c5 Luchtwegverwijdendemiddelen

COPD

COPD is een verzamelnaam voor bepaalde longziekten waaronder……………. Deze leiden tot ………….. die op hun beurt kunnen zijn veroorzaakt door chronische beschadigingen als gevolg van bijv………. Bij chronische bronchitis zijn de bronchiën…………… Bij longemfyseem zijn de …….. waardoor de zuurstofvoorziening van het bloed en de ……….. uit het bloed moeilijk wordt

COPD is ongeneeslijk; de longen zitten altijd vol met kleine ontstekingen die blijvende schade veroorzaken, en één van de belangrijkste kenmerken is ……….. Patiënten met COPD hebben vaak ……… Het is daarom ook mogelijk dat regelmatig extra zuurstof moet worden toegediend

• chronische bronchitis en longemfyseem

• vernauwde luchtwegen

• roken

• continu ontstoken aangemaakt en is ademhalen lastig

• wanden van de longblaasjes beschadigd en gaan longblaasjes verloren

• afvoer van koolzuur en andere afvalproducten

• ernstige benauwdheid

• ademtekort bij (de geringste) inspanningen (zoals traplopen, werken of aankleden)

Astma

Bij astma zijn de longen continu ontstoken; astma is dus een………D.w.z. dat de slijmvliezen in de longen veroorzaken altijd zijn geïrriteerd; dit kan veel klachten. Er zijn verschillende soorten astma en de symptomen kunnen per persoon en per moment verschillen.Zo bestaat er ………..; vaak heeft iemand meerdere vormen van astma tegelijk .De precieze oorzaak is niet helemaal duidelijk; in veel gevallen lijkt astma erfelijk te zijn, maar er zijn ook andere risicofactoren zoals ………..De chronische kleine ontstekingen in de longen veroorzaken de typische symptomen van astma, nl. …………….• Astma kan meestal goed onder controle worden gehouden maar gaat nooit meer helemaal over

• chronische ontsteking van de longen

• dat de slijmvliezen in de longen veroorzaken altijd zijn geïrriteerd

• allergische astma, intrinsieke astma en chronische, ernstige astma

• een laag geboortegewicht en roken tijdens de zwangerschap

• kortademigheid, piepende ademhaling, vermoeidheid en hoesten

Behandeling van COPD en astma

• Zoals eerder gezegd, COPD en astma zijn niet te genezen, maar de klachten kunnen zoveel mogelijk onder controle worden gehouden.

• Daartoe is een aantal geneesmiddelen beschikbaar: ………..

A. Inhalatiemedicijnen

B. Orale middelen (over het algemeen als aanvulling op de inhalatiemedicijnen )

A. Inhalatiemedicijnen bij COPD en astma

Inhaleren heeft voordelen boven het nemen van pillen of drankjes

Bij het inhaleren zijn kleinere hoeveelheden medicatie nodig, ze werken sneller en ze hebben minder bijwerkingen (omdat ze lokaal worden aangebracht) Inhalatiemedicijnen zijn onder te verdelen in twee groepen:…………

A.1. Luchtwegverwijders

A.2. Ontstekingsremmer

A.1. Luchtwegverwijders werking

Luchtwegverwijdende middelen beogen ………….

• Ze doen dat door op te treden als specifieke……………..

• Agonisme van de ß2-receptor (d.m.v. β2-sympathicomimetica oftewel ß2-receptor agonisten) leidt tot l…………….

• Antagonisme van de m3 muscarinereceptor …………….

• Er zijn kortwerkende luchtwegverwijders ………………en langdurig werkende luchtwegverwijders………

• de ademhaling te verbeteren door de gladde spieren in de wanden van de (onderste) luchtwegen te relaxeren en aldus de luchtwegen te verwijden

• agoniste n (stimuleerders) of antagoniste n (remmers) van receptoren op de spiercellen van de (onderste) luchtwegen

• luchtwegverwijding alsook remming van de afgifte van ontstekings mediatoren uit mestcellen en bevordering van het mucociliair transport

• (d.m.v. parasympathicolytica oftewel m3 muscarinereceptor-antagonisten oftewel anticholinerge middelen) leidt eveneens tot luchtwegverwijding

• Er zijn kortwerkende luchtwegverwijders (onset 5-20 minuten, duration 4-6 uren) en langdurig werkende luchtwegverwijders (onset 10-60 minuten, duration 12-24 uren)

