HISTOLOGIA EGZAMIN :')

budowa gałki ocznej

- twardówka - przechodzi ku przodowi w rogówkę

- błona naczyniowa - przechodzi ku przodowi w tęczówkę i ciałko rzęskowe

- siatkówka receptorowa - przechodzi ku przodowi w siatkówkę niereceptorową

torebka gałki ocznej i twardówka

od strony zewnętrznej gałkę oczną pokrywa torebka gałki ocznej/Tenona. Między torebką Tenona, a zewn. powierzchnią twardówki znajduje się przestrzeń Tenona.

Twardówka tworzy zewn. warstwę ściany gałki ocznej na 5/6 jej powierzchni, przechodząc na jej przednie 1/6 pow. w rogówkę.

Twardówka składa się z:

- zewnętrznej warstwy włóknistej - w tej warstwie zakotwiczone są mięśnie oczne

- blaszki brunatnej - zawiera melanocyty.

Między twardówką, a naczyniówką znajduje się przestrzeń nadnaczyniówkowa.

W tylnej cz. gałki ocznej twardówka zrasta się z oponą twardą, a w miejscu wyjścia n. wzrokowego ma liczne otwory dla włókien nerwowych - blaszka sitowa.

rogówka

jest bezbarwną błoną składającą się z 5 warstw: nabłonek, blaszka graniczna przednia, istota właściwa rogówki, blaszka graniczna tylna, śródbłonek.

Rogówka jest wysłana nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym, który leży na blaszce Bowmana/granicznej przedniej (włókna kolagenowe; brak komórek). Nabłonek ma duże zdolności regeneracyjne.

Istota właściwa rogówki nie ma naczyń krwionośnych.

Śródbłonek jest jednowarstwowym nabłonkiem płaskim, który wypompowuje na zewnątrz Na+, co pociąga za sobą wodę (przeciwdziałanie nadmiernemu nawodnieniu istoty właściwej rogówki, przeciwdziałanie mętnieniu rogówki).

rąbek/połączenie twardówkowo-rogówkowe

wewnątrz rąbka znajduje się zatoka żylna twardówki/kanał Schlemma, który jest wysłany śródbłonkiem z nieciągłą błoną podstawną. Od zatoki żylnej odchodzą kanały, które uchodzą do żył nadtwardówkowych.

Zatoka żylna odprowadza płyn komór oka do układu żylnego.

W rąbku znajdują się liczne kom. macierzyste nabłonka rogówki.

błona naczyniowa

składa się z naczyniówki, ciała rzęskowego, tęczówki.

Naczyniówka zawiera liczne naczynia krwionośne, melanocyty. Od nabłonka barwnikowego siatkówki oddzielona jest blaszką podstawną/Brucha.

Ciało rzęskowe składa się z: wieńca rzęskowego, 70 wyrostków rzęskowych, obrączki wieńcowej. Główną masę ciała rzęskowego tworzy mięsień rzęskowy.

Ciało rzęskowe jest pokryte dwoma jednowarstwowymi nabłonkami sześciennymi. Kom. nabłonka wewn. mają cechy kom. pompujących jony. Wytwarzają one płyn komór oka (czynny transport Na+ do tylnej komory oka). Kom nabłonka zewn. zawierają ziarna melaniny.

Tęczówka składa się z:

- warstwy granicznej zewnętrznej

- zrębu tęczówki - znajdują się tu melanocyty, zwieracz (unerwienie przywspółczulne) i rozwieracz źrenicy (współczulne)

- tylnej powierzchni tęczówki pokrytej dwoma jednowarstwowymi nabłonkami sześciennymi, oba nabłonki zawierają ziarna melaniny.

soczewka

równik soczewki łączy się z ciałem rzęskowym za pomocą włókien oksytalanowych zbudowanych z elastyny. Włókna wytwarzają obwódkę rzęskową.

Soczewka pokryta jest torebką soczewki, składa się z włókien kolagenowych i proteoglikanów. Na przedniej powierzchni soczewki, pod torebką, znajduje się nabłonek jednowarstwowy sześcienny (kom. nabłonka leżące na równiku mają zdolność do podziałów).

Wnętrze soczewki zbudowane jest z włókien soczewki, cytoplazma tych komórek wypełniona jest krystaliną.

ciało szkliste

znajduje się między soczewką, a siatkówką; zawiera włókna kolagenowe glikozaminoglikany np. kwas hialuronowy. Przez całe ciało szkliste (od soczewki do krążka n. wzrokowego) biegnie kanał ciała szklistego/kanał Cloqueta. Kanał jest wypełniony płynem wodnym.

siatkówka

składa się z cz. receptorowej i cz. niereceptorowej: rzęskowej i tęczówkowej. Granica między tymi częściami przebiega w postaci pierścienia wzdłuż rąbka zębatego.

siatkówka niereceptorowa

stanowi wewn. warstwę ściany gałki ocznej w pobliżu ciała rzęskowego, a także pokrywa ciało rzęskowe oraz tylną pow. tęczówki.

Zbudowana jest z dwóch nabłonków jednowarstwowych sześciennych (oba nabłonki są barwnikowe).

siatkówka receptorowa

W jej skład wchodzi:

- kilka rodzajów neuronów

- nabłonek barwnikowy

- kom. podporowe neurogleju

Wśród neuronów wyróżnia się:

- kom. wzrokowe pręcikonośne i czopkonośne (neuron I) - stykają się z nabłonkiem barwnikowym

- kom. nerwowe dwubiegunowe, poziome i amakrynowe (neuron II) - leżą w środkowej cz. siatkówki

- kom. nerwowe zwojowe przekaźnikowe i receptorowe (neuron III) - leżą w wewn. cz. siatkówki

Na całej szerokości siatkówki rozciągają się kom. glejowe podporowe/Mullera.

Siatkówka ma 10 warstw:

- warstwa barwnikowa - nabłonek barwnikowy

- warstwa pręcików i czopków - zewnętrzne i wewnętrzne odc. kom. pręcikonośnych i czopkonośnych

- warstwa graniczna zewnętrzna - zewn. zakończenia komórek glejowych podporowych

- warstwa ziarnista zewnętrzna - jądra kom. pręcikonośnych i czopkonośnych

- warstwa splotowata zewnętrzna - aksony kom. pręcikonośnych i czopkonośnych, synapsy i dendryty kom. dwubiegunowych, amakrynowych i poziomych

- warstwa ziarnista wewnętrzna - ciała komórkowe i jądra kom. dwubiegunowych, amakrynowych, poziomych

- warstwa splotowa wewnętrzna - aksony kom. dwubiegunowych, poziomych oraz synapsy i dendryty kom. zwojowych

- warstwa kom. zwojowych - ciała komórkowe i jądra kom. zwojowych receptorowych i przekaźnikowych

- warstwa włókien nerwowych - aksony kom. zwojowych

- warstwa graniczna wewnętrzna - wewn. zakończenia kom. Mullera

Graniczną warstwę wewn. dla obu cz. siatkówki stanowi nabłonek barwnikowy (jednowarstwowy nabłonek sześcienny; ziarna melaniny) leżący na błonie podstawnej naczyniowej. Między kom. nabłonka barwnikowego znajdują się połączenia typu occludens i adherens - bariera krew-siatkówka.

komórka wzrokowa pręcikonośna

neuron receptorowy odbierający słabe światło monochromatyczne; w siatkówce jest ich 100 mln.

