terwijl de "oudere zussen” voor de kleintjes zorgen

● Jongen maximaal 1,5 jaar bij de ouders

○ Nadien gaat naar een nieuw gezin of begint een nieuw gezin

● Geen sprake van alpha leiders

○ Samen leven met hun jongen in gezinsverband

○ Geen rangorde gevechten geobserveerd

● Wel gevechten tussen niet verwante roedels

Natuurlijk sociaal gedrag: Wolf; Familie model

Samenleven op basis van wederzijds affectief gedrag

■ Concept sluit geen hiërarchische / dominante relaties uit maar ouders worden gezien als leiders die door meer ervaring en sterkte meer controle hebben en beslissingen nemen

Natuurlijk sociaal gedrag: Wild levende honden

○ Losse verbanden

■ Geen stabiele roedels of familiebanden

■ Ontmoeting niet verwante honden: WEL begroetingsrituelen en conflict vermijdingssignalen

○ De mannetjes hebben een grotere actieradius dan de vrouwtjes

○ Geen verschil sociale contacten bij mannetjes of vrouwtjes

○ Alle vrouwen planten zich voort

○ Effect of neutering!

■ Intacte vrouwtjes en gecastreerde mannetjes hebben meer sociale contacten dan gecastreerde vrouwtje en intacte mannetje

Evolutie en domesticatie; Sociaal gedrag - Samenvatting verwilderde honden ⇔ wolf

Sociale structuur en sociaal gedrag

● Wolven

○ Groepsverband verwante wolven

○ Tussen roedels zo min mogelijk interactie bij ontmoeting vaak gevechten op leven en dood

● Verwilderde honden

○ In groep levende honden: losse verbanden geen stabiele roedels of familiebanden

○ Ontmoeting niet verwante honden: begroetingsrituelen en conflict vermijding signalen

● Kunnen meestal niet aangeraakt worden?

Evolutie en domesticatie: Wolf => Hond?

Hoeveel lijkt de hond nog op de wolf

■ Kunstmatige selectie door de mens

● Huidige rassen in laatste 300 jaar

○ Grote diversiteit in confirmatie

■ Grootste verschil uiterlijk van alle zoogdieren

○ Nauwelijks variatie in genen

○ Neotenie: Het verschijnsel waarbij een nieuw

ontwikkelde soort lijkt op de juveniele fase van een

voorouder.

■ Verschillen

● Lichaamsbouw, vorm van de snuit; kleur en type vacht enzv

■ Honden kunnen stabiele banden met mensen vormen dat is redelijk

uniek

■ Veel afwijkingen

Wolf ←> Hond

Oplossen complexe problemen

• Wolven => zonder menselijke hulp.

- probleem oplossend vermogen wolf ≈ onafhankelijk van de mens

• Honden => zoeken mens als hulp voor het oplossen

- wanneer ze niet in staat zijn zelf op te lossen => richten hun aandacht op menselijke gezichtsuitdrukkingen en acties ( bv wijzen).

• Wolven ook als gesocialiseerd zijn met mensen, kunnen dat niet

FUNCTIONELE gedomesticeerde honden kunnen:

• hechten + stabiele band met mensen & andere dieren

• spontaan nieuwe sociale contacten te leggen

• gebruik maken van acties / emoties eigenaar als sociaal referentie kader, en eigen acties bij te sturen

- Merken wanneer eigenaar gestresseerd is => eerst eigenaar op gemakt stellen

• Conflict vermijdend laten zien naar mensen en soortgenoten.

