Ethologie Hoofdstuk 1

Ethologie van Dieren

gedrag

○ Enige communicatiemiddel met patiënt

○ Vb agressieve hond ten gevolgen van

■ Pijn of chronische ziekte

■ Verkeerd of niet gesocialiseerd

■ Stress

■ Aangeleerd gedrag

■ Territoriaal

■ …

Ethologie

○ Ethos

■ Gewoonte, aard, norm

○ Logos

■ Leer

○ Biologische studie van gedrag

■ Wetenschappelijk verantwoorde methodologie

■ Vergelijkende studies

■ Evolutieleer

Filmpje Apen

○ Er zijn 2 apen in aparte kooien naast elkaar.

○ Ze moeten beiden een steen geven en krijgen ze een beloning (bv

komkommer).

○ De volgende keer kregen ze beide verschillende belonings de ene een

komkommer de andere een druif.

○ De aap die de komkommer kreeg gooide die terug en wou een duif. Dit heeft

die meerdere keren herhaald (jaloezie).

Belangrijke namen

○ Lorenz —> imprenting

○ Von Frisch —> signalen, ontwikkeling

○ Tinbergen —> bijendans

Studie van gedrag

○ In de studie is er een veel te grote variatie.

○ Van waar komt gedrag?

Tinbergen (beroemde etholoog)

○ Tinbergen was een etholoog veel basis vragen stelde (bv: Hoe kunnen we

onderzoek doen? Hoe kunnen we het goed meten?,..)

○ Vraag: Er is een nest met naïve kuikens (zonder moeder) en er vliegt een

donkere figuur over hun. Wat gebeurt er?

■ Het hangt er vanaf welke richting het donkere figuur vliegt:

● Rechts: Als het naar rechts vliegt is het waarschijnlijk een

roofdier en worden de kuikentje bedreigd (dus ze hebben

schrik).

● Links: Als het naar links vliegt is het waarschijnlijk een gans en

is het dus geen bedreiging (kuikentjes blijven kalm).

○ Vogels hebben op hun bek een rode stip, op deze rode stip prikken de

jongen. Dit werkt als stimulatie, als ze erop prikken verwachten ze eten

te krijgen.

■ De kleur van de vogel zelf heeft geen invloed op de prikkel.

■ De vorm van de bek zelf heeft wel invloed (kan makkelijker of

moeilijker zijn te vinden).

○ Mensen gebruiken een rode pen om te zien of het werkt en de kuikens

prikken hier het meest (=supranormale prikkel)

Supranormale prikkel

Prikkel die een bepaald gedrag beter

deblokkeert, veroorzaakt dan de normale, natuurlijke sleutelprikkel

voor dat gedrag.

Evolutie vb. groot en klein paard

○ Er is een groot paard en een klein paard aan het grazen.

○ Toen kwam er een leeuw die hun wou opeten.

○ Het grote paard liep sneller dan de kleine dus het groot paard

overleeft.

○ Het grote paard geeft dan zijn genen door aan de volgende generatie

en zo gaat het voort.

4 hoofdvragen evolutie

• 2 Proximate vragen (waardoor/ hoe)

• Ultimate vragen (waartoe/ why)

4 hoofdvragen evolutie, vb.: waarom zingt een spreeuw?:

● 2 Proximate vragen (waardoor/ hoe)

○ Veroorzaking: causaliteit

■ Hormonale veranderingen, wanneer het licht is, zenuwen,

spieren,...

○ Ontwikkeling: ontogenie

■ Imitatie van ouders (vogels luister 1 jaar lang naar hun ouders en

beginnen dan pas te imiteren)

■ Als een mannetje met veel vrouwtjes omgaat dan gaat die meer

vrouwelijk kenmerken krijgen en hetzelfde geldt andersom

● Ultimate vragen (waartoe/ why)

○ Functie: adaptie

■ Voortplanting

○ Evolutie: fylogenie

■ Degene die het mooiste zingt heeft het meeste kans om

nakomelingen te krijgen.

Toegepast ethologie : welzijn

■ Ethologische kennis kan iets zeggen over welzijn

● Optimaliseren productie, controle over gedrag, verklaring over

afwijkend gedrag

● Gebruiken van ethologische kennis voor natuurbescherming

● Effecten van leerprocessen op het gedrag

● Modellen om mogelijk gedrag te kunnen verklaren en

concepten te integreren (vb; wat vindt een dier leuk)

○ Allemaal toegepaste ethologie

Optimaliseren van productie

○ Optimalisatie door kennis van ethologie

○ Gedrags Controle

■ Technische innovatie

● Diervriendelijkere applicatie door kennis van ethologie

○ Verbeteren interactie tussen mens en dier

■ Een vriendelijke boer krijgt meer melkproductie!

Observatie

○ Regelmatig zijn er vragen die niet direct of niet geheel beantwoord kunnen

worden met een direct klinisch onderzoek.

■ Onverklaarbare verwondingen bij 1 of meer dieren

■ Agressie

■ …

○ Om deze vragen op te lossen moet je dieren / groepen dieren observeren

■ Maar er zijn een aantal valkuilen (vb filmpjes)

filmpje gorilla

■ We moesten letten op het aantal keren dat ze de ballen over gooiden.

■ Terwijl ze dat deden kwam er een gorilla in het midden en ging er een

speler weg en veranderde de gordijnen van kleur.

● Bijna niemand had dat gezien

■ Je let alleen op bepaalde dingen de rest schakelt uw brein uit.

filmpje hond en konijn

■ Hond en konijn ontmoeten elkaar. We moesten op de reacties

opschrijven

■ Van de hond kwispelen, blaffen, negeren, snuffelen,...

■ De konijn daarentegen beweegt amper maar heeft bijna evenveel

gedaan als de hond

● Onze ogen werden aangetrokken naar dat wat actief was in dit

geval de hond. Hierdoor hebben we weinig info over de konijn

○ Selective attention (kan je niet uitschakelen)

Optische uitdaging vb:

Hoeveel poten heeft de olifant?

Visible attention

Eerst zoeken op de 1e plek waar je kijkt en dan pas zoek je verder

Context

■ Heel belangrijk bij interpretatie!

■ Je observeert wat je wilt observeren, dit heeft invloed op uw conclusie

 ● Dit is fout, want je observeert alleen wat je gelooft

■ Dit kan een barrière zijn voor verder begrip

 ● Zo ga je conclusies trekken uit eigen gedachten

Oplossing

■ Objectief en systematisch te observeren in controle en experimentele

situaties (ondersteund met fysiologie educatie)

■ Open vragen stellen, hierdoor krijg je meer inzicht

 ● Geen ja-nee vragen!

Ethogram

○ Meten = weten

○ Ethogram

■ Algemene lijst van gedragingen

● Observatie en descriptief

● Belangrijk!

○ Niet vermenselijken

○ Geen informatie en emotie aan koppelen