Komórka wzrokowa pręcikonośna zbudowana jest z odcinka zewnętrznego i wewnętrznego.

Odcinek zewnętrzny/pręcik jest zmodyfikowanym dendrytem, zawiera płaskie pęcherzyki/dyski z rodopsyną (cząsteczka czuła na światło). Pęcherzyki stale przesuwają się do ku wierzchołkowi pręcika, gdzie ulegają egzocytozie, następnie są fagocytowane przez kom. nabłonka barwnikowego. Przesuwanie się pęcherzyków od przewężenia do wierzchołka - 9-13 dni.

Odcinek wewnętrzny ma jądro kom., liczne mitochondria i polisomy, które syntetyzują opsynę (białko błonowe).

Podstawna cz. kom. wzrokowej pręcikonośnej jest rodzajem aksonu i kończy się buławką końcową (wchodzi w skład synapsy kom. pręcikonośna-dendryt kom. dwbiegunowej/aksonu kom. poziomej).

komórka wzrokowa czopkonośna

neuron receptorowy odbierający silne światło oraz barwy. W siatkówce jest ich 5 mln.

Odcinek zewnętrzny/czopek jest wypełniony wpukleniami błony komórkowej, w których znajduje się jodopsyna.

Podstawna cz. kom. czopkonośnej jest rodzajem akosnu i kończy się nasadą czopka.

Wyróżniamy 3 rodzaje czopków, każdy z nich ma inne barwniki wzrokowe:

- czopki S - czułe na barwę fioletową i niebieską

- czopki M - zielona

- czopki L - żółta i czerwona

Czopki M i L są liczniejsze od czopków S.

1 czopek tworzy synapsę z 1 kom. dwubiegunową i 1 kom. zwojową.

Między kom. pręcikonośnymi i czopkonośnymi występują połączenia typu neksus.

komórki nerwowe dwubiegunowe

tworzą synapsy z kilkoma kom. wzrokowymi pręcikonośnymi i z kilkoma kom. nerwowymi zwojowymi. Natomiast 1 kom. czopkonośna wytwarza synapsę z 1 kom. dwubiegunową i za jej pośrednictwem z 1 kom. zwojową.

komórki nerwowe amakrynowe

nie mają aksonów; oddają wiele dendrytów tworzących synapsy z innymi kom. amakrynowymi, dwubiegunowymi, zwojowymi.

komórki nerwowe poziome

ich aksony biegną poziomo, tworzą synapsy z kom. czopkonośnymi. Dendyrty kom. poziomych tworzą synapsy z kom. pręcikonośnymi.

Między kom. poziomymi występują połączenia typu neksus. Istnieją także między kom. amakrynowymi oraz między kom. amakrynowymi, a poziomymi.

komórki nerwowe zwojowe przekaźnikowe i receptorowe

w siatkówce jest ich 1 mln. Większość kom. zwojowych przekazuje sygnał z kom. pręcikonośńych i czopkonośnych oraz z kom. dwubiegunowych do mózgu. Komórka zwojowa zawiera fotobarwnik - melanopsynę, dzięki niemu odbiera sygnały świetlne w postaci natężenia oświetlenia. Sygnały są przekazywane wzdłuż aksonów kom. zwojowych receptorowych do jądra nadskrzyżowaniowego podwzgórza, gdzie korygują zegar biologiczny. Dodatkowo impulsy z kom. zwojowych receptorowych powodują zwężanie źrenicy oraz zmieniają nastrój i aktywność, w zależności od oświetlenia.

Dendryty komórek nerwowych zwojowych przekaźnikowych tworzą synapsy z aksonami kom. dwubiegunowych oraz z kom. amakrynowymi. Ich aksony zbiegają się w krążku nerwu wzrokowego, tam przechodzą przez blaszkę sitową twardówki i jako pień nerwu wzrokowego biegną do bocznych ciałek kolankowych.

plamka siatkówki

- zbudowana jest głównie z kom. wzrokowych czopkonośnych

- kom. wzrokowe czopkonośne wytwarzają połączenia z jednosynaptycznymi kom. dwubiegunowymi

- w dołku środkowym składa się tylko z nabłonka barwnikowego i kom. wzrokowych czopkonośnych

krążek nerwu wzrokowego

w tym miejscu zbiegają się aksony kom. zwojowych; brak siatkówki; brak odbierania sygnałów świetlnych (plamka ślepa)

bariera krew-siatkówka

zbudowana jest ze śródbłonka i blaszki podstawnej naczyń krwionośnych naczyniówki i siatkówki, nabłonka barwnikowego, warstwy granicznej glejowej.

cytofizjologia siatkówki

receptorami światła są kom. zwojowe receptorowe, pręcikonośne, czopkonośne.

Pręciki i czopki w stanie spoczynku mają otwarte kanały błonowe dla Na+ i Ca2+, co powoduje stan depolaryzacji ich błony.

W kom. pręcikonośnych światło zmienia konformację cz. rodopsyny. Rodopsyna składa się z retinalu (aldehyd wit. A) i opsyny. Światło zmienia izomer ritanalu cis w postać trans, co powoduje dysocjację retinalu od opsyny. Opsyna zmienia swoją konformację, to powoduje aktywację białka G (nazywanego transducyną). Transducyna aktywuje enzym fosfodiesterazę, która rozkłada cGMP. Odłączenie cGMP od białek kanałowych dla Na+ i Ca2+ zamyka je, dochodzi do hiperpolaryzacji błony pęcherzyków oraz do wydzielania w synapsach neurotransmiterów pobudzających (acetylocholina, kwas glutaminowy). Impuls jest przekazywany do neuronu II. Zamknięcie kanałów dla Na+ i Ca2+ prowadzi do zmniejszenia Ca2+ w cytosolu. Zmienia to konformację białka rekoweryny, które uczynnia wtedy cyklazę cGMP. Wzrasta st. cGMP. Otwierają się kanały błonowe dla Na+ i Ca2+. Depolaryzacja błony.

W czasie odbioru światła w kom. neuronu II wytwarzany jest NO, który zwiększa wydzielanie neurotransmiterów pobudzających w synapsach czopki-kom. dwubiegunowe.

spojówka

pokrywa tylną powierzchnię powieki, przechodzi na twardówkę, kończy się w rąbku rogówki. Zrasta się ściśle tylko z tarczkami.

Spojówka w okolicy brzegu powieki i rąbka spojówki jest wysłana wielowarstwowym nabłonkiem płaskim nierogowaciejącym, pozostała powierzchnia spojówki jest pokryta wielowarstwowym nabłonkiem walcowatym. Nabłonek ten wydziela defensyny.

W kącie nosowym worka spojówki znajduje się zdwojenie spojówki - fałd półksiężycowaty (limfocyty, kom. plazmatyczne, miocyty gładkie, kom. śluzowe).

gruczoł łzowy oka

gruczoł pęcherzykowo-cewkowy. Części wydzielnicze składają się z kom. sześciennych otoczonych kom. mioepitelialnymi.

ucho zewnętrzne

- małżowina uszna - jej szkielet stanowi chrząstka sprężysta

- przewód słuchowy zewnętrzny - ma szkielet zbudowany z chrząstki sprężystej w cz. zewn. i szkielet zbudowany z kości skroniowej w cz. wewn. Wysłany jest skórą, w której znajdują się gruczoły łojowe i woskowinowe (cewkowe gruczoły apokrynowe).

ucho środkowe

znajduje się w kości skroniowej. Jama bębenkowa łączy się od przodu z jamą gardła przez trąbkę słuchową, a od tyłu z jamkami wyrostka sutkowatego k. skroniowej. Jama jest wysłana jednowarstwowym nabłonkiem płaskim, który w pobliżu ujścia trąbki słuchowej i przy błonie bębenkowej przechodzi w nabłonek jednowarstwowy sześcienny/walcowaty urzęsiony. Wewnątrz jamy znajdują się kosteczki słuchowe: młoteczek, kowadełko, strzemiączko. Są pokryte jednowarstwowym nabłonkiem płaskim. Łączą się między sobą za pomocą stawów maziowych.