Hondenrassen

Rassen ontstaan door selectie van

• Specifieke gedragseigenschappen

- Jagen, waken, hoeden etc

• Uiterlijk

- Kleur, vorm, neotensie

- Type

* Showlijnen vs werklijnen

Huidige Europese rassen

• Laatste 300 jaar

Rasgebonden eigenschappen

Rassen

■ Kunstmatige selectie door de mens

● Eerst specifieke eigenschappen (jagen, waken hoeden)

● Daarna uiterlijk, kleur of type (showlijn vs werklijn)

■ Soms ras gebonden gedragseigenschappen

● Herding: bij border collie

● Pointing: bij pointers

Wat doen dierenartsen

PETSCAN (UU)

• betrouwbare incidentiecijfers erfelijke ziekten per ras

• FairFok project

• Vb kortsnuitige honden

Zintuigen: Zicht

○ Visuele deprivatie

■ Eerste 5 levensweken

● Normale ontwikkeling visuele cortex

● Structurele en fysiologische schade gezichtsvermogen als gedepriveerd

● Irreversibel

○ Gezichtsveld

■ Binoculair zicht, grote variatie tussen de rassen

■ Zoveel verschillende vorm van neus, dit beïnvloedt hun gezichtsveld

○ Zie veterinaire fysiologie

■ Aangepast aan jagen

■ Bijzonder: verziend (hypermetroop)

● Kunnen wel niet zo goed dichtbij zien

● Gevoelig voor beweging herkennen bewegend opbjecten op afsten 810 - 900meter

○ Stilstaande op 585 meter

● Tapetum lucidum

○ Gemiddeld 4 a 5 maal minder lichtsterkte nodig dan menselijk oog om voorwerpen van elkaar te kunnen onderscheiden

○ Dichromaat

■ Minder kleur groen en blauw, geen rood

● Niet iedereen is hier over eens!

○ Honden zien dichtbij minder scherp dan mensen

■ Beweging belangrijker dan scherp beeld waar te nemen

■ Dichtbij geluid, geur en beweging, eerder dan op scherp zien

Zintuigen: Gehoor

○ Geluidswaarneming

■ Gemiddeld 40 Hz tot 60,000 Hz (veel beter dan bij ons)

■ Variatie per ras en leeftijd

■ Ultrageluid

● Hondenfluitjes - antiblafbanden

○ Minder horen

■ Ouderdom

■ Ziekte, trauma, medicatie

○ Aangeboren doofheid

■ Franse bulldog, Dalmatiër

■ Gekoppeld aan de kleur van de iris

■ Diagnose via Brainstem Auditory Evoked Response testing

○ Niet alle oorschelpen even handig of beweeglijk om goed te horen

■ Sommige kunnen het gehoor belemmeren

■ Bij sommige oren zijn die te zwaar en kunne de spieren het oor niet opheffen

● Gevolg: belemmert het gehoor (zie foto)

Zintuigen: Reuk

○ zeer belangrijk bij hond

○ Ontwikkeling

■ Pups in de eerste 15 minuten na de geboorte

○ Uitademen door de zijkant

■ Daardoor wervelingen en ruiken bij zowel uit als inademen

○ Vomersonasaal orgaan (VNO)

■ Orgaan van Jacobson

● Ingang via neusholte achter de incisivi

● lucht in duct dr likken en soort v klapperen

Neusgaten gevolg van selecGeve fok

De verhouding

• gemiddelde neusvleugeldikte tov gemiddelde van de neusgatdiameter (b/a) = neusopening-ratio

Zintuigen: Tast

○ Pups

■ Voelen pijn

● Uiten als vocaliseren, krijsen, onrust

■ Tastzin nodig voor

● Moeder opzoeken

● Voedselopname

● Temperatuur op peil houden

○ Koude oppervlakte zorgt voor onrust

○ Warme oppervlakte gaat rustig worden en inslaap vallen

■ Reflexen (3, verdwijnen na aantal weken)

■ Anogenitale reflex (belangrijkste vd 3)

