Parasitaire ziekten: zoönosen

Zoonosen door contact met HKWs

* **cryptosporidiosis**
* **giardiosis**
* (Melophagus ovinus)
* **schurft**

Zoonosen door eten van vlees/melk van HKWs

* **toxoplasmosis**
* sarcocystosis
* **taeniasis**

Zoonose door contaminatie van milieu door HKW

* **cryptosporidiosis**
* **giardiosis**
* babesiosis
* **fasciolosis**
* hypodermosis

Welke Cryptosporidium species zien we bij de mens?

* C. hominis = genotype 1
* C. parvum = genotype 2 → deze overgedragen door HKW
* er bestaan zoonotische en niet zoonotische genotypes

Besmetting Cryptosporidium

* directe transmissie
* **mens → mens**
* dier → mens
* belangrijkste reservoirs: kalveren, lammeren
* indirecte transmissie
* fecaal verontreinigd voedsel
* **fecaal verontreinigd water**
* drinkwater, recreatie-water

Leeftijds- en seizoensdistributie Cryptosporidium

* vnl bij kinderen (< 5j) en op latere leeftijd (25-44)
* piek van latere leeftijd = mensen met kinderen
* meer in zomer dan winter → piek rond augustus-september
* meer reizen en zwemmen in de zomer

Symptomen Cryptosporidium mens

* incubatietijd 5-10 dagen
* symptomen: diarree, koorts, hoofdpijn, nausea, braken, dehydratatie, gewichtsverlies
* bij immunodeppressieve patienten kan het fataal zijn
* PP tot 15d → zelf limiterend

Diagnose Cryptosporidium

* anamnese en symptomen: contact met dieren, zelfde drinkwater of voedsel
* aantonen oocysten in faeces → kleuring nodig
* **Ag** aantonen in faeces met ELISA, IFT of dipsticks

Behandeling Cryptosporidium

* bestaat niet
* vooral symptomatisch

Preventie Cryptosporidium

* Directe overdracht voorkomen door algemene hygiëne → contact met feces vermijden
* Contaminatie oppervlaktewater vermijden → door fecale verontreiniging runderen
* Drinkwater en recreatiewater zuiveren
* oocysten moeilijk te verwijderen → resistent!

Kenmerken Giardiasis HKW

* frequent voorkomende darminfectie bij hkws
* prevalentie vleesvee > melkvee
* diersoortspecifieke en zoonotische genotypes van Giardia duodenalis

Zoonotische Giardia species

* G. duodenalis assemblage A → mens, meeste zoogdieren
* G. enterica assemblage B → mens, primaten, hond

Giardia epidemiologie HKWs

* Giardia cysten vooral uitgescheiden door jonge HKWs tss 2w-6m
* cysten onmiddelijk infectieus → infectie ook via direct contact
* geinfecteerde dieren blijven continue besmettingsbronnen

Symptomen giardiasis mens

* diarree, soms acuut → meestal zelflimiterend → kan ook chronisch worden en maanden aanslepen
* kinderen: vermageren, verminderde prestaties, groeiachterstand, gezwollen buik

Diagnose Giardia mens

* microscopisch oz → faeces of duodenale spoeling
* copro-Ag test
* niet constante uitscheiding → vals -ve is mogelijk

Preventie en behandeling giardiasis mens

* handen grondig wassen na contact met HKWs
* Metronidazole
* Fasigyn → 1 malige dosis

Schurft door contact HKWs

* Psoroptes en Chorioptes geen zoonosen
* **Sarcoptes** → zeer zelden in Belgie
* zelflimiterend
* typische symptomen: papulaire, vesiculaire uitslag en jeuk

Toxoplasmosis mens

* mens kan optreden als tgh met vorming van snel vermenigvuldigende parasieten en weefselcysten
* infectie is meestal asymptomatisch
* levenslange immuniteit

Infectiewegen Toxoplasma mens - van HKWs

* weefselcysten in vlees → kunnen deze vernietigen door verhitten en invriezen
* in W europa → carnivorisme belangrijkste bron
* oocysten in het milieu → faeces is pas gevaarlijk na enkele dagen, als de oocyste gesporuleerd is
* opname door eten van rauwe groenten of werken in tuin waar katten gedefaeceert hebben
* transplacentair (tachyzoieten) → enkel als moeder __tijdens__ zwangerschap besmet wordt → gevaarlijkste periode is 20-24w

