Parasitaire ziekten: pluimvee

Eimeria species bij jonge dieren (<50d) en oudere dieren

Jonge dieren:

* E. acervulina
* E. maxima
* **E. tenella**
* E. mitis
* E. praecox

Oudere dieren:

* **E. necatrix**
* **E. brunetti**

Meest pathogene Eimeria species

E. tenella, E. necatrix en E. brunetti.

Crowding effects

Dit zijn onderlinge interacties tussen species waardoor sommige species pas de kans krijgen om zich te manifesteren als andere op de achtergrond verdwijnen

Cyclus Eimeria

* Orale opname oöcyst. Deze wordt dan vermorzeld in de spiermaag waardoor sporozoïeten worden vrijgezet.
* Sporozoïeten dringen epitheelcellen binnen. Hier gaan ze enorm vermeerderen.
* Vernietiging darmcellen.
* Seksuele vermenigvuldiging leidt tot een ongesporuleerde oöcyst → voor sporulatie is de juiste temperatuur, RV (relatieve vochtigheid) en zuurstof nodig.
* Na het sporuleren start een nieuwe cyclus. Gesporuleerde oöcysten zijn heel resistent.

Directe cyclus zonder TGH

Probleem coccidiose

-Gesporuleerde oöcysten zijn zeer resistent, ook aan desinfectiemiddelen.
-Elke omgeving waar kippen aanwezig zijn die niet op een rooster zitten, is coccidiose aanwezig. Elke kip is dan ook onderhevig aan besmetting.

Symptomen Eimeria

-Klinische gevallen; sterfte en bloed in feces
-Subklinische gevallen; verminderde voeder efficiëntie, minder groei, predispositie voor bacteriële superinfecties en slechte uniformiteit

Diagnostiek Eimeria

Darm blootleggen en macroscopische impressie → laesiescore.

* Dit werkt bij zware infecties, maar minder bij discretere infecties. Veel dieren nodig voor diagnose.

Bepalen OPG:

* 0 - 100.000 = oke
* 100.000 - 250.000 = twijfelachtig
* >250.000 = gevaarlijk hoog

PCR

Waar moeten we op letten bij de diagnose van Eimeria?

-Histomonas meleagridis kan bij kippen letsels veroorzaken gelijkend aan E. tenella.
-E. mitis en E. praecox geen macroscopische letsels.
-Sommige stammen veroorzaken veel letsels maar zijn minder pathogeen, interpretatie is niet eenvoudig.

Voordelen OPG coccidiose (3)

-Geen levende dieren op te offeren
-Goedkoop (€40)
-Ook de species die geen letsels vertonen kunnen gevolgd worden

Nadelen OPG coccidiose (3)

-Moeilijk species identificatie via morfologie oöcysten (nooit zeker of het correct is)
-Absolute aantallen zonder species identificatie geven beperkte informatie, enkel heel laag of heel hoog zijn echt relevant, ertussen grijze zone.
-Er zijn stammen die veel oocysten produceren maar minder pathogeen zijn en vice versa.

Voordelen PCR (4)

-Geen levende dieren op te offeren
-Heel accuraat in vergelijking met morfologie (DNA)
-Ook de species die geen letsels vertonen kunnen gevolgd worden
-Semi kwantitatief

Nadelen PCR (3)

-Duurder (180 €)
-Test duurt langer
-Slechts 1 labo in Benelux kan dit routinematig (in W vlaanderen)

Preventie coccidiose

-Coccidiostatica mengen in het voeder
-Moederdieren vaccineren

Chemische anti-coccidiose middelen

-Nicarbazine 125 ppm
-Decoquinate 20-40 ppm
-Diclazuril 1 ppm
-Robenidine 30-36 ppm

Ionoforen coccidiose

Monovalente ionoforen

* Salinomycine 50-70 ppm
* Monensin 100-125 ppm
* Narasin 60-70 ppm

Monovalent glycoside ionoforen

* Semduramicin 25 ppm
* Maduramicin 5 ppm

Divalente ionoforen

* Lasalocid 75 - 125 ppm

Voordelen van coccidiostatica in het voeder (3)

-Maximaal reduceren van subklinische schade door coccidiose tijdens opfok
-Betere groei, betere homogeniteit, minder stress
-Goedkoop

Nadelen van coccidiostacia in het voeder (4)

-Versleping / logistiek: toxiciteit voor andere diersoorten (paarden / KHD)
-Immuniteit enkel tegenover species tijdens opfok aanwezig
-Veel resistentie aanwezig na ong 50 jaar gebruik
-Werkt heel goed bij mestkuikens, minder populair bij opfok ouderdieren en leghennen

Vaccinatie coccidiose

-Paracox 8
-Paracox 5 \= goedkoper

Behandeling coccidiose

-Sulphonamides; coccidiostatisch. Meer geschikt voor metaphylaxie dan therapie.
-Amprolium; 0 dagen wachttijd bij lage dosering
-Toltrazuril; lange wachttijd

Ideale strategie coccidiose

-Infectiedruk monitoren en prevalentie evalueren; OPG en laesie score.
-Voor preventie mestkuikens roteren van coccidiostatica en vaccinatie.
-Bij moederdieren vaccins met volle dosis.
-Voor behandeling enkel therapeutische middelen bij klinische uitbraken.

