stylistyka j. polskiego

stylistyka

dyscyplina z pogranicza nauki o literaturze i językoznawstwa zajmująca się opisem stylów funkcjonalnych

stylistyka opisowa

opis środków językowych

stylistyka normatywna

uczy, jak posługiwać się językiem (poprawność językowa, normy, reguły)

stylistyka praktyczna

analiza i klasyfikowanie różnych stylów wypowiedzi

styl

sposób świadomego i celowego kształtowania wypowiedzi językowej. Stanowi on zawsze rezultat wyboru uzależnionego od sytuacji językowej

idiolekt

styl konkretnego pisarza

style funkcjonalne

stylistyczne odmiany polszczyzny charakteryzujące się doborem takich środków językowych, które uznane są za szczególnie przydatne ze względu na określony styl wypowiedzi i pełnione przez nie funkcje społeczne (np. potoczny, urzędowy itp.)

uzus

zwyczaj językowy, zwyczajowe mówienie różniące się od normy językowej, może wpływać na normę

błędy językowe

nieuświadomione odstępstwo od obowiązującej w danym czasie normy językowej

norma językowa

zapisana jest w słownikach, ustalone odgórne zasady językowe, na które wpływ ma uzus. odpowiada zwyczajowi panującemu w danej wspólnocie językowej

pleonazm

połączenia wyrazów, które mają te same znaczenia (np. fakt autentyczny)

tautologia

powtarzanie tej samej treści (np. Jan jest twórczy i kreatywny)

wyrazy modne

często używane (np. masakra, mega, festiwal, studio, kultowy)

błędy słowotwórcze

tworzenie wyrazów, których nie ma w słownikach

błędy frazeologiczne

np. w każdym bądź razie

błędy stylistyczne

mieszanie różnych stylów wypowiedzi, archaizowanie, powtórzenia, niedoprecyzowanie, stosowanie skrótów myślowych, wieloznaczność, wyrazy modne, lanie wody - kwiecistość wypowiedzi

synonimy

wyrazy bliskoznaczne (np. żona-małżonka) i wyrazy równoznaczne (np. ziemniaki-kartofle)

antonimy

wyrazy przeciwstawne (np. ciepły-zimny)

antonimy właściwe

inna forma dla każdego (np. młody stary, drogi tani)

antonimy komplementarne

“tak” lub “nie” (np. mężczyzna-kobieta, dzień-noc)

antonimy konwersyjne

np. kupować-sprzedawać

hiperonimy i hiponimy

wyrazy podrzędne i nadrzędne (np. drzewo-dąb, kwiat-róża, pies-jamnik)

homonimy i polisemy

wyrazy wieloznaczne np. zamek - budowla, błyskawiczny, w drzwiach

homofon

wyrazy brzmiące tak samo, ale mające inną pisownię i znaczenie (np. morze - może, buk - Bóg)

homografia

identyczna pisownia, inne znaczenie (np. ranny - rano , rana; mnie - mieć, mnąć)

palindromy

wyrazy lub wyrażenia brzmiące tak samo czytanie od przodu i od tyłu (np. zaraz, sedes, zakopane na pokaz)

akronimy

skrótowce (np. nwm, nmzc)

ananim

pseudonimy artystyczne tworzone przez zapisanie nazwiska wspak (np. norwid - diwron)

eponimy

wyrazy pochodzące od naw własnych (np. żyletka, adidasy, lenonki)

paronimy

słowa mylone znaczeniem (np. internet-internat, adoptować-adaptować)

eufenizmy

zastępcze słowa (np. głupi-mało inteligentny)

regionalizm

element językowy, ograniczony do części obszaru językowego nieużywany przez osoby wykształcone (np. synek-chłopiec)

ekspresywizm

element leksykalny wyrażający emocjonalny stosunek

historycyzm

element leksykalny odnoszący się do realiów dawnych epok (np. husarz, cześnik, rejent)

kolokwializmy

element językowy używany w bezpośrednich kontaktach między równorzędnym nadawcą a odbiorcą (np. kantować)

argotyzm

element leksykalny używany przez określoną grupę środowiskową np. szkolną, studencką, sportową (np. żargon, slang)