Symptomen toxoplasmosis

* meestal subklinisch
* soms effect op gedrag (schizofrenie?)
* griepachtig (koorts, hoofdpijn, huiduitslag, ..)
* slapende ziekte met vermoeidheid en lymfadenopathieen
* aantasting van de retina
* zeldzaam: veralgemeende of hersen-toxoplasmose → vooral bij immunodepressie
* transplacentaire overdracht

Verschillende uitkomsten van transplacentaire besmetting (primoinfectie) met toxoplasma (6)

* dikwijls asymptomatisch
* lichte mentale achterstand
* congenitale chorioretinitis → soms pas na 10-30j
* levend of doodgeboorte: veralgemende toxoplasmosis, CZS aantasting convulsies/epilepsie
* tijdens organogenese: schade aan ogen en CZS (intra-cerebrale calcificaties)
* foetale sterfte - resorptie - abortus

Toxoplasma tijdens zwangerschap

* doorlaatbaarheid placenta NEEMT TOE in de loop van de zwangerschap
* schade door Toxoplasma aan foetus NEEMT AF in de loop van de zwangerschap

Diagnose Toxoplasmosis mens

* hoofdzakelijk **serologie** → verschillende antistoffen combineren
* moeilijkheid: ogenblik van besmetting vaststellen → was het voor of na begin zwangerschap

Behandeling toxoplasmosis

* pyrimethamine + sulfamides: voor niet zwangere mensen
* spiramycine bij zwangere vrouw
* behandeling geen garantie van geen kliniek
* therapeutische abortus → bij hele zware infecties
* behandeling van pasgeboren
* corticosteroiden bij chorioretinitis

Preventie toxoplasmosis

* serologie voor en tijdens zwangerschap
* voorlichting ivm besmettingsmogelijkheden → zeer efficient
* vlees > kat! → diepvriezen of verhitten vlees

Kenmerken Taenia saginata

* mens is EGH
* grote parasiet in dd
* eieren zijn onmiddelijk infectieus
* mens raakt besmet door opname van rauw vlees → cysticercen in spieren

Waardoor is er persistentie van Taenia saginata ondanks vleesinspectie en hygiene?

* gebrekkige diagnose door vleesinspectie
* weidegang/verspreiding en overleven van eieren in het milieu → __rol van oppervlaktewaters, overstromingen__
* eetgewoonten: rauw of onvoldoende gebakken rundsvlees
* onvoldoende voorlichting naar lintwormdragers toe

Symptomen Taenia saginata

* weinig belang voor de mens
* ongemak door anale pruritis
* buikpijn, braakneiging, gewichtsverlies, gebrekkige eetlust, asthenie

Economisch belang Taenia saginata

* inbeslagname karkas
* lichte infectie → diepvries: waardeverlies
* massale infectie → afkeuren

Diagnose Taenia saginata mens

* meestal gaat patient zelf aanwezigheid van proglottiden detecteren
* eitjes in stoelgang
* ddx: T. solium

Diagnose Taenia saginata rund

* klassieke vleesinspectie voor cysticercen → ‘eye and knife’ methode → predilictieplaatsen: masseter, hart, diafragma, slokdarm, tong

behandeling Taenia saginata

* Niclosamide
* lintworm vernietigen! → met hypochloriet of hitte → anders wordt wc bron van infectie
* rund: diepvriezen of afkeuren

Cryptosporidiose door contaminatie milieu

* gecontamineerd water of groenten
* chlorineren van drinkwater vernietigt de cysten niet

Fasciolosis via milieu

* besmetting door eten van wilde salades → waterkers gecontamineerd met metacercarien
* belang van wilde gh → beverrat, bruine rat, etc
* individuele gevoeligheid: koorts, braken, diarree, cholecystitis, angiocholitis
* diagnose: serologie

Zoonoses door contact met varken

* Balantidium
* schurft

Zoonosen door eten varkensvlees

* **toxoplasmosis**
* sarcosporidiosis
* **trichinellosis**
* **taeniosis/cysticercosis**

Zoonosen door contact met de omgeving van varken

* ascariosis

belangrijkste bron Toxoplasma voor de mens

1. schapenvlees
2. varkensvlees
3. katten faeces?

