Türk Dili Tarihi

Dünyada kaç dil vardır?

Kavim sayısı kadar.

Dünyada kaç dil olduğunu bilebilir miyiz?

bazı dillerin yazı diline geçmemiş olabileceğinden ve bazı dillerin hangi dil ailesinden olduğu kesinleşmediğinden dolayı dünyada kaç dil olduğunu bilemeyiz. Fakat ölü ve yaşayan 3000’in üzerinde dil olduğunu tahmin etmekteyiz.

Bugünkü diller nereden türemiştir?

Bugünkü dünya dilleri eski zamanlarda aynı dilden türemiştir.

Akraba diller ve dil aileleri nasıl oluşmuştur?

Eski ana dillerin zamanla farklılaşmasından doğmuştur. Aynı dilden gelenler birbiriyle akraba sayılmış ve dil ailelerini oluşturmuştur.

Diller kaç gruba ayrılır?

Diller iki gruba ayrılır:

1. Kaynak - Köken (genetik - akrabalık) bakımından

2. Yapı bakımından

Köken akrabalığını açıklayınız.

Bilinmeyen devirlerde aynı anda dile bağlanan bir köken akrabalığı vardır. Bu akrabalık dillerin,

1. ses yapısı

2. şekil yapısı

3. cümle yapısı

4. köken bilgisi

bakımından geriye doğru gidildikçe birbirine olan yakınlıkları sonunda belirlen bağlılıklardır. Köken akrabalarında kelime haznesindeki benzerlikler de önemlidir.

Akraba diller aynı soydan mı gelir?

Dil ailesi köken olarak akrabalık gösterse de aynı soydan geldikleri anlamına gelmez. Aynı soydan gelebileceği gibi sadece kültür ilişkisi ve kültür bağı görülen milletler de vardır. (Hint-Avrupa dil ailesi)

Uzak akraba ve yakın akraba dilleri açıklayınız.

Uzak akraba: Bir ana dilin ayrı ayrı kollarından gelen diller. (İngilizce - Farsça)

Yakın akraba: Aynı ana dilin aynı dallarından gelen kollar. (İngilizce - Almanca)

Dil ailelerini sayınız.

1. Hint - Avrupa Dilleri

2. Hami - Sami Dilleri

3. Bantu Dilleri

4. Çin-Tibet Dilleri

5. Altay Dilleri

6. Kafkas Dilleri

7. Fin-Ugor Dilleri

8. Avustronezya Dilleri

9. Amerika Yerli Dilleri

Hint-Avrupa Dillerini açıklayınız.

1. Millattan önce 3000’ler, Karadeniz’in kuzeyi, konuşur sayısı en fazla olan dil ailesi. Avrupa ve Asya olmak üzere iki kolu var.
   Avrupa Kolu:

   

   
   Asya Kolu:
   1.Hint-Urdu Dilleri : Hintçe, Urduca ve Bengali bu grubun en büyük temsilcileridir.

   2.İran Dilleri: İran’daki Farsça, Pakistan ve Afganistan’daki Peştunların dili Peştunca, Tacikistan’da konuşulan Tacikçe ve Kafkaslardaki Osetçe bu grupta bulunmaktadır.

Hami-Sami Dillerini açıklayınız.

Avrupa yarımadası ve Kuzey Afrika, 250’den fazla dil, Hami ve Sami olarak iki alt bölüm. 350 milyon konuşur. Arapça, İbranice, Habeşçe, Çad dili.

Bantu Dillerini açıklayınız.

Orta ve Güney Afrika. Zulu, Swahili, Çuana, Kongo, Mongo, Gonda.

Çin-Tibet Dillerini açıklayınız.

Güneydoğu Asya’daki 300’e yakın dilin oluşturduğu bu grup, iki alt bölümde incelenir. Bunlardan Çince dünyada en çok konuşulan dildir.

Altay Dillerini açıklayınız.

Son zamanlarda Ural-Altay dilleri olarak adlandırılan dil ailesi; Altay dilleri ve Fin-Ugor dilleri şeklinde ayrı gruplar halinde değerlendirilmektedir. Altay dil birliği kuramı; Türk, Moğol, Mançu-Tunguz, Kore ve Japon? dillerinin ortak bir kaynaktan geldiğini savunan bir dil akrabalık kuramıdır.  Altay dilleri: Türkçe, Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece, Japonca

Ural-Altay dilleriyle ilgili ilk sınıflandırmayı yapan kişi kimdir?

