ARALING PANLIPUNAN - 4TH Q.

Salapi

Itinuturing na dugo ng ekonomiya at Tinatanggap sa pamilihan bilang pamalit sa biniling kalakal o serbisyo.

barter

ang sistema ng kalakalan

commodity money

ang mga tao ay gumagamit ng iba’t-ibang produkto o bagay bilang pamalit sa kalakal.

Lydians

ay lumikha ng unang metal coins noong 800 BCE.

800 BCE (Before the common wealth era)

lumikha ang mga lydians ng unang metals coins

salaping papel

nabuo sa kalagitnaan ng Middle Ages.

tseke

alternatibong anyo ng salapi.

Medium of Exchange

Sa pamamagitan ng salapi, mabibili ninuman ang kanilang mga pangangailangan at kagustuhan.

Standard of Value

Napapabilis ng salapi ang proseso ng kalakalan dahil madali nitong nasusukat ang halaga ng mga produkto sa pamilihan

Store of Value

Maari itong ipunin, itago, at palaguin para sa panganga-ilangan sa hinaharap

Deferred Payment

Ang salapi ang maaaring ipautang at ang halagang inutang ay maaaring bayaran pagkatapos ng takdang panahon

MGA GAMIT NG SALAPI

Medium of Exchange, Deferred Payment, Store of Value, Standard of Value

Stability of Value

Matatag o stable ang salapi kapag ang halaga nito ay hindi basta-basta nagbabago. Ang madalas na pag-angat at pagdausdos ng halaga ng piso ay nakakaapekto sa pagkonsumo at puhunan ng pambansang ekonomiya.

Portability

Kung saan ito’y gawa sa magaan na materyal na madaling bitbitin at itago.

Durability

pisikal na kalidad ng salapi at kapag gawa ito sa matibay na materyal. Kailangan ito sapagkat ang salapi ay umiikot sa ekonomiya at paulit-ulit na ginagamit.

Divisibility

Ang salapi ay maaaring hatiin sa iba’t-ibang denominasyon upang mababayran ang produkto sa takdang presyo.

MGA KATANGIAN NG SALAPI

Stability of Value, Portability, Durability, Divisibility, Ease of Recognition, Flexibility,

Uniformity, Relative scarcity.

money supply

ay ang kabuoang dami ng salaping papel (bills) at barya (coins), pautang, kredito, at iba pang liquid assets ng ekonomiya.

Cash

Binubuo ng mga salaping papel at barya na inisyu ng Bangko Sentral ng Pilipinas

Demand Deposits

Depositong may tiyak na antas ng interes.

Savings Account

Ang mga savings o deposito na nakalagak sa mga bangko.

Checking Accounts

Depositong pinagkukunann ng pambayad ng isang transaksyon at naililipat ng isang tiyak na tao sa pamamagitan ng pag-isyu ng tseke.

Universal Banks

Mga institusyong nag-aalok ng lahat ng serbisyo ng pagbabangko.

Commercial Banks

Mga pangunahing nagpapautang sa mga namumuhunan.

Thirst Banks

Ang pangunahing serbisyo ng mga ito ay ang tradisyonal na savings account at housing loan.

Rural Banks.

Itinatag upang mapabilis ang pag-unlad ng mga nasa liblib na lugar sa mga lalawigan.

Cooperative Banks

Ang mga kostumer ng bangko ay mga miyembro o may-ari nito.

Islamic Banks

Institusyong pinansyal na umaayon sa sharia (batas ng Islam).

Pawnshops

Ang pinakapopular sa mga karaniwang Pilipino. Takbuhan ito ng karamihang Pilipino kapag nangungutang kapalit ng mga personal na bagay o sanla.

Liquidity Management

Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagpapatupad ng patakaran sa pananalapi na tumitiyak sa sapat ang supply ng salaping nasa sirkulasyon para mapanatiling matatag ang presuo sa pamilihan.

Currency Issue

Tumutukoy sa kapangyarihan ng BSP na maglimbag o mag-iimprenta ng pera at maglabas nito sa sirkulasyon.

Lender at last resort

Pag-alok ng mga deskuwento, pautang, at paluwal sa mga bangko.

Financial supervision

Pangangasiwa ng BSP sa ibang bangko at ibang institusyong pinansyal

Management of foreign currency reserves

Sinisiguro ng BSP na sapat ang reserbang dayuhang salapi upang matiyak na mapanitili ang halaga nito sa piso at ang panustos sa pandaigdigang transaksyon.

Patakaran Pisikal

Ang pamahalaan ang natatanging institusyon sa pambansang ekonomiya ng Pilipinas na may pinakamalaking pagkokonsumo.

Pamahalaan

ang nangunguna sa pagpapatakbo ng ekonomiya.

Bureau of Internal Revenue (BIR)

Nag-aassess at nangongolekta ng mga buwis mula sa kita at ari-arian ng mga tao at negosyo at iba pang bayarin at singilin sa loob ng bansa.

Bureau of Customs (BOC)

Nangongolekta ng mga buwis sa pagluluwas at pag-aangkat ng mga prdukto at iba pang bayarin at singilin sa pandaigdigang kalakalan.

Bureau of Treasury

Ito’y hindi buwis na pinagkukunan ng pondo ng pamahalaan ay binubuo ng mga kita nito, iba pang bayarin at singilin ng pamahalaan, at pagsisipribado ng mga ari-arian ng pamahalaan.

Direkta

Kung saan ang pagbabayad ay tuwirang ginagawa ng nagbabayad.

Hindi Direkta

Buwis na hindi direktang ipinapataw sa kita kundi sa mga transaksyon o produkto, tulad ng VAT.

Progressive

Isang sistema ng buwis kung saan ang antas ng buwis ay tumataas habang tumataas ang nabubuwisang kita.

Proportional

Kahit tumaas ang kita ay hindi nagbabago o pareho lamang ang posiyentong ipapataw sa pagbayad ng buwis.

Regressive

Bumababa ang antas ng buwis kasabay sa paglaki ng kita.

Taxpayer

ang tao o negosyo na mismong nagbabayad ng buwis.

Personal Income Tax

Buwis na pinapataw sa personal na kita ng mga indibidwal.

Corporate Income Tax

Buwis na pinapataw sa kita ng mga negosyo sa klasipikadong korporasyon.

Property Taxes

Buwis na pinapataw sa mga ari-arian ng lupa, bahay, gusali.

Estate and Gift Taxes

Buwis na pinapataw sa paglilipat o pagmamana ng yaman

Estate Tax

buwis sa ari-ariang real tulad ng lupa at bahay na inilipat sa isang tao sa isang indibidwal pagkatapos mamatay ng una.

Gift

buwis na pinapataw sa paglipat ng yaman bago mamatay ang donor.