Rękojeść młoteczka przyczepia się do błony bębenkowej. Błona ta składa się z zewn. (włókna kolagenowe mają przebieg promienisty) i wewn. (okrężny) warstwy tkanki łącznej właściwej.

Fragment przednio-górny błony nie zawiera w. kolagenowych i tworzy cz. wiotką błony.

Od strony przewodu słuchowego zewnętrznego błona bębenkowa jest pokryta skórą. Wewn. powierzchnia błony jest pokryta błoną śluzową.

Trąbka słuchowa - od strony jamy nosowo-gardłowej jej szkielet stanowi chrząstka sprężysta, a od strony jamy bębenkowej - kość. Trąbka jest wysłana dwurzędowym nabłonkiem walcowatym urzęsionym z kom. kubkowymi. W błonie śluzowej znajdują się migdałki trąbki.

ucho wewnętrzne

składa się z błędnika kostnego i błoniastego.

Błędnik kostny składa się z: przedsionka, kanałów półkolistych, ślimaka.

W przedsionku leży łagiewka, woreczek, przewód endolimfatyczny, który łączy łagiewkę z woreczkiem i biegnie do worka endolimfatycznego.

Błędnik kostny jest wypełniony perylimfą (duże stężenie Na+), w której zanurzone są struktury błoniaste wypełnione endolimfą (produkowana w przewodzie śimaka i łagiewce; duże stężenie K+). Przestrzeń między błędnikiem kostnym, a błoniastym jest przedłużeniem przestrzeni podpajęczynówkowej.

łagiewka i woreczek

łagiewka i woreczek odbierają przyspieszenie liniowe. Plamka woreczka zajmuje położenie pionowe, a łagiewki poziome. Powierzchnię plamek pokryta galaretowata subst. - błona kamyczkowa. Na jej powierzchni znajdują się kamyczki błędnikowe zbudowane z soli wapnia. W skład kom. nabłonka walcowatego plamek wchodzą kom. włoskowate oraz kom. zmysłowe.

Istnieją 2 rodzaje kom. włoskowatych:

- komórki typu I - dochodzą do nich liczne dendryty

- komórki typu II - dochodzą do nich włókna nerwowe dośrodkowe i odśrodkowe

Na wolnej powierzchni kom. włoskowatych znajduje się długa rzęska - kinocylium (9 + 1 par mikrotubul), oraz mikrokosmki - stereocilia (filamenty aktynowe). Pod stereociliami znajduje się siateczka graniczna.

Ruch endolimfy wywołany ruchami głowy powoduje zgięcie stereociliów. Zgięcie ich w kierunku kinocylium powoduje wciśnięcie tej struktury wgłąb cytoplazmy, depolaryzacja błony, przesłanie pobudzenia. Zgięcie w kierunku stereociliów powoduje wysunięcie kinocylium na zewnątrz, hiperpolaryzację jego błony, zahamowanie pobudzenia.

Naprzeciwległej - w stosunku do plamki statycznej - ścianie łagiewki nabłonek składa się z kom. ciemnych, które wytwarzają endolimfę.

przewody półkoliste

odbierają przyspieszenie kątowe. Wysłane są jednowarstwowym nabłonkiem płaskim. W grzebieniach baniek znajduje się nabłonek jednowarstwowy walcowaty, który zawiera kom. włoskowate, zmysłowe, podporowe. Grzebienie są pokryte galaretowatą substancją - osklepkiem.

przewód i woreczek endolimfatyczny

przewód jest wysłany jednowarstwowym nabłonkiem płaskim, woreczek - jednowarstwowym walcowatym (bierze udział we wchłanianiu endolimfy).

ślimak

kanał ślimakowy jest podzielony przez blaszkę spiralną kostną - na cz. górną i dolną. Blaszka spiralna w cz. przyśrodkowej jest zbudowana z kości gąbczastej, w cz. obwodowej z błony podstawnej, na której leży narząd Cortiego.

W cz. górnej przewodu ślimakowego znajduje się błona przedsionkowa/Reissnera, która dzieli tę cz. przewodu na: schody przedsionka i schody środkowe.

Poniżej blaszki podstawnej znajdują się schody bębenka. Schody środkowe wypełnione są endolimfą, zawierają kom. zmysłowe słuchu.

Schody przedsionka i bębenka są wysłane jednowarstwowym nabłonkiem płaskim, wypełnione są perylimfą. Może ona przepływać z 1 do 2 schodów przez szparę osklepka.

W schodach środkowych znajduje się narząd Cortiego.

Boczna ściana przewodu ślimakowego/prążek naczyniowy jest wysłana dwuwarstwowym nabłonkiem sześciennym. Jest to miejsce produkcji endolimfy. W nabłonku prążka naczyniowego występują kom. podstawne i brzegowe (liczne mitochondria, wgłobienia, mikrokosmki). Między komórkami nabłonka znajdują się naczynia krwionośne. Kom. brzegowe pompują do światła przewodu ślimakowego K+, za jonami podąża woda. Tak powstaje endolimfa.

narząd spiralny/Cortiego

leży na błonie podstawnej. Składa się z kom. podporowych i zmysłowych.

Wśród komórek podporowych wyróżniamy:

- kom. filarowe zewnętrzne i wewnętrzne - wytwarzają filary, między którymi znajduje się tunel wewnętrzny

- kom. falangowe zewnętrzne i wewnętrzne - mają wklęśnięcia, w których leżą kom. włoskowate

Komórki włoskowate zewnętrzne są osadzone w kom. falangowych wewnętrznych. Tworzą 1 szereg komórek. Na wolnej powierzchni mają stereocilia,

Komórki włoskowate zewnętrzne są osadzone na kom. falangowych zewn. Tworzą 3-4 szeregi komórek. Na wolnej powierzchni mają stereocilia.

struktura wewnętrzna włosków/stereociliów

rdzeń włoska stanowią filamenty aktynowe, które przechodzą do cytoplazmy kom. włoskowatych jako korzonki. W cz. wierzchołkowej włoska filamenty aktynowe wiążą się z miozyną XVa i zanurzone są w białku wirlinie. Powierzchnia boczno-podstawna włoska jest wzmocniona białkiem radyksyną.

Korzonki włosków są wzmocnione białkami - tropomiozyną i spektryną. W błonie bocznych powierzchni włosków znajdują się białka kanałowe dla Ca2+.

TRPA1 i włókna ankirynowo-kadherynowe

błona szczytowa włosków zawiera kompleksy białkowe kanałowe nazywane receptorami o przejściowym potencjale-ankiryna (TRPA1). TRPA1 mają kanały dla kationów K+, Na+, Ca2+.