Kenmerken Histomonas meleagridis (4)

-SVS, ceca
-Veroorzaakt blackhead disease bij kalkoenen
-Kalkoen is het meest gevoelig, kwartel het minst
-Vooral bij vogels met buitenloop

2 vormen van Histomonas

-Flagellaire vorm in lumen caeca; vermenigvuldigt door tweedeling en vormt zich om tot amoeboïde weefselvorm.
-Aflagellaire amoeboïde weefselvorm; caecumwand -\> poortader -\> lever

Besmetting Histomonas meleagridis

-Directe overdracht
-Indirecte overdracht met TGH \= Heterakis gallinarum

Pathogenese Histomonas meleagridis

-Kan typhlitis en hepatitis veroorzaken

Ziektebeeld Histomonas meleagridis

-Vooral bij jonge kalkoenen
-Algemeen ziek; lusteloos, in elkaar gedoken, sterk vermageren, verslechtering algemene conditie
-Donkere verkleuring van de onbevederde delen van de kop
-Okergele platte ontlasting (meestal eerste symptoom)
-Sterfte 1-1,5w na begin symptomen -\> mortaliteit 70%

Diagnose Histomonas meleagridis

-Klinische symptomen; okergele mest, apathie, cyanose
-Autopsie; caeca verdikt met ulcera en fibrineuze inhoud. Ook lever met geelgroene circulaire inzakkingen op het oppervlak.
-Kunnen flagellaten aantonen in caecuminhoud en afdrukpreparaten

Behandeling Histomonas meleagridis

-Enkel toegelaten bij siervogels. Streng verboden bij nutsdieren.
-Dimetridazole voor 2 weken

Preventie Histomonas meleagridis

-Kippen en kalkoenen gescheiden houden
-Bestrijding Heterakis gallinarum; flubendazole, fenbendazole of levamisole
-Regelmatig uitmesten en strooisel kwaliteit optimaal houden

Helminthosen = wormen

* Ascaridiosis
* Heterakiosis
* Capillariosis
* Amidostomosis
* Syngamosis
* Cestodosis

Cyclus Helminthosen

-Directe cyclus; niet-infectieuze wormeieren worden uitgescheiden met de feces --\> Deze worden infectieus in de omgeving. Vogel neemt L2 op waardoor deze in darmstelsel komt --\> Vervelt naar L4 en adulte wormen --\> vrouwelijke worm produceert eieren die in feces komen.
-Indirecte cyclus; proglottiden worden uitgescheiden in de feces --\> opname oncosfeer door gastheer --\> ontwikkelt tot cysticercoïde in TGH --\> vogel neemt TGH op --\> larve komt in darmwand en groeit uit tot volwassen lintworm

Kenmerken Ascaridia (6)

-PPP 1 maand
-Eieren meer dan 1 jaar infectieus
-Adulte worm leeft 9-14m in de gastheer
-Transmissie kan ook via vectoren; regenworm
-Gevaar voor herbesmetting
-Wormen en eieren kunnen andere pathogenen en zoönosen overdragen -\> meer schadelijke gevolgen

Symptomen Ascaridiosis

-Lichte infectie; subklinisch, evt. groeivertraging
-Zware infectie; vaak chronisch, gewichtsverlies, diarree, bleke kammen en poten, rui en darmobstructie bij massale infectie

Diagnose Ascaridiosis

-Aantonen van eieren in de feces
-Detecteren wormen op autopsie

Belangrijke Ascaridia species

-A. galli bij kip, kalkoen, parelhoen, ...
-A. columbae; duif

Heterakis species

-H. gallinarum; weinig pathogeen, TGH Histomonas meleagridis
-H. isolonche; zeer pathogeen, mortaliteit bij fazanten

Besmetting en cyclus Heterakis

-Kan via directe transmissie of een vector (regenworm)
-Na opname gebeurt penetratie door de L2 worm van het caeca epitheel. De adulte worm keert terug naar het lumen van de caeca.
-PPP \= 24-30d

Symptomen Heterakis

-Lichte tot matige infecties subklinisch, evt. ontsteking caeca.
-Zware infectie; anorexie, apathie, diarree, productiedaling.
-Heterakis isolonche is erg pathogeen bij de fazant -\> nodulaire typhlitis, diarree en vermageren.