Trichinella species in W europa

* T. spiralis
* T. britovi
* T. nativa
* T. pseudospiralis

Trichinellosis kenmerken

* zien geisoleerde of kleine tot middelgrote epidemische uitbraken bij de mens → bv. na een everzwijn neergeschoten en door een groep opgegeten
* in W europa: trichinellosis bij het varken bijna uitgeschakeld → keuring, bedrijfsomstandigheden

Besmetting Trichinella

* opname van onvoldoende verhit vlees
* larven zijn zeer weerstandbiedend → pekelen en roken doodt ze niet steeds
* weerstand aan diepvriezen → er zijn soortverschillen

Symptomen Trichinella

* duidelijke symptomen bij de mens
* darmfase gevolgd door spierfase
* **darmfase** → 24u-12d na het eten ontstaan gastro-intestinale symptomen
* **spierfase** → vanaf 7d pi → pylomyositis, oedeem, scheelzien, spierpijn, koorts, eosinofilie, uitzonderlijk sterfte

Diagnose Trichinella

* anamnese en klinisch beeld
* serologie
* evt. histologisch onderzoek spierbiopten
* zelden alleenstaand geval → vaak andere familieleden/vrienden aangetast
* spierbiopsie/immunologische diagnose → enkele weken na infectie

Behandeling Trichinella

* BZD in vroege fase van infectie
* patient blijft jaren-lang drager
* symptomatische behandeling

Preventie Trichinella

* **Systematisch onderzoek** op varkensvlees tijdens keuring is verplicht in Europa → effectief
* Geen slachtafval aan varkens voederen
* Knaagdierenbestrijding

Toekomst preventie Trichinella

* EU naar een nieuwe wetgeving
* afstappen van systemische controle
* auditing systeem op varkensbedrijven = meer gerichte controles
* trichinellose-vrije bedrijven en regios

Taenia solium

* = ‘varkenslintworm’
* in W europa geelimineerd → nog lokale transmissie in sommige plaatsen
* minder beweeglijk dan T. saginata → proglottiden komen mee met de faeces ipv actief naar buiten
* varkens moeten toegang hebben tot humane faeces om besmet te raken
* mens is EGH en TGH → taeniose en cysticercose

Besmetting Taenia solium mens

fecale-orale route

Symptomen Taenia solium

* volwassen wormen geven milde en vage symptomen
* cysticercen gaan vooral symptomen veroorzaken → met name in de hersenen → **neurocysticercose** → hoofdpijn en epilepsie
* symptomen vooral bij het afsterven van de blaasworm → gevaar bij behandelen!

Diagnose Taenia solium

* taeniasis: aantonen proglottiden → onderscheid met T. saginata door PCR
* cysticercose: biopt, RX, CT scan, MRI of serologisch

Behandeling Taenia solium

* volwassen worm: niclosamide of praziquantel
* neurocysticercosis: lange kuur van albendazole en/of praziquantel → er is gevaar bij het afsterven van de cysticercen! → in ziekenhuis

Preventie Taenia solium

* ‘poverty related disease’ → preventie vooral door verbeteren levensomstandigheden
* varkens op stal houden
* bouwen van toiletten → defecatie in de open natuur verbieden
* lintwormdragers behandelen
* vleeskeuring: varkens besmet met cysticercen moeten afgekeurd en vernietigd worden
* vlees voldoende verhitten voor consumptie
* voorlichting van de bevolking
* alternatief → massabehandeling van de bevolking of van de varkens of vaccinatie van varkens

Zoonosen door contact met paard

* schurft

Zoonosen door eten van paardenvlees

* toxoplasmosis
* trichinellosis
* in de EU paardenvlees vooral gegeten in BE, FR en IT → import vnl uit oost-europa en Amerika (N + Z)

Zoonosen door contaminatie milieu paard

* gasterophilus

Toxoplasma van paardenvlees

* ook het paard is tgh
* weefselcysten in de spieren blijven tot meer dan een jaar na besmetting infectieus voor de mens

Zoonosen door contact met hond/kat

* **giardiosis**
* **leishmaniosis**
* **echinococcosis**
* **schurft**
* **chyletiellosis**

Zoonosen door eten vlees van hond/kat

* trichinellosis

Zoonosen door contaminatie milieu hond/kat

* **toxoplasmosis**
* **toxocarosis**
* **ancylostomatidosis**
* **dirofilariosis**
* dipylidosis
* **vlooien**
* trombiculosis