Kompleksy TRPA1 zawierają białko ankirynę i związane są z kadheryną 23. Kadheryna 23 i ankiryna biegną od większych do mniejszych włosków i łączą się z nimi za pośrednictwem miozyny Ic.

Zgięcie choćby 1 włoska napręża włókienka kadherynowo-ankirynowe i otwiera kanały dla TRPA1. Wtedy K+ wpływają do wnętrza włosków, depolaryzacja. Napływ Ca2+, uwolnienie neurotransmitera (glutaminianiu) w synapsie kom. włoskowata-włókno n. ślimakowego.

wątroba

wątroba jest zaopatrywana w subst. odżywcze i tlen przez tętnicę wątrobową (25%) oraz żyłę wrotną (75%).

Wątroba jest zbudowana z łącznotkankowego zrębu, podtrzymującego naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy oraz z miąższu składającego się z kom. Browicza-Kupffera oraz kom. gwiaździstych, czyli tłuszczowych okołozatokowych.

zrąb wątroby

wątroba jest otoczona torebką łącznotkankową zrośniętą z otrzewną, pokrytą nabłonkiem mezodermalnym. Tkanka łączna właściwa wnętrza narządu rozgałęzia się na wiele odnóg, które dzielą narząd na zrazy i zraziki.

unaczynienie wątroby

jest bardzo dobrze unaczyniona, przez 100 g wątroby przepływa 120 ml krwi na minutę.

Tętnica wątrobowa i żyła wrotna wnikają do wątroby i rozgałęziają się na tętnice i żyły międzyzrazowe, a następnie międzyzrazikowe, które tworzą razem z międzyzrazikowym przewodem żółciowym triady. Ich przekroje poprzeczne są nazywane przestrzeniami bramno - żółciowymi.

Od żył międzyzrazikowych odchodzą żyły okołozrazikowe, a od nich liczne naczynia włosowate typu zatokowego (sinusoidy wątroby).

Tętnice międzyzrazikowe oddają tętniczki, których większość rozpada się na gęstą sieć naczyń włosowatych. Z tej sieci krew uchodzi do sinusoid. Sinusoidy biegną promieniście ku żyle środkowej. Krew z żyły środkowej uchodzi do żyły podzrazikowej, a następnie do żyły wątrobowej.

W wątrobie krew z żyły wrotnej za pośrednictwem naczyń włosowatych przepływa do odgałęzień żyły wątrobowej (układ dziwny żylno-żylny).

hepatocyty

układają się w blaszki/sznury. Po obu stronach każdego sznura hepatocytów znajdują się naczynia włosowate typu zatokowego. Sąsiednie hepatocyty łączą się między sobą powierzchniami szczytowymi, wytwarzając połączenia typu adherens i neksus.

Hepatocyty mają poliploidalne jądra, kwasochłonną cytoplazmę, rozbudowany RER, SER, AG, liczne ziarna glikogenu.

Wolne powierzchnie skierowane są ku sinusoidom mają wiele mikrokosmków. Są to powierzchnie, na których znajdują się liczne receptory błonowe. Znajdują się tam transportery glukozy - GLUT2, które wykorzystując mechanizm dyfuzji ułatwionej transportują glukozę do hepatocytów.

Szczytowe powierzchnie sąsiednich hepatocytów wytwarzają kanały, do których jest wydzielana żółć - kanaliki żółciowe.

przestrzenie okołozatokowe Dissego

znajdują się między mikrokosmkami hepatocytów, a śródbłonkiem sinusoid; są początkiem naczyń limfatycznych wątroby.

cytofizjologia hepatocytów

- przeprowadzają glikolizę, glikoneogenezę - regulują stęż. glukozy we krwi (norma: 120mg%)

- produkują cholesterol, trójglicerydy, fosfolipidy. Insulina pobudza syntezę kwasów tłuszczowych w hepatocytach

- produkują białka - apoliproteiny - które włączane są w błony pęcherzyków i służą jako białka adresowe, za pomocą których pęcherzyki lipoprotein wiążą się z receptorami różnych kom., a następnie endocytowane do nich.

- syntetyzuje albuminę

- protrombinę i fibrynogen

- haptoglobinę, hemopeksynę, transferrynę, które biorą udział w transporcie hemoglobiny, hemu, żelaza

- fetoproteinę α - występuje we krwi płodu i ciężarnych kobiet, wiąże estrogeny i wykształca chłopięcy stereotyp zachowania

- białko C-reaktywne produkowane przez hepatocyty pod wpływem IL-6. Białko to jest molekularnym znacznikiem procesu zapalenia.

- hepcydyna - ma właściwości antybiotyku , jest cząsteczką sygnałową w metabolizmie żelaza

- hepatocyty wydzielają żółć

- detoksykują toksyny za pomocą cytochromu P450 w SER

- cykl mocznikowy

- wydzielają hormony peptydowe: somatomedynę C (pobudza mitozy i syntezę proteoglikanów w chondrocytach), erytropoetynę (pobudza erytrocytopoezę).

- magazynują wit. A, D3, B2/3/4/12, K.

- hydroksylują wit. D

lipoproteiny

- VLDL - lipoproteiny o małej gęstości i dużej średnicy, z nich powstają LDL

- LDL - mała gęstość, duża średnica, zły cholesterol

- HDL - duża gęstość, mała średnica, dobry cholesterol

- IDL - pośrednia gęstość

Lipidy pochodzące z pożywienia są otaczane dwuwarstwą fosfolipidową w enterocytach jelit i jako chylomikrony są transportowane z krwią i limfą do wątroby. Lipoproteiny produkowane w hepatocytach są wydzialane do przestrzeni Dissego.

żółć

zwiera wodę, kwasy żółciowe, bilirubinę, cholesterol, fosfolipidy, IgA, elektrolity.

Żółć:

- emulguje tłuszcze w jelicie cienkim

- transportuje IgA do błony śluzowej jelit przez naczynia krwionośne

- związanie kwasów żółciowych hamuje wzrost bakterii w jelicie cienkim

Transport składników żółci przez błonę hepatocytu do kanalika żółciowego odbywa się za pomocą transporterów ABC.

Komórki Browicza-Kupffera

mają liczne wypustki, znajdują się wewnątrz sinusoidów, są makrofagami. Zapobiegają wewnątrznaczyniowemu krzepnięciu krwi, fagocytują bakterie, kom. nowotworowe, produkują cytokiny np. TNF-β, która pobudza prod. kolagenu przez kom. gwiaździste.

komórki gwiaździste

znajdują się w przestrzeniach Dissego, za pomocą wypustek cytoplazmatycznych owijają się dookoła sinusoid. Na ich powierzchni znajduje się epimorfina - reguluje dojrzewanie niedojrzałych hepatocytów.

Kom. gwiaździste zawierają krople tłuszczu, w których rozp. jest wit. A. Wydzielają erytropoetynę. Prezentują antygeny lipidowym limfocytom NK.

sinusoidy

śródbłonek sinusoidów składa się z płaskich kom., zawierających pory, brak blaszki podstawnej. Bardzo przepuszczalny.

przewody żółciowe

hepatocyty wydzielają żółć do kanalików żółciowych, z tych kanalików żółć przepływa do kanalików żółcionośnych (Heringa), następnie do kanalików żółciowych międzyzrazikowych, które są wysłane nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym. Kanaliki żółciowe większego kalibru mają nabłonek jednowarstwowy walcowaty, a w ich ścianie pojawia się warstwa miocytów gładkich. Z nich żółć zlewa się do przewodu wątrobowego wspólnego, który łączy się z przewodem żółciowym pęcherzykowym, wytwarzając przewód żółciowy wspólny.

zrazik anatomiczny

jest strukturą wielościenną, granice między zrazikami wytyczają linie łączące sąsiednie przestrzenie bramno-żółciowe. W środku zrazika znajduje się żyła środkowa.