● Elimineren alleen na likken anogenitale zone —> anders geen ontlasting

○ Tastharen

■ Nodig voor oriëntatie bij weinig zicht / weinig licht

■ Plaats bij alle honden hetzelfde

■ Aanraken haren boven ogen = kipper reflex

■ Tastzin

● Hond - hond signalen reacties bij aanraking verschillen van de mens - hond

Zintuigen: Reflexen

○ Galant reflex

■ Draait zijn lichaam naar de kant die wordt aangeraakt

○ Rooting reflex

■ Draait en drumt met de kop bij aanraking naar een warm object

○ Pups kennen ook scruffing en anogenitale reflex net als katten

○ verdwijnen na 2-3 weken

Communicate hond- hond

○ Vocaal

○ Tactiel

○ Lichaam

■ Honden communiceren met het volledige lichaam

Communicatie mens ⇔ hond

Menselijke interpretatie van hondengedrag

■ Misverstanden in het begrijpen van gedrag vb

● Hond vernield iets

● De eigenaar gaat negatieve reacties tonen

● De hond begrijpt de betekenis niet

○ Dit zorgt voor een conflict vermijdend gedrag

○ Hond vindt de eigenaar niet meer aangenaam

● Eigenaar denkt dat de hond zijn fout begrijpt

■ Als dierenarts

● Weten hoe honden onderling communiceren

● Weten hoe honden mensen kunnen begrijpen

Communicatie: Olfactorisch

○ Wat ruiken honden

■ Omgeving characteristieken

■ Tijds “beleving”

■ Van een andere hond

● Geslacht

● Leeftijd

● Gezondheidstoestand

● Cyclus

● Identiteit

○ Geursignalen: feromonen

■ Talgklieren = sebumklieren

■ Urine

■ Stoelgang

■ Anaalklieren

■ Vaginaal

○ Rollen en wrijven

○ Talgklieren, geruststellend

■ Dog Appeasing Pheromone

● DAP adapters

● Spray om honden gerust te stellen

○ Geursignalen

■ Urine

● Beide mannetje en vrouwtjes doen het

● Mannetjes doen het wel meer

● Markeergedrag uitlokken:

○ Geuren (urine, oestrus)

○ Objecten / hindernissen

● Mannetje

○ Opgeheven poot, verticale object, kleine hoeveelheden,

over-markeren,

○ Hoe hoger hoe zelfzekerder

● Vrouwtje

○ Gehurkt

○ Grote hoeveelheden

○ Frequentie stijgt bij oestrus

■ Voor het aantrekken van mannetjes

● Boodschap

○ Oestrus

○ Competitie

○ Conflict

○ Geursignalen: Feromonen

■ Anaalklieren

● Links en rechts

● Routinematig geledigd

○ Bij einde defecatie (=mesten)

● Bij stress, ongemak, paniek!

● De geur van anaalkliervocht

○ Onrustwekkend effect op soortgenoten en op mensen

● Ledigen zonder defecatie

○ Soms spontaant

○ Als de anaalzakken sterk gevuld zijn

○ Geursignalen

■ Rollen / wrijven

● Hypotheses

○ Camouflage

○ Verspreiden eigen geur

○ Opslaan van een omgevingsgeur

○ Aanbrengen groepsgeur

○ Geur info oppikken

■ Vaginaal (loopse teef)

● Vaginale secreties + urine

● Aankondigen cyclus

○ Vooral vrouwtjes in oestrus

○ Reactie patroon van intacte reu, gecastreerde reu, inacte teef, gecastreerde teef is heel verschillend bij vaginale geuren

■ Geursignalen belangrijk ook angst aangeven

● Telkens praktijk reinigen met enzym houden of specifiek

middel

Communicatief: Auditief

○ Blaffen

■ Honden in het wild blaffen zelden of nooit

■ Wold: context specifiek waarschuwen gevaar en verdediging voor

soortgenoot

■ Blaffen lijkt bijproduct domesticatie

● Selectie: soms trainen jagers honden om naar hun prooi te

leiden, of alarm slaan

■ Blaffen heeft verschillende betekenissen

● Sommige honden blaffen meer dan anderen

○ Zie p 22 als je wilt weten welke

○ Akoestische eigenschappen weerspiegeld innerlijke motivatie / emotie

■ Korte harde geluiden met lage frequentie

● Grom, snauw, blaf

○ Ontvanger moet zich verwijderen van zender

■ Lange geluiden met en hoge frequenties

● Janken, wenen, huilen

○ Ontvanger dichterbij lokken

○ Grommen

■ Verschillende contexten en motivaties

■ Conflict, ongemak, stress, spel, begroeten

○ Hijgen

■ Sollicitatie spel, ongemak (warmte,pijn), opwinding, onrust, stress

○ Tanden toeklappen

■ Spel, conflict (waarschuwing)