Strahlenberg

Ural-Altay Dillerinin tartışması nedir?

Ural-Altay dilleriyle ilgili ilk sınıflandırmayı yapan Strahlenberg’dir. Karşılaştırmalı dil bilimi çalışmaları, son zamanlarda Ural dilleri ve Altay dilleri şeklinde iki ayrı grup içerisinde bu dilleri inceleme yolunu benimsemiştir.

Altay Dilleri kaç lehçeye ayrılır? En büyüğü ve en küçüğü nedir?

Altay dilleri elliden fazla dil ve lehçeye ayrılmaktadır ve bunlar arasında en büyük kolu Türkçe oluşturmaktadır. Bu ailenin en küçük kolu ise Mançu-Tunguzca’dır.

Altay dilleriyle ilgili ilk bilimsel karşılaştırmalı çalışmalar kim ile başlamıştır?

W. Schott

Altay dillerinin akraba olduğunu delillerle gösteren kişi kimdir?

Ramstedt

Türkiye’de Altay Dilleri Teorisi tartışmalarına en fazla katkı sunan kişi kimdir?

Talat Tekin

Ural-Altay Dillerine neden dil ailesi yerine dil grubu denir?

Teoriye göre bu diller ortak bir atadan iniyordu. Hint-Avrupa dilleri ile karşılaştırıldığında benzerliklerin daha sınırlı olduğu ve bir köken akrabalığını destekleyecek nitelikte bulunmadığı görüşü ortaya atılarak dil ailesi yerine dil grubu terimi tercih edilmiştir.

Altay Dillerinin ortak özellikleri nelerdir?

Altay dilleri köken akrabalığına dayanan bir aile oluşturmazlar. Benzerlik yalnızca yapı benzerliğinden ibarettir. Bu benzerlikler,

-Eklemeli dildir.

-Aralarında derece farkları bulunmasına rağmen birer ünlü uyumu sistemine sahiptirler.

- Ses bilgisi, kelime türetme yolları ve cümle yapıları bakımından yakındır.

Kafkas Dillerini açıklayınız.

Kafkasya’da Türk dilleriyle beraber konuşulan, yapı bakımından birbirinden farklılıklar gösteren Kafkas dilleri ikiye ayrılır:

 1. Kuzey Kafkas Dilleri: Abhazca, Ubıhça, Çeçence, İnguşça, Avarca…

 2. Güney Kafkas Dilleri: Gürcüce, Megrelce…

Fin-Ugor Dillerini açıklayınız.

Kuzeybatı Avrupa’da konuşulan diller bu grupta yer alır. Macarca, Fince, Laponca bu grubun başlıca dillerindendir. Bu diller, Finlandiya, Macaristan, Norveç, İsveç ve Rusya’nın bazı bölgelerinde konuşulmaktadır.

Avustronezya Dillerini açıklayınız.

Çin’in güneyinde, Hindistan’ın doğusunda, Malezya’nın adalar bölgesinde, Endonezya ve Filipinler’de yaklaşık bin civarında dilin oluşturduğu gruptur: Tay dili, Khmer dili, Vietnam dili, Cavaca, Malagasy…

Amerika yerli dillerini açıklayınız.

Amerika’daki yerli diller Kuzey, Orta ve Güney olmak üzere üç grupta incelenir. Kuzey Amerika’da Aztek-Tano dilleri; Orta Amerika’da Mayaca; Güney Amerika’da Penut, Keçuva-Aymara dilleri örnek olarak verilebilir.

Yapı bakımından diller kaça ayrılır, açıklayınız.

1. Tek Heceli Diller: Çince, Tibetçe, Vietnam dili, Himalaya ve Afrika dilleri, Endonezya dilleri.
   Tek heceden oluşan kelimeler ek almaz, çekime girmez.
   Değişikliğe uğramayan kelimeler cümle içinde yer değiştirerek ve başka kelimelerle yan yana gelerek anlam değiştirir.
   Vurgu ve tonlama önemlidir.  Tek heceli oldukları için bunlardaki kavram ve anlam farklılıkları yazıda da belli edilen çok zengin bir vurgu ve tonlama sistemi ile karşılanmıştır.