W zrazikach nie ma nerwów.

zrazik wrotny

ma w środku przestrzeń bramno-żółciową, a jego granicę wytyczają 3 sąsiednie żyły środkowe.

gronko wątrobowe

oś gronka wątrobowego stanowi żyła okołozrazikowa, a granice są wytyczone przez jedną lub dwie przestrzenie bramno-żółciowe i dwie żyły środkowe.

W zależności od odległości od żyły okołozrazikowej wydziela się 3 strefy:

1) hepatocyty 1. strefy są najlepiej ukrwione

2) i 3) hepatocyty tej strefy otrzymują krew mniej utlenowaną i mającą mniej składników odżywczych, dlatego są bardziej podatne na działanie czynników szkodliwych.

pęcherzyk żółciowy

ma pojemność 40-70 ml, szyjka pęcherzyka przechodzi w przewód pęcherzykowy. Pęcherzyk jest wysłany nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym (kom. mają liczne mitochondria). Nabłonek wnika w głąb ściany wytwarzając uchyłki. Na wolnej powierzchni kom. nabłonka znajdują się mikrokosmki, powierzchnie podstawno-boczne układają się w fałdy.

W okolicy szyjki pęcherzyka znajdują się gruczoły cewkowo-pęcherzykowe wydzielające śluz. W ścianie pęcherzyka znajdują się przewody Luschki, które nie łączą się ze światłem pęcherzyka.

część zewnątrzwydzielnicza trzustki

pęcherzyki wydzielnicze składają się z kom. o zasadochłonnej cytoplazmie, mające okrągłe jądra w środku kom. Kom. mają rozbudowane RER, AG, liczne mitochondria. W szczytowych częściach kom. są ziarenka zymogenu/pęcherzyki wydzielnicze. W pęcherzykach znajdują się nieaktywne enzymy trawienne - trypsynogen, chymotrypsynogen, prokarboksylopeptydazy. Kom. pęcherzyków wydzielają trzustkowy inhibitor wydzielanej trypsyny (PSTI) - hamuje przedwczesną aktywację enzymów trawiennych.

Komórki pęcherzyków mają receptory dla cholecystokininy (CCK) oraz synapsy cholinergiczne.

Kiedy w dwunastnicy pojawi się sok żołądkowy, CCK i synapsy pobudzają uwalnianie proenzymów do światła pęcherzyków.

W świetle pęcherzyków są komórki śródpęcherzykowe - kom. nabłonkowe początkowej cz. przewodu wyprowadzającego.

Przewód wyprowadzający - wstawka - jest wysłany jednowarstwowym nabłonkiem sześciennym , którego komórki mają receptor dla sekretyny. Kom. nabłonkowe wstawek wydzielają HCO3-.

Wydzielina ze wstawek ---> przewód międzypłacikowy ---> przewód międzypłatkowy ---> przewód trzustkowy (Wirsunga)

uczynnianie enzymów proteolitycznych

enteropeptydaza mikrokosmków enterocytów dwunastnicy przycina fragment trypsynogenu. Powstaje aktywna trypsyna, która aktywuje przez przycięcie chymotrypsynogen, prokarboksypeptydazę, proelastazę, profosfolipazę A2. Pozostałe enzymy trawienne ziaren zymogenu - lipaza, esteraza cholesterolu, amylaza - występują w formie aktywnej, nie stanowią zagrożenia dla komórki.

Co pobudza wydzielanie soku trzustkowego?

nerw błędny, sekretyna, cholecystokinina, gastryna, VIP

Co hamuje wydzielanie soku trzustkowego?

somatostatyna

nerka

we wnęce nerki znajduje się żyła i tętnic nerkowa oraz moczowód. Nerka jest otoczona torebką łącznotkankową, która zawiera miocyty gładkie. Kora nerki wnika do rdzenia w postaci kolumn nerkowych. Rdzeń nerki stanowią piramidy nerkowe. Brodawki nerkowe (szczyty piramid) znajdują się w świetle kielichów mniejszych. Ujścia przewodów brodawkowych tworzą pola sitowe. Od podstawy piramidy biegną promienie rdzeniowe - kanaliki zbiorcze. Fragmenty kory ograniczone tętnicami międzyzrazikowymi tworzą płaciki nerki (składają się z kanalika zbiorczego i nefronów).

Płat nerki składa się z piramidy, fragmentów kolumn, kory nerkowej.

unaczynienie nerki

tętnica nerkowa rozgałęzia się na tętnice międzypłatowe, od których odchodzą tętnice łukowate. Od nich odchodzą tętnice międzypłacikowe, które są tętnicami końcowymi. Od t. międzypłacikowych odgałęziają się tętniczki doprowadzające tworzące kłębuszek nerkowy. Z kłębuszka nerkowego krew odpływa przez tętniczkę odprowadzającą (układ wrotny tętniczo-tętniczy).

Tętniczki odprowadzające otaczają kanaliki I i II rzędu. Tętniczki odprowadzające oddają naczynia proste rzekome z nabłonkiem ciągłym = nieprzepuszczalnym. Na wysokości brodawki zaginają się i biegną równolegle do pętli Henlego i kanalików zbiorczych jako naczynia włosowate żylne z nabłonkiem nieciągłym.

Naczynia proste tworzą pętle, w których krew płynie w przeciwnych kierunkach - powstaje wymieniacz przeciwprądowy.

Z naczyń włosowatych krew płynie do żył korowych, gwiaździstych, międzypłacikowych, łukowatych, międzypłatowych i ostatecznie do żyły nerkowej.

nefrony korowe

80% wszystkich nefronów, ich ciałka nerkowe leżą w cz. środkowej i zewnętrznej kory nerkowej, mają krótkie pętle nefronu. Nie mają prawie wcale cz. zstępującej pętli Henlego.

nefrony przyrdzeniowe

20% wszystkich nefronów, ich ciałka nerkowe leżą w korze, w pobliżu rdzenia i mają długie pętle nefronu.

ciałko nerkowe

składają się z:

- kłębuszka nerkowego (naczynia krwionośne włosowate, nabłonkowe kom. - podocyty, tkanka łączna - mezangium wewnętrzne)

- torebki Bowmana

kłębuszek nerkowy

średnica tętniczki doprowadzającej jest większa od średnicy tętniczki odprowadzającej, zwiększa to ciśnienie krwi w kłębuszku i przyspiesza filtrację osocza. Śródbłonek naczyń ma cienką cytoplazmę i liczne pory.

torebka Bowmana

torebka Bowmana składa się z listka trzewnego i ściennego. Między nimi znajduje się światło torebki, do którego jest filtrowany mocz pierwotny.

Błona podstawna (utworzona przez śródbłonek i podocyty) składa się z blaszki jasnej wewnętrznej, blaszki gęstej, blaszki jasnej zewnętrznej. Blaszka jasna wewn. i zewn. składa się z lamininy, fibronektyny, siarczanu heparanu. Blaszka gęsta z kolagenu typu IV.

podocyty

kom. nabłonka torebki trzewnej kłębuszka oddające wypustki cytoplazmatyczne pierwszorzędowe i drugorzędowe. Między wypustkami znajdują się szczeliny filtracyjne, do których jest filtrowane osocze. Między drugorzędowymi wypustkami rozpięta jest przepona szczeliny (zbudowana z białka transbłonowego - nefryny). Przepona szczeliny przepuszcza małe cząsteczki.