○ Geeuwen

■ Spanning (overspronggedrag), stress, conflict

■ Belangrijk in conflictvermijding

Communicatie: Visueel; Uiterlijk anders

○ Expressie nogal beïnvloed door ras / uiterlijk

■ Huidplooien, vacht type en lengte

■ Snuit lengte

■ Couperen oren / staart

● Andere honden moeten eerder betekenis afleiden van afhankelijk van context

Communicatie: Visueel; Houding

○ Lage houding

■ Betekenis afhankelijk van context

○ Meestal submissief

■ Kan actief en passief zijn

○ Als een hond zijn poot op een andere zet betekent dit “ik bende baas en ik toon dit effe”

○ Maar in dit geval is het in de volgende foto duidelijk dat de duitse herder de leider is

○ Combinatie van verschillende visuele aspecten:

Houding ←> Piloerectie ←> Staartpositie ←> Facial expression ←> Oorpositie

• Snelheid bewegen ´onderdelen´ tov elkaar • Waaier van signalen om motivaties en emoties te communiceren

• NIET de status van het dier • Leeftijd

• Expressie van signalen kan verschillen per ras

• Ken de neutrale posities per ras

• Couperen kan ernstige communicatie problemen op leveren

○ CONTEXT

• Is doorslaggevend

Communicatie: Visueel; Oren & Ogen

○ Oor positie

■ Emotie / motivatie uitdrukken

■ Geen status van het dier

■ Communicatie signalen die context afhankelijk worden gebruikt leeftij

■ Erg ras afhankelijk en context afhankelijk

● Kunnen verschillende positief hebben

○ Per ras neutrale positie kennen

○ Ogen

■ Knipperen

■ Dichtknijpen

■ Staren

■ Wegkijken

Communica>e – visueel : brachycephalic vs mesocephalic dogs

• Brachycephalic

- short and wide faces, e.g., French bulldog, pug, boxer

• Mesocephalic

- medium muzzles with intermediate proporjons, e.g., shepherd dogs, retrievers and pointers) = intermediate phenotype

• Dolichocephalic

- long, narrow muzzles, e.g., greyhound, borzoi, collie

→ geen relevante beperking

Communicatie: Visueel; Hele kop

○ Oor positie

○ Pupillen

■ Grote pupil betekent submissief of angst

● Maar het gaat om de combinatie van alles (oog, oor, mond,...)

○ Mondhoek lengte

○ Tanden zichtbaar

○ Neusbrug rimpeling

■ Betekenis in functie van verminderen gespannen situatie tussen

dieren

Communicatie: Visueel; Staart

○ Staartpositie

■ Emotie / motivatie uitdrukken

● Geen status van het dier

■ Communicatie signalen die context afhankelijk worden gebruikt

■ Positie / hoogte geeft richtlijn betekenis

● Speuren

● Bereidheid tot copulatie

● Angst

● Aanvalsbereidheid

● Evenwicht houden

Communicatie: Visueel; Staart kwispelen

○ Opwinding

○ Context

■ Positief ⇔ neutraal ⇔ negatief

■ Stijf of zwabberend

■ Alleen puntje of heel bovenste deel of hele staart of met heupen

■ Naar links of naar rechts

■ Of …

Communicatie: Visueel; Spelboog

○ Spelboog

■ Vastpatroon

■ Verkleinen stand

Communicatie – visueel: besluit

• Betekenis van signalen kan verschillen naargelang de context waarin ze worden gecommuniceerd