2. Eklemeli Diller: Bu dillerde hiç değişmeden sabit kalan tek veya çok heceli kökleriyle bunları eklenen çeşitli ekler vardır. Kelime köklerinin başında veya sonunda eklenen ekler anlam ve görev değişikliği yaparlar. (Çekim ve yapım eki )

   Türk dili bu grubun en karakteristik örneğidir.
   Türkçede ön ekleme yoktur, ek sonuna getirildiği için Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Moğolca, Mançuca ve Tunguzca gibi Altay dilleri ile Fince, Macarca ve Samoyetçe gibi Fin-Ugor dilleri yer almaktadır. Ufak bazı ayrılıklar ile Japonca ve bazı Afrika Asya dilleri de bu gruba sokulmaktadır.

3. Çekimli Diller: Bu gruba giren dillerde de tek veya çok heceli kökler ve ekler vardır. Fakat yeni kelimeler türerken ve çekim yaparken kelime köklerindeki ünlüler değişir böylece köklerde bir iç kırılma meydana gelir. Aynı durum kelimelerin çokluk biçimlerinde de görülür. Değişiklik ünlülerdedir.

   Sami dilleri bu gruba girer. Bu grubun en tipik örneği de Arapça’dır.

Karanlık Dönem nedir? Kaça ayrılır?

Türkçe’nin elimizde belgesi olmayan dönemine karanlık dönem denir ve üçe ayrılır.

1. Altay Dönemi

2. En Eski Türkçe Dönemi

3. İlk Türkçe Dönemi

Türkçe’nin bilinen ilk yazılı belgeleri nedir?

Göktürk Yazıtları

Göktürk Yazıtları neden dilin ilk örnekleri olamaz?

Yazıtların dili incelendiğinde, içinde atasözleri, deyimler ve kalıp ifadeler bulunduğu dikkati çekmekte ve onların bir dilin ilk örnekleri olamayacağı rahatlıkla görülebilmektedir.

Altay dönemini açıklayınız.

Karanlık dönem. Türkçe’nin henüz diğer Altay dillerinden ayrılmadığı düşünülür.

En eski Türkçe dönemini açıklayınız.

Karanlık dönem. Türkçe bağımsız bir dil olma yoluna girmiştir, Hun Çağı denir.

Hun Devleti’nin hüküm sürdüğü dönem.

İlk Türkçe dönemini açıklayınız.

Karanlık Dönem. Türkler tarih sahnesinde kesin olarak var. Bizans, Çin ve İran’ın kaynaklarından biliyoruz bunları. Türklerle ilgili bilgilere ve Türkçe sözcüklere rastlanıyor.

İbn-i Fadlan Seyahatnamesini açıklayınız.

İbn-i Fadlan 10. yüzyıl başlarında Abbasi Halifesi Muktedir divanında çalışan kâtiplerden birisidir. 921-922 yılında Halife Muktedir tarafından Volga Bulgarlarına gönderilen elçilik heyeti sırasındaki hatıralarında anlattığı seyahatnamesi 10. yüzyıldaki Türklerin tarihi hakkında en canlı en sağlam vesikalardır.

İbn-i Fadlan elçilik için gittiği sırada uğradığı Türk kabilelerinin idaresi, dinleri, adetleri, hukukları hakkında değerli bilgiler vermiştir.

Eski Türkçe Dönemi nedir? Ne ile başlar?

İslamiyet öncesi dönemi ile ilk İslamiyet dönemi. 6-13. yylar. Köktürk devletinin kuruluşu ile başlar. (artık yazılı belge var)

Eski Türkçe dönemi kaç ayrı şekilde incelenir, zamanlarıyla beraber yazınız.

Köktürk dönemi: 6-8 yy

Uygur dönemi: 8-13. yy

Karahanlı dönemi: 10-13. yy

Köktürk dönemini açıklayınız.

Birinci Köktürk döneminden kalan Türkçe belge yok. Bu dönemden kalma tek anıt Bugut yazıtı o da Türkçe değil. Bir yüzü Sanskritçe, üç yüzü Soğdça. Türkçe kitabeler, İkinci Köktürk Kağanlığı döneminde (682-745) dikilmiştir.

Çoyr Yazıtı nedir?

Tarihi bilinen ve bugüne ulaşan en eski Türk yazıtı Çoyr yazıtıdır. Altı satırdan oluşmaktadır. Köktürk erinin İlteriş’e katılması anlatılmaktadır. (2. Köktürk Dönemi)

Orhun Kitabelerini açıklayınız.

Orhun abideleri bugünkü Moğolistan’ın Baykal gölü güneyinde Orhun ırmağı kıyısında dikilmiş olan üç büyük taş yazıttan oluşmuştur. (2. Köktürk Dönemi)

Kül Tigin Yazıtı hakkında bilgi veriniz.

