Theaterbegrippen

dimmen

De intensiteit van het licht langzaam terugnemen.

trek

De naam die men geeft aan het mechanisme van een katroltouw waarmee men de decorstukken op en neer beweegt.

volgspot

Naar alle kanten beweegbare schijnwerper met hoge lichtintensiteit die een scherpomlijnde ronde lichtvlek geeft.

pan

Horizontale beweging van een lichtbron, waarbij de lichtbundel van de ene zijde van het toneel
naar de andere zijde wordt gebracht. Ook: als het geluid overgaat van de ene luidspreker naar de
andere.

perch

Metalen buis die in de toneeltoren hangt. Men bevestigt er decorstukken aan.

lichtbrug

Smal platform boven het toneel of de zaal waaraan schijnwerpers bevestigd kannen worden.

loge

Een ‘kamertje’ met eigen deur, knusse stoelen of zetels en een afgeschermde kijk op het toneel.
Naast de scène zijn in de oudere, grote theaters aparte ruimtes voor de koninklijke familie. Was
bedoeld om ‘gezien te worden’, niet zozeer om van het toneel te genieten.

jardin

De theaterterm voor ‘links’ als men voor het podium staat.

faden

Een bepaalde lichtstand of een geluid langzaam laten afnemen.

crossfade

Lichtovergang waarbij de oude lichtstand langzaam verwisseld wordt met de volgende lichtstand.

vestiaire

De plaats waar men zijn jas of tas veilig kan achterlaten.

galerij

De goedkoopste plaatsen, vroeger voor het ‘gewone volk’ dat tevreden moest zijn met een
eenvoudige stoel of zelfs een staanplaats helemaal bovenaan. Wordt vandaag de dag alleen
verhuurd als de rest is uitverkocht.

tilt

Verticale beweging van een lichtbron, waarbij de lichtbundel van hoog naar laag wordt gebracht

artiestenfoyer

De wachtkamer voor de acteurs waar zij hun beurt kunnen komen afwachten in rust en
concentratie voor ze moeten opkomen.

brood, anker, kluit

Tegengewicht dat het mogelijk maakt om zware decorstukken van meer dan 200 kilo via een
katrolmechanisme toch door één persoon zonder moeite te doen ophijsen. Het aantal
tegengewichten wordt aangepast aan het gewicht van het decorstuk.

poot

Zwart gordijn dat de coulissen afsluit van de scène.

parterre, stalles

De zitplaatsen op het ‘gelijkvloers’, recht voor de scène. Hier bevinden zich de beste duurste
plaatsen.

foyer

De ruimte waar het publiek tijdens de pauze een drankje kan nuttigen.

balkon

De plaatsen op een verdieping aan de zijkanten van de zaal.

donkerslag

Lichteffect waarbij alle lichten plots worden gedoofd. Kan worden gebruikt om het einde van een bedrijf aan te geven.

deus-ex-machina

Om de intrige in de juiste banen te leiden, werd er soms gebruik gemaakt van een godheid die de held redt uit een benarde situatie.

travestie

Toneelrol waarbij de speler een persoon van de andere sekse uitbeeldt.

regisseur

Persoon die de repetities leidt. Hij geeft aan hoe de acteurs moeten

raisonneur

Vriend of verwant van de hoofdfiguur die dient als spreekbuis van de auteur.

droog repeteren

De repetities waarbij men nog geen bewegingen maakt, alleen maar de tekst zegt. In het theater ook ‘Italiaantje’ genoemd.

première

De eerste voorstelling van een nieuw stuk, vaak voor eregenodigden en de pers.

scenograaf

De persoon die het decor en de kostuums ontwerpt.

open doekje

Applaus midden in de scène.

antagonist

De tegenspeler die de hoofdrolspeler naar de crisis leidt.

tournee

Een voorstelling waarmee men in verschillende zalen gaat spelen.

play-in-the-play

Een toneel dat wordt opgevoerd in het eigenlijke toneel, zoals bijvoorbeeld het stuk Masscheroen dat wordt gespeeld in Mariken van
Nieumeghen.

typecasting

De specialisatie van aan acteur, het ‘geknipt’ zijn voor een rol (b.v. Jan Decleir is meer geschikt voor dramatische dan voor komische rollen.

twijfelwerk

De eerste kennismaking met de nieuwe toneeltekst: de regisseur laat de
acteurs hun tekst voorlezen en geeft hen informatie over het stuk, hun
rol, de manier waarop ze de tekst moeten zeggen, enz.

protagonist

De hoofdrolspeler die de intrige ondergaat.

grime

Het schminken, wat door beroepsacteurs zelf wordt gedaan.

KVS

Het officiële Nederlandstalig gezelschap in Brussel.

dramaturg

De persoon die zich bezighoudt met de keuze en de bewerking
(vertaling, aanpassing) van de stukken. Hij levert ook de informatie voor
de affiche, programmaboekjes, persmap, enz.

figurant

Iemand die een kleine rol vervult in het stuk, meestal zonder tekst.

rekwisiteur

De persoon die verantwoordelijk is voor alle voorwerpen die in de voorstelling worden gebruikt.

NTGent

Het grootste gezelschap in Gent.