Diagnose Heterakis

-Feces onderzoek; moeten hiervoor caecale mest nemen.
-Autopsie: nemen tipje van caeca

Capillaria species

-C. annulata, C. contorta: krop, slokdarm. Vooral fazant, kwartel, kalkoen, ook wilde vogels (kraaien)
-C. bursata, C. caudinflata, C. obsignata: dunne darm. Kip, fazant, wilde vogels, duif.
-C. anatis: caecum (soms dunne darm). Kip, kalkoen, duif, wilde vogels

Bij wie zien we Capillaria vooral?

Leghennen met uitloop

Besmetting Capillaria

-Infectie kan gebeuren via directe transmissie (C. obsignata, C. contorta, (C. anatis?)) of door indirecte transmissie (C. annulata, C. bursata, C. caudinflata).
-Indirecte transmissie via regenworm.

Symptomen Capillaria

-Penetratie van de darmmucosa kan hemorragische enteritis veroorzaken.
-Lichte infecties; subklinisch
-Zware infecties door C. obsignata; apathie, bloederige diarree, vermageren en legdaling

Diagnose Capillaria

-Aantonen eitjes met fecesonderzoek
-Wormen aantonen op autopsie; niet makkelijk bij lichte infecties.

Kenmerken syngamidae

-Leven in de luchtweg -\> trachea en grote bronchiën
-Syngamus trachea \= gaapworm
-Vrouwtje en mannetje zijn permanent gekoppeld
-Niet gastheer specifiek
-Histiofaag (beide) en hematofaag (vrouwtje)

Besmetting en cyclus Syngamidae

-Directe transmissie; opname van infectieuze larven. Hierna lever-hart-longen-bronchi-trachea migratie 7d na infectie. Na 11d stevig verankerd in trachea. Eieren worden opgehoest, ingeslikt en uitgescheiden met de feces.
-Indirecte transmissie via regenwormen, slakken en kevers.
-Wilde vogels zijn reservoir.

Symptomen Syngamidae

-Zware infectie; schade aan de longen door migratie.
-Volwassen wormen veroorzaken tracheïtis met slijmvorming -\> verstopping -\> ademnood -\> snakken naar adem en kopschudden.
-Algemene verzwakking; apathie, anorexie en sterfte.

Diagnose Syngamidae

-Klinische symptomen; ADH en gapen
-Soms wormen zichtbaar bij inspectie trachea
-Feces onderzoek
-Rode wormen in trachea bij autopsie

Belangrijkste cestoden

-Railletine spp \= grote lintworm. TGH mieren en kevers, komt veel voor en is weinig pathogeen.
-Davainea proglottina \= kleine lintworm, TGH landslak, zeldzaam maar zeer pathogeen.

Cyclus cestoden

-Indirect
-Proglottide barst open waardoor oncosferen in de buitenwereld komen. Het eitje wordt dan opgenomen door TGH.
-Ontwikkelt tot infectieus stadium in de TGH.
-TGH wordt opgenomen door de kip. Cysticercoïd gaat hier hechten aan de dunne darm.

Besmetting cestoden

-Gebonden aan activiteit TGH; omgevingstemperatuur, vochtigheid, seizoen.
-Bestrijding van de TGH is belangrijk om de cyclus te doorbreken.

Symptomen cestoden

Railletina
-Meestal subklinisch
-Zware infectie; enteritis, toename voeropname, hogere voederconversie en legdaling

Davainea
-Groeivertraging bij jonge dieren en anemie
-Zware infectie; hemorragische enteritis en sterfte (\>2000 wormen)

Diagnose cestoden

-Vooral autopsie belangrijk. Om Davainea te kunnen zien moeten we de mucosa afkrabben.
-Mestonderzoek; oncosferen en proglottiden aantonen in verse mest met zeefmethode.