A.1. Luchtwegverwijders

Voorbeelden 2

Bijwerkingen 3

Opmerkingen

Voorbeelden

• ß2-receptor-agonisten , kortwerkend: salbutamol (Ventolin®), langwerkend: salmeterol (Serevent®),

• m3 receptor-antagoniste n, kortwerkend: ipratropium (Atrovent®) langwerkend: tiotropium (Spiriva®)

Bijwerkingen

• Bij veelvuldig gebruik van luchtwegverwijders kunnen de handen gaan trillen en kan een onrustig gevoel ontstaan (vanwege β1-agonisme op andere delen van het lichaam)

• Deze bijwerkingen zijn niet schadelijk voor de gezondheid maar wel lastig in het dagelijkse leven

• Sommige mensen kunnen hartkloppingen krijgen (vanwege een effect op de β1- receptor op het hart)

Opmerkingen

• Er bestaan combinaties van een ß2-sympathicomimeticum en een parasympathicolyticum, bijv. salbutamol + ipratropium (Combivent®); per inhalati

A.2. Ontstekingsremmers Werkingsmechanisme

• Luchtwegverwijders (dus β2-sympathicomimetica en parasympathicolytica) doen ………………….

• Ontstekingsremmers zorgen ervoor dat de gevolgen van een ontsteking ……………….

• Daarom worden bij astma luchtwegverwijders vaak gecombineerd met ………..; de bedoeling hiervan is, ……………….

• Bij COPD werken ontstekingsremmers niet altijd; daarom …………….

• Het is niet helemaal duidelijk hoe ontstekingsremmers werken bij astma en COPD; we weten wel …………….

• Het eindresultaat is verbetering van de ademhaling (in ieder geval bij astma)

• de benauwdheid afnemen maar pakken de ontsteking in de luchtwegen niet aan

• minder worden, niet alleen door de ontsteking te bestrijden maar ook door te beschermen tegen prikkels

• ontstekingsremmers,om de conditie van de luchtwegen niet verder achteruit te laten gaan

• worden bij deze patiënten soms alleen luchtwegverwijders gegeven

• dat ze de ontstekingsreactie onderdrukken, de zwelling van de slijmvliezen verminderen, de toevloed van ontstekingscellen remmen, en de afgifte van ontstekingsmediatoren door mestcellen en eosinofiele granulocyten remmen

A.2. Ontstekingsremmers

vb:4

bijwerk:3

opm:2

Voorbeelden

• Corticosteroïden zoals beclometason, budesonide, ciclesonide en fluticason (per inhalatie)

Bijwerkingen

• Corticosteroïden veroorzaken vaak heesheid en keelpijn (te voorkomen door de mond goed te spoelen na het inhaleren, of direct vóór een maaltijd te inhaleren)

• Bij sommige patiënten treedt orale candidiasis op; te behandelen met een antischimmelmiddel zoals miconazol of nystatine (zie aldaar)

• Onderhuidse bloedingen als gevolg van remming van de collageenvormende activiteit van de fibroblasten (dit leidt tot een “dunnere” huid)

Opmerkingen

• Deze middelen manifesteren hun werkzaamheid meestal pas na enkele weken/maanden

• Deze middelen moeten dagelijks worden gebruikt, ook wanneer er geen klachten zij

B. Orale medicijnen bij astma en COPD

Naast inhalatiemedicijnen zijn er ook medicijnen die via de mond (oraal) moeten worden ingenomen. Deze middelen dienen over het algemeen als aanvulling op/ondersteuning van de inhalatiemedicijnen).Ze zijn onder te verdelen in een aantal groepen

:- B.1. Ontstekingsremmers

- B.2. Mucolytica (slijmoplossers)

- B.3. Antihistaminica

- B.4. Leukotriëenantagonisten

- B.5. Xanthinederivate

B.1. Ontstekingsremmers Werkingsmechanisme

Ontstekingsremmers zorgen ervoor dat de ………….. Deze middelen worden zowel bij astma als COPD gebruikt wanneer …………. .Ze zorgen ervoor dat …………..