M.S. 732 Kül Tigin Yazıtı (Büyük kardeşi Bilge Kağan tarafından diktirilmiştir.)

Bilge Kağan Yazıtı hakkında bilgi veriniz.

M.S. 735 Bilge Kağan Yazıtı (Oğlu Kağan tarafından diktirilmiştir.)

Tonyukuk Yazıtı hakkında bilgi veriniz.

M.S.(724 ve 726-tahminen) Tonyukuk Yazıtı

Tonyukuk Abidesi’ni diktiren ve üzerindeki yazıları yazdıran kimdir?

Bilge Tonyukuk

Tonyukuk Yazıtında ne anlatılır?

Burada Türk milletinin Çin tutsaklığından kurtuluşu ve İlteriş Kağan zamanında Oğuzlarla, Kırgızlarla, On-Oklarla ve Çinlilerle yapılan savaşlar anlatılmaktadır.

Tonyukuk kimdir?

Tonyukuk, Çin’de doğmuş, Türk bağımsızlığı için kağanlarla omuz omuza mücadele vermiş kahraman bir askerdir. O, uzun zaman, Türk devlet politikasına yön vermiş, akıllı bir devlet adamıdır.

Tonyukuk, Bilge Kağan’ın nesi olur?

Kayınpederi.

Kül Tigin abidesi kim tarafından diktirildi?

Bilge Kağan

Kül Tigin Abidesinde ne anlatılır?

Burada Köktürklerin güçlü bir devletken nasıl zayıflayıp Çin’e tutsak olduğu, sonrasında Çin esaretinden nasıl kurtulup kendini toparladığı ve Kül Tigin’in kahramanlıkları anlatılmaktadır.

Kül Tigin kimdir?

Kül Tigin, Bilge Kağan’ın küçük kardeşi, İlteriş’in oğludur, 731’de 47 yaşındayken ölmüştür. Kül Tigin bengü taşının yazarı, Bilge Kağan’ın ağzından yazılmış olmakla birlikte, Yollug Tigin’dir.

Bilge Kağan Abidesi konumu nasıl, bu abidede kim konuşuyor?

Kül Tigin abidesinin 1 km uzağındadır. Bunun da batı cephesinde asıl Çince kitabe vardır. Bu abidede Bilge kağan konuşmaktadır.

Bilge Kağan Abidesinde ne anlatılır?

Bu abidede Bilge Kağan’ın sözlerinin dışında Yollug Tigin’in kitabe kayıtları ve ilaveler yer almaktadır.

Köktürk yazıtlarından ilk kim bahsetmiştir? İlk kim bulmuştur? Türklere ait olduğunu ilk kim açıklamıştır?

Köktürk Yazıtları’ndan ilk kez 12. yüzyılda tarihçi Cüveyni bahsetmiştir. Ancak bilim dünyası bu yazıtların varlığını 18. yüzyılın başlarına kadar fark etmemiştir. 18. yüzyılda Remezov ve Strahlenberg yazıtlardan söz etmiş, 1889’da Rus bilgin Yadrinstev Orhun Yazıtları’nı bulmuştur. 1890’da Fin ve Rus heyetleri yazıtların fotoğraflarını çekip yayınlamış, 1893’te Danimarkalı Thomsen bu yazıtların Türklere ait olduğunu açıklamıştır.

Türkiye’de Orhun Kitabeleri üzerine ilk yayını kim yapmıştır, bu yayın nasıldır?

Türkiye’de Bengü Taşlar üzerine ilk yayını Necip Asım Bey yapmış, Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarının yazı çevrimini ve Köktürkçe gramerini yayımlamıştır. İkinci yayını Hüseyin Namık Orkun “Eski Türk Yazıtları” adıyla gerçekleştirmiştir. Muharrem Ergin ise bu yazıtlar üzerine çalışarak bir el kitabı hazırlamıştır.

Orhun Kitabeleri’nin Türk hatıra ve hitabet sanatı örneği olmasının sebebi nedir?

Türklerin, Çin tutsaklığından nasıl kurtulduğunu, İlteriş Kağan’ın bütün Türkleri derleyip toplayarak nasıl özgür bir devlet haline getirdiğini, Türk devlet adamlarının bu uğurda harcadıkları emekleri, Türk halkının kendi benliğini ve özgürlüğünü koruyabilmesi için neler yapması gerektiğini millete seslenerek veciz ve etkili bir dille anlatan bu yazıtlar, aynı zamanda Türk hatıra edebiyatının ve hitabet sanatının da ilk mükemmel örnekleridir.