• bv. kwispelen

• De meeste signalen hebben meer dan één betekenis

• En kunnen mengvormen zijn (ambivalente info)

sociaal gedrag: Affiliatief gedrag: Allo grooming

○ Elkaar wassen gebeurt tussen honden die samenleven ze likken elkaars

oorbasis of andere regio’s

○ Allogrooming gebeurt ook naar andere diersoorten, mens

○ Allogrooming heeft een sociale betekenis

Agonistisch gedrag: Roedel Model

○ Laatste 50 jaar veel geciteerd

○ Overgenomen in theorieen en praktijk omgang mens ⇔ hond

■ Soms met verkeerde gevolgen

■ Honden kunnen (net zoals wolven) verdedigend optreden

● Bij eten, rustplaatsen of competitie voor een partner

● Aantal signalen uitrusten die de kans op het winnen van een

gevecht vergroten

■ Roedel theorie nu in vraag gesteld

Sociaal gedrag: Agonistisch gedrag

○ Vd Borg et al

■ Dominante dier zal het meest uitdrukken door een hoge houding en het bijten boven de snuit bij een ander

● Is geen eigenschap van het dier maar een expressie in een sociale situatie

■ Submissie vaakst uitgedrukt door 2 houdingen (lage houding of op de rug gaan liggen) en 3 gedragingen (zwabber kwispel, snuit aflikken of onder de kop van tegenstander kruipen)

■ Conclusie van de Borg et al 2015

● Vaste rangorde binnen de groep

● Bij onduidelijke ran gaan ze gevechten

● Er zijn dieren die voornamelijk dominante kenmerken vertonen en dieren die voornamelijk submissieve kenmerken vertonen

○ Geen consensus over rol dominantie mens ⇔ hond

○ Wel consensus

■ Dominant / submissie geen karaktereigenschap of doel

Agonistisch gedrag: Interpretatie

○ Dominantie / submissie

■ Dominantie / submissie is dus geen individuele karakter eigenschap maar de beschrijving van een relatie

● Als deze relatie consistent is over tijd dan heeft 1 dier een hogere “rang” dan de andere

■ Geen bewijs is dat conflicten / agressie naar de mens toe of naar honden zouden voortkomen uit de motivatie om status te willen verwerven tegenover van de mens

● Dominantie geen verklaring voor agressief gedrag

■ Dominant / submissief zorgt voor meer controleerbaarheid en voorspelbaarheid

● = Economie van gedrag

Conflict Vermijdingsladder

○ Honden bezitten een waaier aan signalen die als doel hebben om conflicten te vermijden en dreiging af te weren

○ Alvorens een hond agressie gebruikt probeert hij eerst op andere manieren een conflict te vermijden

○ Hoer reageerts een hond als hij zich gestrest of bedreigd voelt?

■ Rood: Signalen gericht op stoppen van dreiging, actieve signalen in richting van…

■ Geel: Signalen gericht op weggaan, stoppen van interactie

■ Groen: Signalen gericht op oplossen van conflict

○ Filmpje: kleine hond tussen grote honden

■ Wanneer een hond submissief is tussen andere honden en je heft die boven de andere honden op

■ Dan voelt die zich dominant de andere honden gedragen zich ook anders

■ Ook al zet je de hond na enkele minuten terug neer voelt die zich nog altijd groot en dominant

■ Dit effect blijft voor enkele dagen

○ Filmpje:

■ 2 honden ontmoeten elkaar

■ Ze zijn beiden rustig in het begin maar dan trekt een baasje aan de leiband en dan doet de hond zijn mond rond de andere

■ Later 2 andere honden ontmoeten elkaar en er kwamen nadien kinderen langs, de hond springt op de kinderen, leiband wordt strakker en hond wordt daardoor enthousiaster

● Conclusie; leiband heeft ook effect op de hond

○ Filmpje: wil je hond dat je die aait?

■ Aai je hond waar je denkt dat die geaaid wilt worden, stop na een tijdje, als die meer wilt zal die erom vragen

■ De hond heeft meerdere tekens gegeven dat die niet geaaid wilt worden

● Liplikken

● Hoofd draaien

● Lichaam draaien

● Achterhouden

■ Bij een andere hond hetzelfde doen

■ Deze hond (hond op filmpje) had zijn ogen half toe haar spieren waren ontspannen en ze leunde naar de hand toe

○ Filmpje BAT: behaviour adjustment training

■ Laat zien hoe dat honden reageren op andere honden hun acties

■ Het filmpje toonde enkele vb hoe dat honden communiceren

Hoe ziet een relaxte hond eruit?