• gevolgen van de ontsteking in de luchtwegen minder worden

• er veel bijkomende klachten zijn of wanneer de werking van de longen vermindert

• de zwelling van het slijmvlies vermindert en dat er minder slijm wordt aangemaak

B.1. Ontstekingsremmers Werkingsmechanisme

vb,bijw,opm

Voorbeelden

• Een veel gebruikte ontstekingsremmer is het corticosteroïde prednison (tabletten)

Bijwerkingen

• Prednison sorteert veel bijwerkingen

Opmerkingen • De kans op bijwerkingen is kleiner bij een stootkuur dan bij langdurig of veelvuldig gebruik

B.2. Mucolytica

werking:

vb:3

biijw 3

opm:2

Werkingsmechanisme:Mucolytica oftewel slijmoplossers verminderen de visco-elasticiteit van het bronchussecreet waar door het slijm gemakkelijker kan worden opgehoest

Voorbeelden:Enkele bekende mucolytica zijn acetylcysteïne, broomhexine en dornase

• Acetylcysteïne heeft een vrije thiolgroep (R-SH) in zijn structuur en kan daardoor de disulfidebanden van mucopolysachariden verbreken (en aldus het taaie slijm ‘wateriger’ maken)

• Broomhexine stimuleert de vorming van meer en dunner slijm

• Dornase is een enzym dat extracellulair DNA (van bijv. bacteriën) kan splitsen

Bijwerkingen :Maagklachten, transpireren en overgevoeligheid

Opmerkingen

• Acetylcysteïne wordt veelal gebruikt bij prikkelhoest, niet bij productieve hoest

• Kalebasstroop schijnt ook mucolytische eigenschappen te bezitten (maar dat is nog niet bewezen) B.3. Antihistaminic

B.3. Antihistaminica Werkingsmechanisme

De verschijnselen worden veroorzaakt door ……………

• antihistaminica gaan deze verschijnselen tegen doordat……

• Dat doen ze middels……….

B.3. Antihistaminica Werkingsmechanisme

• door het vrijkomen van histamine, dat zwelling van het slijmvlies van de luchtwegen, roodheid van de huid, een lopende neus en tranende ogen teweegbrengt

• ze het vrijkomen van histamine en andere ontstekingsmediatoren remmen en aldus bronchoconstrictie tegengaan

• • Dat doen ze middels antagonisme van de histamine H1-receptor op de gladde spiercellen van de luchtwegen

vb:3

bijw:1

opm:1

Voorbeelden

• Enkele veelgebruikte antihistaminica zijn ketotifen (Zaditen®), promethazine (Phenergan®) en loratadine (Claritine®) in de vorm van tabletten of capsules

Bijwerkingen

• De meest voorkomende bijwerkingen van antihistaminica zijn sufheid en slaperigheid

Opmerkingen

• Antihistaminica zijn zelf geen luchtweg verwijders maar kunnen voorkomen dat bronchoconstrictie ontstaat als gevolg van allergie tegen bijvoorbeeld stuifmeel korrels

B.5. Xanthinederivaten Werkingsmechanisme

• De contractie van de gladde spieren in o.a. de wanden van de luchtwegen is ondermeer afhankelijk van…………

• Die wordt op zijn beurt o.a. bepaald door …………

• De intracellulaire hoeveelheid c-AMP kan hoog worden gehouden door…….

• Dit kan door de …………….

• Remming van de fosfodiësterasen leidt tot …………….

• De hogere intracellulaire c-AMP concentraties zorgen voor ………..

• de hoeveelheid Ca2+- ionen in de gladde spiercellen

• de concentratie c-AMP in de spiercellen

• te voorkomen dat het wordt afgebroken

• fosfodiësterasen te remmen die zorgen voor de afbraak van c-AMP

• de vertraagde afbraak van c-AMP

• relaxatie van de bronchiale gladde spiercellen

B.5. Xanthinederivaten

vb

bijw

opm

Voorbeelden

• Het meest selectieve xanthinederivaat t.b.v. bronchorelaxatie is theofylline

• Theofylline is achter slecht oplosbaar in waterige milieus en is daarom voor menselijk gebruik geformuleerd als het meer hydrofiele aminofylline (theofylline en ethyleendiamine in de verhouding 2:1)

• Dit middel wordt verstrekt als aanvulling op de andere medicijnen

• Het is vooral geïndiceerd bij de lange-termijn behandeling van astma en COPD (oraal), maar kan ook IV worden gegeven bij ernstige acute bronchusobstructie (astma aanval!) en status asthmaticus en exacerbaties van COPD

Bijwerkingen

• De meest voorkomende bijwerkingen van aminofylline zijn misselijkheid, rusteloosheid, een versnelde hartslag en trillende handen

Opmerkingen

• Aminofylline leidt behalve tot bronchodilatatie ook tot stimulering van de contractiliteit van het diafragm