Giardiosis door contact hond/kat

* giardia regelmatig gediagnosticeerd bij hond en kat
* hond regelmatig drager van zoonotische genotypes
* kat meestal diersoortspecifieke genotypes

besmetting leishmaniosis mens

* accidenteel besmetten door steek TGH = zandmuggen

symptomen leishmaniosis

* lange incubatietijd!
* viscerale leishmaniosis: chronische ziekte met hepato- en splenomegalie, vermageren, aantasting immuunsysteem

Echinococcus kenmerken

* alle stammen zijn potentieel zoonotisch, maar in praktijk zien we vooral de schaapstam (G1)
* E. granulosus egh: hond → mens kan accidentele tgh zijn
* zeldzaam in BE en NL

Besmetting echinococcus mens

* enige besmettingsbron voor de mens is hondenfeces met eieren die onmiddellijk infectieus zijn
* dit kan via direct contact of omgevingsbesmetting
* honden besmetten zich door opname besmet slachtafval

Symptomen echinoccous mens

* vorming van hydatide cysten in o.a. lever en longen
* buikpijn, buikzwelling, thoracale pijn, hoest, hemoptysis

diagnose echinococcus bij mens

* klinisch oz, anamnese
* beeldvorming
* serologie
* belang van vroegtijdige diagnose → symptomen slechts na verschillende jaren

behandeling echinococcus mens

* Chirurgische verwijdering van cysten + albendazole behandeling: bij grote cyste
* Albendazole behandeling zonder wegname cyste: bij kleine cyste
* PAIR (puncture, aspiration, injection, reaspiration)
* Wait and See: laten zitten en wachten tot die afsterft.

Preventie echinococcus

* vleeskeuring
* vernietigen van besmette organen
* verhinderen van opname slachtafval door honden
* in endemische gebieden, regelmatig ontwormen van honden met praziquantel
* onder controle houden van zwerfhonden populatie
* informeren van de bevolking
* handen wassen na contact met de hond
* nieuw: EG95 vaccin schaap

Schurft door contact met hond/kat

* Sarcoptes scabiei var. Canis kan frequent overgaan op de mens
* zelf-limiterend na 2-6 weken
* Otodectes cynotis en Notoedres cati zijn zeldzaam
* Diagnose berust dikwijls op anamnese

Cheyletiellosis door contact hond/kat

* zeer frequent overgaand op de mens
* zelf-limiterend na ±3w
* erge pruritis, vesiculaire letsels vnl op voorarmen, borst, buik en dijen
* diagnose lastig

Besmetting toxoplasmose van kat

* vanuit omgeving en niet door direct contact met de kat!
* kat = enige egh van Toxoplasma gondii

Toxoplasmose bij de kat

* meesta geen diarree
* vooral jonge katten scheiden oocysten uit
* stevige immuniteit: meestal geen heruitscheiding bij herinfecties

Preventie toxoplasmosis van kat

* geen rauw vlees aan katten verstrekken
* binnen houden van katten om het jagen te beletten
* contact met kattenfaeces vermijden
* kattenbak tijdig verversen en ontsmetten (bleekwater)
* handen wassen na werken in de tuin, dragen van handschoenen
* groenten/fruit grondig wassen!
* eventueel: coprologisch en/of serologisch surveillance vd kat

Toxocarosis van hond/kat

* ziektebeeld wordt veroorzaakt door migratie, in de inwendige organen en ogen, van larven van toxocara
* vnl Toxocara canis, minder T. cati

Klinische manifestaties van Toxocara zijn afh van …

* Het aantal en de frequentie van de opgenomen eieren
* De migratieweg
* De immunologische reactie van de gastheer

Besmetting Toxocara

* hond is enige bron van infectie → vooral jonge dieren tot 6m
* eitjes worden opgenomen en larven gaan dan migreren naar organen
* zeer resistente eieren → tot 3j!!
* kinderen meer besmet door nauwer contact met aarde, zandbakken, speelplaatsen

symptomen Toxocara mens

* asymptomatische infecties
* viscerale larva migrans VLM
* gevolg van opname van veel eieren → vooral bij kinderen gezien
* algemene malaise en sterk uitgesproken eosinofilie
* oculaire larva migrans OLM
* migrerende larve komt via de netvliesarterie in het oog en gaat een granuloom vormen thv de retina → dit ontstaat bij opname van enkele eieren
* kinderen en volwassenen
* meestal 1 oog