• Individu (en ras) asankelijk

• Je hebt nood aan een referen9e kader !

• Info mbt context

• Wat, wanneer, waar en hoe vaak en hoe gedraagt het dier zich in andere contexten

• Informaee verzamelen via eigenaar

Signalen met doel veiligheid dichterbij

In sociale context

• Signalen / acees met doel veiligheid dichterbij

• Huilen

• Janken

• Blaffen

• Krabben

Stress tgv niet sociale prikkels

Niet sociale prikkels:

-Vuurwerk, onweer, regen, in bench, vervoer in auto etc.

• Afstand vergroten

• Veiligheid op zoeken

-Fietsen auto’s ballonen stofzuigers controleren • In

• In het oog houden

• Volgen,

• stalken & naar toe schieten

• Happen,

• blaffen

• Vastnemen / Vast houden

Omgaan met conflicten

○ Veel ambivalente gedragingen

○ Milde stress signalen van de hond worden doorgaans door de mens niet (h)erkend

■ Vb foto: de hond is duidelijk ongemakkelijk in deze situatie maar niemand heeft het door

○ Hoe moet je een hond wel begroeten?

■ Zie p 35 hfdst 14

Praktisch begroeting in praktijk

○ Hou rekening met de perceptie van de hond

■ Let op je eigen lichaamstaal

■ Laat de hond naar je toe komen

■ Wanneer hij snuffelt, reageer dan niet, laat hem even doen

■ Kijk wat de hond vervolgens doet

■ Gaat hij terug naar de eigenaar (comfortzone), vraag dan aan de eigenaar om de hond gerust te stellen, en een beloning te geven

■ Kijk naar de interactie tussen hond en eigenaar

○ Dus niet

■ Direct oogcontact; naar hond gaan om strelen; voorover buigen, hurken of handen uitsteken

Reproductie: Sexueel gedrag

Seksuele maturiteit: hond (7-8 maanden) ⇔ wold (22 maanden)

■ Mannetje is heel het jaar vruchtbaar

■ Vrouwtje is 2x per jaar loops, nauwelijks te reguleren

● Pro-oestrus: bloederige uitvloei, rusteloos gedrag, de feromonen van het vrouwtje trekken de mannetjes aan

● Oestrus: teef laat dekking toe

○ Begroeting: neus-neus, neus-genitalien

○ Balts: lijkt op juveniel gedrag (spel)

○ Teef receptieve houding

○ Bestijgen, penetratie, ejaculatie, “hangen” 5-30 min

● Reproductie: Geboorte

○ Dracht = 63 dagen

■ 1-2 dagen voor geboorte: rusteloos, nest maken

■ Geboorteduur 3-6 uur

Socialisatie

○ Socialisatieperiode (3-10 / 12 weken)

■ Periode met meeste impact op latere sociale leven

■ Blootstelling aan aangename sociale, geluids- en omgevingsprikkels

● Bereidt de pup beter voor in de toekomst

● Voorwaarde aangename ervaringen

● Leer drempel van angst reactie

○ Nieuwe prikkels onder drempel houden

■ Milde prikkels

○ Nieuwe prikkels boven drempel kan leiden tot emotionele conditionering

■ Socialisatie proces: ontwikkelen sociale banden met soortgenoten, andere dieren, mens

■ Habituatie proces: wennen aan omgevingsstimuli

● Olfactieve, auditieve, visuelen tactiele

● Omgevingsprikkels: geluiden, voorwerpen, stilstaand, bewegend

■ Tot 4 weken

● Stressysteem => onderontwikkeld, immature HPA as

■ Vanaf 5 weken

● Reageren pipt met stress op sociale prikkels

● Hechting aan de moeder cruciaal voor de gedragsontwikkeling

● Verschillende typen spel objecten

■ Pups met goede sociale vaardigheden kunnen beter conflict vermijdende signalen gebruiken