Powierzchnia wypustek podocytów pokryta jest glikokaliksem, w skład którego wchodzi podokaliksyna, która zatrzymuje ujemnie naładowane cząsteczki.

filtracja osocza

odbywa się przez porowate kom. śródbłonka, błonę podstawną, szczelinę filtracyjną i ich przeponę.

W ciągu dnia powstaje 180 l moczu pierwotnego, który składem przypomina osocze (bez kom. i makrocząsteczek).

co zwiększa filtrację kłębuszkową?

przedsionkowy czynnik natriuretyczny (ANF).

mezangium

między tętniczką doprowadzającą i odporowadzającą znajduje się mezangium zewnętrzne, między naczyniami włosowatymi kłębuszka - mezangium wewnętrzne.

Komórki mezangium wewnętrznego:

- produkują fibronektynę, lamininę, perlekan, kolagen typu IV, cytokiny

- fagocytują

- mogą się kurczyć i zmieniać światło naczyń włosowatych kłębuszka

- pełnią rolę błony podstawnej.

kanalik I rzędu

składa się z cz. krętej (w korze nerkowej) i cz. prostej (w rdzeniu). Jest wysłany nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym. Komórki zawierają liczne mitochondria. Sąsiednie komórki są połączone obwódkami zamykającymi typu occludens, składającymi się z okludyny i klaudyny. Białka te selektywnie przepuszczają Ca2+, Mg2+, K+, wodę - transport parakomórkowy.

Nabłonek kanalika absorbuje glukozę w całości z użyciem GLUT2. Absorbuje też aminokwasy, Na+, Cl-, K+. Jony są transportowane z użyciem energii i pomp antyportalnych Na+/H+ oraz pomp antyportalnych Na+/K+.

Pompowanie do komórki Na+ zależy od anhydrazy węglanowej, enzym ten występuje w nabłonku. Kiedy H+ wydostaje się do światła kanalika, łączy się z HCO3- z moczu pierwotnego, powstaje H2CO3. Przy udziale anhydrazy węglanowej powstaje H2O i CO2, które absorbuje komórka. Anhydraza węglanowa odpowiada za reabsorbcje dwuwęglanu. Inhibitory anhydrazy węglanowej hamują reabsorpcję Na+ i zwiększają diurezę.

Mocznik, kwas moczowy, kreatynina są w kanaliku I rzędu reabsorbowane w 40%.

W błonie nabłonka znajdują się kompleksy białkowe - URAT1 wypompowujące kwas moczowy z moczu do krwi.

W cytoplazmie kom. nabłonkowych kanalika I rzędu znajdują się pęcherzyki endocytarne, lizosomów. Cytoplazma komórek wykazuje aktywność fosfatazy alkalicznej.

uroguanylina

hormon produkowany przez nabłonek jelita, który zwiększa wydalanie Na+, K+, wody.

pętla Henlego

Cz. zstępująca i wstępująca składają się z odcinka grubego (nabłonek sześcienny) i odcinka cienkiego (nabłonek płaski).

Komórki nabłonka odcinka grubego mają liczne mitochondria, mikrokosmki na wolnej powierzchni. Sąsiednie kom. są połączone obwódkami zamykającymi typu occludens zbudowanymi z okludyny i klaudyny, które selektywnie przepuszczają Mg2+ i Ca2+.

Mutacja genu dla paraceliny (odmiany klaudyny) prowadzi do hipomagnezemii (obniżenia st. Mg2+ we krwi) oraz hiperkalcinurii (wzmożone wydalanie Ca2+ z moczem).

Cienki odcinek zstępującej pętli jest przepuszczalny dla wody. Odcinek cienki wstępującej pętli jest nieprzepuszczalny dla wody.

Pętla Henlego reabsorbuje 25% NaCl, K+, Ca2+, HCO3 oraz 15% wody. Pętla pełni funkcje wzmacniacza przeciwprądowego.

Nabłonek cz. wstępującej jest nieprzepuszczalny dla wody, ale intensywnie pompuje Cl- do zrębu rdzenia. Za Cl- podąża Na+. Natomiast nabłonek cz. zstępującej jest całkowicie przepuszczalny dla wody i częściowo dla jonów.

Jony Cl- i Na+ są wypompowywane do zrębu nerki przez cz. wstępującą pętli. Jony przenikają do cz. zstępującej i wraz z moczem trafiają do cz. wstępującej. Wskutek takiego cyklicznego pompowania powstaje gradient hipertonii w zrębie rdzenia.

Mocz wypływający z pętli nefronu jest lekko hipotoniczny.

kanalik II rzędu

wysłany jest jednowarstwowym nabłonkiem sześciennym. Grupa kom. nabłonka kanalika w pobliżu ciałka nerkowego nosi nazwę plamki gęstej. Kom. plamki gęstej sąsiadują z kom. mezangium zewn. i pełnią funkcję osmoreceptorów odbierających sygnał o st. jonów w moczu przepływającym przez kanalik II rzędu.

W wierzchołkowych błonach kom. nabłonka znajdują się transportery symportalne transportujące Na+ i Cl- z moczu do cytoplazmy. W błonach boczno-podstawnych znajdują się transportery antyportalnem transportujące Na + na zewnątrz i K+ do kom.

Nabłonek kanaliku II rzędu pompuje do światła jony amonowe i wodorowe.

aldosteron

zwiększa absorpcję Na+ w kanalikach II rzędu. Zwiększa objętość ECF.

ADH

otwiera akwaporyny, obecne w dalszym odcinku kanaliku II rzędu i kanalikach zbiorczych.

Zwiększa objętość ECF.

kanaliki zbiorcze i przewody brodawkowe

kanaliki zbiorcze są wysłane nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym, a przewody brodawkowe - nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym.

Nabłonek kanalików zbiorczych promieni rdzenia składa się z komórek jasnych i ciemnych.

Komórki jasne mają na swojej wolnej powierzchni rzęskę - mechanoreceptor wrażliwy na przepływ płynu i skład. W błonie rzęski znajdują się kompleksy białkowe - policystyna 1 (łączy komórki) i policystyna 2 (jest kanałem dla Ca2+).

Brak tych kompleksów prowadzi do powstania z kanalików zbiorczych mnogich cyst nerki.

Komórki jasne transportują Na+, K+, wodę do cytoplazmy. Wydzielają kalikreinę - przekształca prekursor urodylatyny w aktywny hormon.

Komórki ciemne mają na wolnej powierzchni mikrokosmki, w cytoplazmie liczne mitochondria. W błonie ich bocznej powierzchni znajduje się poliksyna 1 i 2, które pompują na zewnątrz H+ lub HCO3-. Otrzymują w ten sposób równowagę kwasowo-zasadową ustroju. Wytwarzają prekursor urodylatyny, która zwiększa wydalanie Na+ i wody z moczem.

Z kanalików zbiorczych woda przepływa do hipertonicznego zrębu. Izotoniczna krew płynąca przez naczynia proste absorbuje jony i staje się hipertoniczna. Krew hipotoniczna przyjmuje wodę i staje się izotoniczna - wymieniacz przeciwprądowy.