diagnose toxocara

* VLM
* kliniek, eosinofilie, anamnese
* ELISA
* OLM
* ophtalmoscopisch oz
* ddx met retinoblastoom

behandeling toxocara

* eerst bron van infectie wegnemen
* VLM → symptomatisch
* OLM → combinatie anthelminticas en corticos, lasercoagulatie

preventie toxocara

* hygiene → contaminatie met hondenfaeces vermijden, stadsdiensten, handschoenen bij werken in tuin
* controle van toxocariosis bij de hond

kenmerken ancylostomatidosis

* Veroorzaakt cutane larva migrans → migratieletsels
* Meestal infectie percutaan → erge jeuk, zelflimiterend
* Vooral A. caninum van belang
* Symptomatische behandeling
* niet in BE

kenmerken dirofilaria immitis

* niet in BE
* besmet door steek van een mug → ontwikkeling tot wormen in R-hart en a. pulmonalis
* kan vaak niet ontwikkelen in de mens
* diagnose met imaging en serologische technieken → zelden duidelijk symptomen

kenmerken dirofilaria repens

* zien deze meer dan Dirofilaria immitis
* infectie door steekmug
* kan subcutaan ontwikkelen, maar gaat meestal naar het oog
* wordt meestal chirurgisch verwijderd

vlooien bij de mens

* Ctenocephalides van hond en kat
* mens onaangepaste gh → gestoken → hoe meer contact hoe minder kliniek
* pruritis

zoonosen door eten vogelvlees

* Toxoplasma gondii → scharrelkippen

zoonosen door contaminatie milieu vogels

* dermanyssus gallinae (rode vogelmijt)
* ceratophyllus gallinae (kippenvlo)

zoonosen overgedragen door vissen

* door eten van rauwe of onvoldoende gebakken vis
* Diphyllobothrium latum
* Anisakiosis
* anisakis simplex
* pseudoterranova decipiens (kabeljauwworm)

Bothriocephalosis kenmerken

* veroorzaakt door Diphyllobothrium spp.
* vooral snoek, baars, zalm, forel en kaperachtigeden
* abdominale pijn, vermagering en pernicieuze anemie
* lintworm kan tot >10m groeien

waar komt anisakiosis voor?

op plaatsen waar zeevis ongekookt gegeten wordt → hier eerder zeldzaam door verplichting om haring in te vriezen

symptomen anisakiosis

* haringwormziekte;
* eosinofiel flegmoneuse reactie rond de plaats waar de larve in de darmwand binnendringt
* dit wordt later een granuloom dat zorgt voor bloedingen, necrose en ulceraties


* Kans op overgevoeligheidsreacties bij herhaaldelijke opname van larven. Vooral urticaria, maar in ergste geval anafylactische shock.
* Zien dan abdominale pijn, kramp, braakneiging en diarree.

waardoor is de kans op besmetting met Anisakis klein?

* koken of bakken van vis
* manueel verwijderen van larven in groothandel

diagnose anisakiosis

* klinisch: anamnese en acute buikklachten of overgevoeligheidsreacties
* endoscopie
* bloed: eosinofilie, As-ELISA → pas na 2-3 weken As

behandeling anisakiosis

* symptomatisch
* soms endoscopische of chirurgische excisie granuloom (in chronische gevallen)

preventie anisakiosis

* manueel verwijderen van wormen bij de keuring op lichtbak → “fish candling”
* wormen migreren van de buik naar de spieren na overlijden vis
* verplicht invriezen van vis wnr vis bedoeld is voor rauwe bereiding
* voldoende verhitten voor consumptie

zoonosen door contact met wilde dieren

* Anthropodeninfecties
* Alveolaire echnicoccosis

zoonosen door eten vlees van wilde dieren

* trichinellosis
* toxoplasmosis

zoonosen door contaminatie milieu door wilde dieren

* teken overgedragen ziekten → Borreliosis, tick borne enephalitis
* Schistosoma dermatitis
* Alveolaire echinococcosis

Arthropoden infecties door contact wilde dieren of omgeving

* Sarcoptes scabiei
* Ixodes ricinus
* Pulex irritans
* Ctenocephalides spp.

Besmetting met Echinococcus multilocularis

__contact met vos__ is risicofactor

(eieren onmiddelijk infectieus na uitscheiden met de faeces)

besmetting trichinella spp.

* eten van besmet vlees van everzwijnen
* in europa is de controle van everzwijnen op Trichinella verplicht