Köktürk kitabelerinde dil nasıldır?

Köktürk kitabelerinde, dil ve üslup bakımından gelişmiş edebi bir dilin varlığına tanık olunmaktadır.

Uygur dönemi ne zaman, nasıl başlamıştır?

Uygurlar M.S. 745’te Köktürk devletini yıkarak bağımsızlığını ilan etmiştir.

Uygurlar hangi dini benimsemiştir?

Maniheizm ve budizm dinini benimsemişlerdir.

Uygurlar ne tarz eserler meydana getirmiştir?

Bu dinlere ait telif ve tercüme eseler meydana getirmişlerdir.

Çoğunun konusu dindir, astronomi, falcılık, tıp vb konulara da yer verilmiştir.

Uygurlara ait metinler kaç başlık altında değerlendirilebilir?

1. Köktürk harfli Uygur metinleri

2. Maniheist Uygurlardan Kalma Metinler

3. Budist Uygurlardan Kalma Metinler

Köktürk harfli uygur metinlerini açıklayınız.

745-840 yılları arasında Ötüken Uygur devleti zamanında.

Şine Usu yazıtı (Mayan çor)

Karabalgasun

Taryat

Tes yazıtı

Maniheist Uygurlardan kalma metinleri açıklayınız.

Uygurlar, 840 yılında Kançu Uygur devletini kurarlar. Mani kültür muhitine dahil şimdiye kadar adı bilinen en eski Türk şairi olan Aprınçur Tigin’in şiirleri önemlidir.

Bunun dışında Irk Bitik (fal kitabı) tahminen 930 yılında ve Köktürk harfleriyle yazılmış her biri ayrı fal olarak yayınlanan 65 paragraftan oluşur.

Budist Uygurlardan kalma metinleri açıklayınız.

Bu din, Uygurlar arasında Maniheizmden daha fazla taraftar bulmuştur. Burkancı edebiyatta nesirler: vinayalar, sudurlar, çatikler ve abidarmalardan oluşur. Eserlerin çoğu Çince, Tibetçe, Sanskritçe, Toharca ve Soğdçadan tercümedir.

Vinayalar: Burkancı rahip ve rahibelerin günlük yaşamlarını düzenleyen kuralları ve onların hayatını içerir.

Sudurlar: Bir çeşit vaazdır. Önce vaazın verildiği yer tespit edilir. Sonra bir mürid soru sorar ve Burkan bu soruya yanıt vermek suretiyle vaazını sürdürür. Vaaz bitince dinleyicilerden iki kişi konuyu kendi aralarında tartışır, sonuç alınamazsa tekrar Burkana başvurulur. Uygurcaya çevrilmiş en uzun sudur Altun Yaruk’dur.

Altun Yaruk: Burkancılığın inanç ve felsefesini, din adamlarının menkıbelerle ile süsleyerek anlatan 700 sayfalık büyük bir eserdir. : Bu menkıbelerden en meşhurları Şehzade ile Aç Pars Hikâyesi, Dantipali Bey Hikâyesi ve Çaştani Bey Hikâyesi’dir. Birincide açlıktan ölmek üzere olan parsı kurtarmak için canını ortaya koyan bir şehzade; ikincide, beraberindeki geyikleri kurtarmak için kendini feda eden geyikler beyini öldüren bir bey, Dantipali Bey; sonuncuda da ülkesine hastalık ve bela getiren şeytanlarla savaşan Çaştani Bey konu edilir.

Sekiz Yükmek: Sekiz yığın (tomar) anlamına gelir. Bu eserde de Budizm inanç ve felsefesi konu edilir, bir nevi ilmihal kitabıdır. Halk arasında çok yayılmış olan bu dinî eser, yine Çinceden çevrilmiştir. İçinde Burkancılığa ait bazı pratik bilgiler bulunmaktadır. İçten anlatımı ve zengin söz varlığıyla dikkat çekmektedir.

Çatikler: Sudurlar içinde yer alan masallardır.

Prens Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesi (Edgü Ögli Tigin ile Ayıg Ögli Tigin): İyi düşünceli şehzade ile kötü düşünceli şehzadenin hikâyesidir. Bin Buda Mağaraları’nda bulunan en tanınmış çatiklerden biridir. Aslı Çince olan bu çeviri 1908’de Paul Pelliot tarafından bulunur. İyi bir şehzadenin bütün canlılara yardım etmek ve onların birbirlerini öldürmelerine engel olmak üzere çok değerli bir mücevheri ele geçirme macerasını anlatır.