■ Pups met lage sociale vaardigheden reageren passief (bevriezen)

■ Goede hechting eigenaar is een sociale bugger

● Situaties met sociale stress (mens, hond)

● Exploratie van een nieuwe omgeving

■ Slechte socialisatie kan ernstige en onverwachte gevolgen hebben

● Onomkeerbaar

■ Moeten ook leren omgaan met andere honden

● Leren sociale codes

○ Effect van eigen handelen

○ Begroetingen

■ Beloon goed gedrag!!!!!

■ Begroeting - leiband

● Frontale benaderingen met strakke leiband verlagen de kans op een “normale begroeting”

● Stress en spanning bij eigenaar wordt opgemerkt door hond

● Ruk geven verhoogt spanning bij hond

○ Leerprocessen!!!

Kennelsyndroom

indien geen socialisatie:

○ Deze honden kunnen nauwelijks een normaal leven leiden. Ze zijn bang voor alles omdat ze als pup te weinig prikkels hebben gehad.

○ Kan je niet oplossen

inschatten leeftijd pup

• normaal mag pup nestje verlaten na 105 dagen

• leeftijd inschatten: hangt per rasgroep en gewicht af

• kijken nr wisselen van tanden, 2 weken later nog eens

• w opgeschreven in tabel

• dag 1-14 kruipen, vanaf week 3: stappen op voorpoten, vanaf week 4-5 ook achterpoten

Eetgedrag - jagen / predatie

○ Het najagen, stalken, vangen en opeten van een prooi

○ Prooi ⇔ sociale partner

○ Het gedrag van de prooi

■ Bewegen, weglopen triggert het gedrag

○ Spelgedrag bevat een aantal sequenties van jachtgedrag

■ Bespringen, in de muil nemen, schidden

■ Soms begint jagen met spel

○ Via selectie heeft de mens bepaalde stadia van jachtgedrag uitvergroot en andere laten verdwijnen

○ De meeste jachthonden worden gehouden als gezelschapshond

Najagen

○ Najagen van fietsen, auto’s, joggers,...

■ Oplossen van situatie die de hond als bedreigend ervaart

○ Dit gedrag maakt geen deel uit van jacht motivatie

○ Najagen

■ Voorkeursstrategie om een situatie op te lossen die de hond als bedreigend ervaart

Elimineren

• Verschillende houdingen mogelijk

• Reuen heffen vaker pootje dan teven

• Stress / opwinding kunnen zorgen voor plots en ter plaatse urineren

• Markeren

- Hoe hoger hoe ‘belangrijker’

• Zindelijkheidstraining = kennis leerprocessen, maar ook inzicht in de anatomie/ fysiologie/

Zelf verzorging

• Belangrijk om na te gaan bij het algemeen klinisch onderzoek

• Orale zelfverzorgingspatronen (de blauwe gebieden) zijn oa betroffen bij gedragsproblemen met als symptoom overdreven zelfverzorging

• Maar deze kunnen ook verstoord zijn bij medische aandoeningen ( bvb atopie)

Gedrags problemen

• Symptomen

• Dier & omgeving

• Gedragsprobleem = risico euthanasie

• Behandelen strekt verder dan dier zelf

• Impliceert welzijn en veiligheid onmiddellijke omgeving & maatschappij.

Positieve trainingsmethoden

• Verbeterd dierenwelzijn en de mens-dierrelatie

• Verbeterd motivatie van mens en dier verbeteren (training wordt leuk)

• Verminderd optreden van gedragsproblemen

- ↓ angst, ↓ agressie

• Verhoogd efficiëntie

Negagatieve Trainingsmethoden

• Verhoogd risico welzijnsproblemen

• Verhoogd risico gedragsproblemen

- angst, stereotypen, intra- en interspecifieke agressie.