Behandeling cestoden

-Fenbendazole en flubendazole
-Werkzaam tegen eieren, larven, volwassen nematoden en lintwormen
-Vast poeder of wateroplosbare vorm
-Wachttijd 0

Daarnaast TGH bestrijden en uitloopbeheer

Uitloopbeheer

-Overbezetting vermijden
-Omweiden (maar moet lang leegstaan)
-Ploegen, zon en zuurstof zijn schadelijk voor de wormeieren
-Uitloop attractief maken zodat de kippen zich verspreiden en de infectiedruk verdeeld is

Kenmerken Mallophaga (5)

-Bijtluizen
-Hele cyclus op gastheer
-Besmetting door rechtstreeks contact
-Neten aan basis veren
-Voeden aan huidschilfers en veren

Symptomen bijtluizen (3)

-Jeuk, stress en dieren gaan veel veren poetsen
-Weinig pathogeen, maar bij grote aantallen kunnen secundaire problemen ontstaan
-Voornamelijk in najaar en winter

Diagnose bijtluis

-Visueel; dorsoventraal afgeplat.
-Ook neten aan de basis van de veren.

Behandeling bijtluis

-Insecticide poeder of spray aanbrengen tussen de veren
-Preventie; insectenwerende strips in hok of spray met fogger

Kenmerken Siphonaptera (6)

-Vlooien
-Niet gastheer specifiek
-Volwassen vlo is hematofaag
-Besmetting vanuit omgeving
-Zoönose
-Ceratophyllus gallinae is Europese kippenvlo

Diagnose vlo

Visueel; afgeplat en springen

Behandeling vlo

-Insecticide poeder of spray op het dier
-Omgeving behandelen; verwijderen bodembedekking en nestmateriaal. Ook insecticidespray of fogger. Verschillende malen herhalen.

Knemidcoptes mutans

-Schurftmijt
-Veroorzaakt kalkpoten
-Geven mechanische schade en exsudaat veroorzaakt droge korsten die schubben uiteendrukken

Diagnose Knemidcoptes mutans

Aantonen van mijten in korsten

Behandeling Knemidcoptes mutans

-Insmeren van poten met olie of vaseline en verwijderen van korsten. De mijt gaat dan stikken.
-Dagelijks tot symptomen verdwijnen.

Neoknemidocoptes gallinae

-Schurftmijt, zeldzaam
-Veroorzaakt ruiziekte of veerschurft bij de kip, fazant en patrijs
-Mijten zitten in veerfollikels dekveren --\> kaalheid of afbreken veren

Behandeling en preventie Neoknemidocoptes gallinae

-Strooipoeders of sprays
-Ivermectine

Preventie; insectenwerende strips in hok

Belangrijkste parasiet bij industrieel pluimvee

Dermanyssus gallinae \= rode vogelmijt
Ook probleem bij hobbydieren

Kenmerken Dermanyssus gallinae

-Bloedzuigende, nachtelijke parasiet
-Valt per uitzondering zoogdieren aan, zeker als gastheer afwezig is
-Temporaire parasiet; voedt enkel 's nachts
-Cyclus van 7 dagen
-Overdag in schuilplaatsen. Bij erge infestaties groeperen ze tot trossen.
-Zorgt voor overdracht van ziekten

Op welke plaatsen bevindt Dermanyssus gallinae zich typisch?

-Aan de onderkant van de eibeschermingsplaat batterij en beschermklipjes op de rand van de eierband
-Ook in vastgekoekte mest eierschalen

Symptomen Dermanyssus gallinae

-Stress en onrust -\> legdaling, vermageren
-Bij zware infecties anemie
-Kunnen bloedstippen zien op eieren van mijten die geplet worden op de eierband

Waarom is Dermanyssus gallinae een perfecte parasiet?

-Overleeft op verschillende gastheren: alle vogels, maar ook muizen en konijnen.
-Zonder bloedmaaltijd kan hij zeker 8 maanden overleven (van ronde naar ronde!)
-Verschuilt zich tussen de bloedmaaltijden waar zijn predatoren hem niet vinden!

Behandeling Dermanyssus gallinae

Niet op de vogel, maar op de omgeving:
-Mechanische bestrijding: stof en mest verwijderen
-Fysische bestrijding: hittebehandeling. Temperatuur boven de 45 graden is dodelijk voor de mijt, de eitjes drogen uit bij 15%RV. We moeten het hele hok opwarmen tot boven 45 graden. In de hobbiesector gaan ze afbranden.
-Biologische bestrijding:
o Biodiesel: koolzaadolie verstopt de ademhalingopeningen van de mijt
o Silicaproducten: tasten het exoskelet aan waardoor de mijt uitdroogt
o Natuurlijke vijanden: roofmijt
-Chemische bestrijding: Resistentie en residuen vermijden. Best rotatie van verschillende middelen om resistentie te vertragen.
o Phoxim 50% (Byemite): 100ml emulsie/25L water (voor 1000 leghenplaatsen)
o Spinosad (Elector): 30ml/7L water (250m2)
o Fluralaner (Exzolt): via drinkwater 2 x om de 7 dagen (minimum interval 3m)
Wachttijd voor het ei is nul dagen.