Na skutek wymieniacza przeciwprądowego woda opuszcza kanaliki zbiorcze, co zagęszcza mocz.

Nabłonek górnej cz. kanalika zbiorczego jest nieprzepuszczalny dla mocznika. Nabłonek dolnego odcinka jest przepuszczalny dla mocznika, przepływa on do istoty międzykomórkowej dolnego rdzenia, zwiększając jego hipertonię.

moczówka prosta

brak wydzielania ADH, nabłonek kanalików zbiorczych jest nieprzepuszczalny dla wody, nerki wydalają duże ilości hipotonicznego moczu.

angiotensyna 2

pobudza reabsorpcję NaCl i wody w nabłonku kanalików krętych I rzędu, pobudza uwalnianie aldosteronu. Zwiększa objętość ECF (pozakom. płynu ciała).

przedsionkowy czynnik natriuretyczny (ANF)

zwiększa wydalanie NaCl i wody z moczem, hamuje wydzielanie ADH. Zmniejsza obj. ECF.

urodylatyna

hamuje reabsorpcję NaCl i wody przez kom. nabłonkowe kanalików zbiorczych

komórki śródmiąższowe nerki

wydzielają erytropoetynę, która pobudza erytrocytopoezę.

aparat przykłębuszkowy

w skład aparatu przykłębuszkowego wchodzą:

- kom. przykłębuszkowe - zmodyfikowane miocyty gładkie, występują w błonie środkowej tętniczki doprowadzającej, wydzielają do krwi enzym - reninę

- kom. plamki gęstej - zmodyfikowane kom. nabłonka kanalika II rzędu w miejscu zbliżenia tego kanalika do ciałka nerkowego. Są osmoreceptorami. Sygnał jest przekazywany przez kom. mezangium zewnętrznego do kom. przykłębuszkowych, które pod jego wpływem wydzielają reninę.

- kom. mezangium zewnętrznego - pośredniczą w przekazie sygnału.

układ renina-angiotensyna (RAS)

obniżenie ciśnienia osmotycznego w kanalikach II rzędu skutkuje uwalnianiem reniny do krwi. We krwi renina odcina od angiotensynogenu peptyd - angiotensynę 1.

Konwertaza angiotensyny (ACE) odcina od angiotensyny 1 dwa aminokwasy wytwarzając angiotensynę 1-8, czyli angiotensynę 2.

Angiotensyna 2 powstaje pod wpływem ACE, chymazy, katopepsyny.

funkcje angiotensyny 2

- pobudza proliferacje miocytów gładkich naczyń krwionośńych

- obkurcza śródbłonek naczyń

- powoduje stres oksydacyjny

- obkurcza naczynia krwionośne, co zwiększa ciśnienie krwi

- uwalnia aldosteron z kory nadnerczy

- uwalnia ADH z cz. nerwowej przysadki

- obkurcza tętniczki odprowadzające, co zwiększa filtrację nerkową

białka RAS

wszystkie białka RAS są wytwarzane przez adipocyty

kielichy, miedniczka, moczowód

zbudowane są z błony śluzowej, mięśniowej, przydanki.

Na powierzchni błony śluzowej znajduje się nabłonek przejściowy.

Błona mięśniowa kielichów, miedniczek, górnego odc. moczowodów składa się z 2-óch warst mięśni gładkich: wewn. - podłużnej, zewn. - okrężnej. Dolny odc. moczowodów ma 3 warstwy mięśni: podłużna, okrężna, podłużna.

Komórki śródmiąższowe (Cajala) warstwy mięśniowej ściany kielichów mniejszych wytwarzają impulsy do rytmicznych skurczów błony mięśniowej.

pęcherz moczowy

błona śluzowa jest pokryta nabłonkiem przejściowym (wielowarstwowy sześcienny). Powierzchniowe kom. nabłonkowe - komórki baldaszkowate - mają na swojej wolnej powierzchni liczne plamki zbudowane z białek. Plamki izolują hipertoniczny mocz od wody tkankowej. Dodatkowo kom baldaszkowate posiadają fałdy i wgłobienia.

Błona mięśniowa składa się z 3 warstw (najgrubsza zewn. warstwa).

cewka moczowa

cewka moczowa męska składa się z cz. sterczowej (wysłanej nabłonkiem przejściowym), cz. błoniastej (nabłonek wielorzędowy walcowaty), cz. gąbczastej (nabłonek wielorzędowy walcowaty).

cewka moczowa żeńska wysłana jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim.

klasyfikacja hormonów

- steroidy np. estrogeny, testosteron, aldosteron

- aminokwasy lub ich pochodne np. tyroksyna, noradrenalina, adrenalina

- peptydy, białka, glikoproteiny np. adrenokortykotropina, tyreotropina

mechanizm działania hormonów drobnocząsteczkowych

takie hormony łatwo przenikają przez błonę kom. i wiążą się z receptorem w jądrze komórkowym. Receptorem jest często czynnik transkrypcji związany z białkami opiekuńczymi. Związanie receptora z hormonem uczynnia białka opiekuńcze, które zmieniają kształt cząsteczki receptora i odłączają się od niego, odsłaniając miejsce wiązania DNA.

działanie hormonów białkowych i glikoproteinowych

hormony te nie przenikają przez błonę komórkową, ich receptory znajdują się na powierzchni komórek docelowych. Hormon wiąże się z receptorem, co zmienia jego konformacje. Dochodzi do aktywacji białka G i dysocjacji podjednostki alfa od betagamma.

Podjednostki alfa białka G mogą uczynniać lub hamować enzymy, mogą również otwierać kanały białek błonowych

układ podwzgórzowo-przysadkowy

wytwarzanie funkcjonalnego układu w czasie rozwoju embrionalnego jest sterowane przez matczyne i płodowe glikokortykosteroidy.

podwzgórze

składa się z cz. suteczkowej, guzowej, wzrokowej. Każda część składa się z cz. bocznej - włókna nerwowe i z cz. przyśrodkowej - zgrupowanie kom. nerwowych.

Podwzgórze utrzymuje homeostazę ciała.

Sygnały dochodzące do podwzgórza:

- z jądra samotnego pasma samotnego o wszystkich czuciowych sygnałach z trzewi za pośrednictwem nerwu błędnego

- z tworu siatkowatego oraz z rdzenia kręgowego

- z siatkówki

- z układów limbicznego, węchowego

Sygnały wychodzące z podwzgórza:

- sygnały nerwowe wysyłane do rdzenia przedłużonego, a stąd do jąder n. błędnego i układu współczulnego rdzenia kręgowego. W ten sposób regulowane jest: częstotliwość skurczów serca, obkurczanie/rozkurczanie naczyń krwionośnych, trawienie, pocenie.

- podwzgórze syntetyzuje (duże neurony) oksytocynę i ADH, które są transportowane wzdłuż aksonów do cz. nerwowej przysadki, skąd są uwalniane do krwi. Dodatkowo podwzgórze syntetyzuje (małe neurony) liberyny i statyny, które są transportowane d cz. gruczołowej przysadki, działają pobudzająco albo hamująco na ten gruczoł

przysadka

składa się z przysadki gruczołowej (z ektodermy pierwotnej jamy ustnej) i przysadki nerwowej (z ektodermy międzymózgowia).

W skład przysadki gruczołowej wchodzi płat przedni/cz. dalsza, cz. guzowa i cz. pośrednia.