• Verminderd leervermogen door chronische stress

• Creëert fysieke schade

• Verhoogd risico dat de straf wordt geassocieerd met iets anders dan het ongewenste gedrag

• Risico voor de eigenaar van re-directie agressie

Keuze trainingsmethode

• Factoren invloed keuze trainingsmethoden:

- Gebrek aan kennis over het risico's van welzijn

- De slechte kwaliteit van veel informatie voor hondeneigenaars

- Gebrek aan opleiding van hondentrainers

- Gebrek aan praktische kennis hondentrainers

• Sensibilisatie van de eigenaars en trainers blijft een noodzaak!

• Kijk naar individu

Acute stress signalen - gedrag

Acute stress: fysiologisch

• Autonoom zenuwstelsel

• Pupildilatatie

• Hijgen

• Kwijlen

• Beven, trillen

• Anorexie

• Braken, diarree

• Urineren

• Anaalklieren

• Bevriezen, inhibitie

• Verhoogde motoriek

Chronische stress: medisch en gedrag

• Degradatie alle basis gedragingen • Eigenlijk bijna 100% overlap medische/ethologisch probleem

• Alarmbellen tav eten / drinken

- Niet eten, extreem traag eten

- Schrokken, water happen

- Polyfagie / polydypsie

- Pica

- ‘s nachts eten

- Eten /drinken alleen in aanwezigheid eigenaar

- Agressie voerbak/eetpot/drinkpot

• Alarmbellen tav slapen

- Overmatig slapen

- s nachts wakker

- Verstoord ritme

- Slapen alleen in aanwezigheid eigenaar

- Agressie tov slaapplek

• Alarmbellen tav eliminatie

- Niet zindelijk willen worden

- Plots onzindelijk

- Urine / faeces in mand/bench

- Urine / faeces lukraak in huis

- Niet op wandeling (meer) willen

- Coprofagie

- Markeren tegen meubilair

• Alarmbellen tav zelf hygiene

- Overmajg likken

- Automujlaje

- Flankzuigen

- Staart jagen

- Agressie eigen lichaam

• Alarmbellen tav zelf exploratie

- Niet exploreren

- Oraal exploreren door volwassen honden

- Zuigen op sloffen ed

- Kauwen / vernielen

- Licht/schaduw jagen

- Vliegen happen

- Compulsief / agressie tav voorwerpen

• Alarmbellen tav zelf sociale interacVe met de mens

- Contact vermijden

- Opspringen / berijden

- Grommen, happen, snauwen

- Uitvallen / aanvallen

- permanent volgen

- compulsief/agressie tav eigen lichaam bv staart jagen

• stress signalen tav nt sociale prikkels

Pijn

○ Recent onderzoek

■ Laatste 100 gedragscases van 6 grote universiteitskliniek

● 28-82% van gedragsproblemen onderliggend pijn probleem

● Spier/skelet problemen, spijsverteringsproblemen en dermatologische problemen wel herkent

● Ongewone gang of onduidelijk gedragsprobleem vaak

onderliggend pijn niet herkent

● 4 typen

○ Klacht direct gevolg van pij

○ Niet geïdentificeerde pijn onderliggend aan gedragsprobleem

○ Verergering probleem gedrag ten gevolge van pijn

○ Nieuwe gedragsproblemen ten gevolge van pijn

■ Uitingen

● Defensief gedrag Agressie

● House-soiling

● Onder presteren - Slechter leven

● Aandacht trekken “Compulsive type” behaviour

● Verstoorde dag-nacht ritme - Separation anxiety

● …

■ Onder rapportage pijn geassocieerd met gedragsproblemen

● Bij twijfel eerst pijn behandelen

○ Eventueel met diagnostische analgesie (=verdoving)

Risico Evaluatie

○ Risicofactoren

■ Hond, eigenaars, omgeving

○ Wie loopt er gevaar, wanneer en op welke manier

○ Preventiemaatregelen

■ Om elk van de risicosituaties te voorkomen

■ Afweging van preventie maatregelen daadwerkelijk worden toegepast

■ Veiligheid

○ Verschaf inzicht in aard probleem

■ Helpt perspectief hond te begrijpen