W skład przysadki nerwowej wchodzi płat tylny/wyrostek lejka oraz trzon lejka i wyniosłość przyśrodkowa.

unaczynienie przysadki

krew dopływa do przysadki przez t. przysadkowe górne i dolne. Tętnica przyśrodkowa górna daje odgałęzienia przechodzące w sieć naczyń włosowatych w cz. guzowej przysadki, wyniosłości przyśrodkowej i trzonie lejka. Stąd odchodzą długie naczynia włosowate, biegnące do sieci naczyń włosowatych płata przedniego przysadki. Od t. przysadkowej górnej odchodzi t. beleczkowa, która w cz. pośredniej daje sieć n. włosowatych.

Od t. przysadkowej dolnej odchodzą odgałęzienia przechodzące w sieć naczyń włosowatych płata tylnego. Z tej sieci oraz z sieci przysadki gruczołowej krew odpływa do zatoki jamistej.

płat przedni przysadki, czyli cz. dalsza

wydziela hormony:

- somatotropina - wydzielana pod wpływem somatoliberyny podwzgórza, pobudza hepatocyty do wydzielania somatomedyny C, która stymuluje wzrost chrząstki i kości.

- prolaktyna - wpływa na zapoczątkowanie wzrostu gruczołu sutkowego i wydzielanie mleka

- gonadotropiny: folitropina (FSH) i lutropina (LH).

FSH stymuluje wzrost pęcherzyków jajnikowych oraz na produkcję i uwalnianie estrogenów, u mężczyzn stymuluje spermatogenezę

LH stymuluje owulacje, wytwarzanie ciałka żółtego, produkowanie i uwalnianie progesteronu, u mężczyzn stymuluje uwalnianie i produkcje testosteronu.

Wydzielanie FSH i LH u kobiet i mężczyzn jest pobudzanie przez aktywinę, a hamowane przez inhibinę (obie subst. wydzielanie przez kom. Sertoliego i kom ziarniste jajnika)

- adrenokortykotropina (ACTH) - stymuluję korę nadnerczy do wydzielania glikokortykosteroidów i mineralokortykosteroidów.

- tyreotropina (TSH) - pobudza tarczycę do produkcji T3 i T4

- lipotropina (LPH) - stymuluje adipocyty, powoduje lipolizę

- melanotropina (MSH) - ma słaby wpływ na melanocyty

rodzaje komórek wydzielniczych w przysadce gruczołowej

- kom. somatotropowe - zawierają STH

- kom. kortykotropowe - zawierające ACTH, MSH, LPH. Hormony te powstają z proopiomelanokortyny.

- kom. tyreotropowe - zawierające TSH

- kom. gonadotropowe typu I - FSH

- kom. gonadotropowe typu II - LH

- kom. laktotropowe - prolaktynę

część guzowa przysadki

otacza trzon lejka, cz. guzowa przysadki zawiera liczne kom. gonadotropowe

część pośrednia przysadki

występują tu głównie kom. kortykotropowe. Komórki cz. pośredniej syntetyzują proopiomelanokortynę, z której powstają ACTH, LPH, MSH, beta-endorfina.

czynność przysadki gruczołowej

czynność kom. endokrynowych przysadki gruczołowej jest regulowana przez liberyny i statyny - hormony syntetyzowane przez jądra środkowe podwzgórza.

Hormony te są transportowane wzdłuż aksonów do wyniosłości przyśrodkowej, gdzie są uwalniane.

Hormony przysadki na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego mogą hamować wydzielanie liberyn i statyn.

przysadka nerwowa

składa się z płata tylnego/wyrostka lejka, trzonu lejka, wyniosłości przyśrodkowej. Hormony podwzgórza drogą aksonów są transportowane do przysadki nerwowej.

Główną masę przysadki nerwowej stanowią bezmielinowe aksony podwzgórza oraz pituicyty otaczające aksony, to kom. neurogleju. Zawierają ziarna lipofuscyny.

neurony wydzielnicze podwzgórza

- neurony małokomórkowe wydzielnicze - znajdują się w jądrze łukowatym, grzbietowo-pośrodkowym, brzuszno-pośrodkowym podwzgórza

- neurony wielkokomórkowe wydzielnicze - znajdują się w jądrze nadwzrokowym i przykomorowym podwzgórza.

Aksony neuronów małokomórkowych dochodzą jako droga guzowo-lejkowa do wyniosłości przyśrodkowej i górnej cz. trzonu lejka. Ciała kom. tych neuronów syntetyzują liberyny i statyny, które pobudzają lub hamują wydzielenia kom. endokrynowych przysadki gruczołowej.

Aksony neuronów wielkokomórkowych tworzą drogę podwzgórzowo-przysadkową, która kończy się w tylnym płacie przysadki. Na przebiegu aksonów znajdują się zgrubienia z pęcherzykami transportującymi ADH, oksytocynę, neurofizynę.

Zgrupowanie tych pęcherzyków nazywa się kulami Herringa.

Ciała kom. neuronów wielokomórkowych syntetyzują ADH i oksytocynę, transportowane przy udziale neurofizyny

oksytocyna

działa na mięśnie gładkie macicy, powoduje ich rozkurcz w czasie porodu, powoduje również obkurczanie kom. mioepitelialnych brodawek gruczołu sutkowego.

szyszynka

pinealocyty mają liczne wypustki, obfitą SER, liczne rybosomy oraz mikrotubule. Zawierają pałeczki synaptyczne - służą do transportu pęcherzyków synaptycznych - oraz ciałka grudkowate - zespoły pęcherzyków wydzielniczych. Pinealocyty syntetyzują melatoninę i wazotocynę.

Substratem do syntezy melatoniny jest tryptofan (tryptofan ---> 5-hydroksytryptofan ---> serotonina ---> N-acetyloserotonina ---> melatonina).

komórki śródmiąższowe przypominają astrocyty neurogleju.

z wiekiem w szyszynce pojawia się piasek szyszynki - złogi hydroksyapatytu.

szyszynka składa się rownież z bezmielinowych zazwojowych akosnów neuronów zwoju szyjnego górnego należącego do ukł. współczulnego. Wytwarzają one z pinealocytami synapsy (neurotransmiterem jest noradrenalina). Przez włókna te do pinealocytów dochodzą impulsy z siatkówki oka.

czynność szyszynki

pinealocyty wydzielają najwięcej melatoniny w nocy. Z siatkówki impulsy przepływają do neuronów jądra nadskrzyżowaniowego podwzgórza, które wzbudzają cykliczny rytm okołodobowy.

wazotocyna działa jako antygonadotropina.

większość subst. nie przechodzi z krwi do szyszynki, ponieważ istnieje bariera krew-szyszynka.

tarczyca

miąższ tarczycy składa się z pęcherzyków oraz komórek C/komórek jasnych.

Kom. nabłonka pęcherzyków wytwarzają trójjodotyroninę oraz tyroksynę. Kom. C - kalcytoninę.

Nabłonek sześcienny ściany pęcherzyków ma receptory dla TSH. Światło pęcherzyków jest wypełnione żelem - tyreoglobuliną. W postaci jodowanej tyreoglobuliny są magazynowane hormony tarczycy.

Komórki C pochodzą z grzebienia nerwowego, syntetyzują kalcytoninę. Osteoklasty mają receptory dla kalcytoniny. Hamuje ona niszczenie kości, zmniejsza stężenie Ca2+ we krwi.