Maytrisimit: Toharcadan Türkçeye çevrilmiş olan bu eserde Maitreya Burkan’ın menkıbevî hayatı anlatılır. Maitreya, İslamiyetteki “mehdi” gibi istikbalde gökten yere inecek ve insanları Nirvana’ya ulaştıracak olan bir Burkan’dır. Eser ülüş adı verilen bölümlerden oluşur.

Abidarmalar: Burkancılığın felsefesini yapan, metafizik yönü ağır basan, kuru ve ağır bir ifadeye sahip eserlerdir.

Karahanlılar dönemi ne zaman, nasıl başlamıştır?

Karahanlı kağanı Satuk Buğra Han zamanında 10. yüzyılda İslam dini benimseyen Türklerin dilinde değişimler yaşanmıştır.

Karahanlılar döneminde verilen eserler nelerdir?

Kutadgu Bilig, Atabetü’l Hakayık, Kuran Tercümeleri, Divan-ı Hikmet, Divanü Lügati’t Türk

Kutadgu Bilig nasıl bir eserdir?

İslami Türk edebiyatının bilinen ilk büyük eseridir. 6645 beyitten oluşan manzum bir siyasetnamedir.

11. yüzyılda Türkçenin bilim dili olarak kullanıldığını gösteren en büyük tanıktır. Kelime anlamı mutlu olma bilgisi, terim anlamı siyaset bilgisidir.

Kutadgu Bilig kim tarafından yazılmıştır?

Yusuf Has Hacip

Kutadgu Bilig’de karakterler hangi kavramları temsil eder?

Kün togdı - hükümdar “gün doğdu” - adalet 

Ay toldı - vezir “dolunay” - ikbal

Ögdilmiş - vezirin oğlu “övülmüş” - akıl ve anlayış

Odgurmuş - vezirin kardeşi “uyanık” - dünya işlerinin sonu, akıbeti temsil etmektedir.

Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig’i nerede yazmaya başlamış, nerede tamamlamış ve kime sunmuştur?

Eseri Balasagun’da yazmaya başlamış Kaşgar’da tamamlamış ve Tabgaç Buğra Han’a sunmuştur. 

Türk edebiyatının ilk tiyatro eseri?

Kutadgu Bilig

Kutadgu Bilig’in ana temi nedir?

Kutadgu Bilig’in ana temi “ideal insan”dır. İnsana her iki dünyada, tam manası ile mutlu olmak için lazım olan yolu göstermek maksadıyla kaleme alınmış bir eserdir. Yöneticilerin ve devlet görevlilerinin sahip olması gereken niteliklerin yanında, halkın görevleri çeşitli meslek mensupları ile ilişkilerde ayrıntılı şekilde anlatılmıştır.

Kutadgu Bilig’in kaç nüshası vardır?

Üç nüshası vardır:  Herat, Mısır ve Fergana.

Türkçe’nin bilinen ilk sözlüğü nedir?

Divanü Lügati’t Türk

Divanü Lügati’t Türk kim tarafından yazılmıştır?

1072 yılında, Kaşgarlı Mahmut tarafından

Divanü Lügati’t Türk kime sunulmuştur?

Abbasi Halifesi Ebu’l Kasım Abdullah

Divanü Lügati’t Türk ne demektir?

“Türk dillerini toplayan kitap”

Türk dilleri → “Ağızlar”

Türk topluluklarının söz varlıklarını derleyen ilk derlemecimiz kimdir?

Kaşgarlı Mahmut

Divanü Lügati’t Türk nasıl bir sözlüktür?

Türkçeden, Arapçaya bir sözlüktür. Türkçe sözlerini Arapça karşılıkları verildikten sonra mutlaka kelimelerin içinde bulunduğu bir örnek cümle verilir.

Örnekler sık sık bir atasözü veya bir dörtlük olabilir daha sonra örneğin Arapça karşılığı yer alır. Eser Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazıldığı için eserin mukaddimesi ve açıklamaları hep Arapçadır.

Atabetü’l Hakayık ne zaman ve kim tarafından yazılmıştır? Ne kitabıdır?

12. yy’da Edib Ahmed bin Mahmud tarafından yazılmış manzum bir öğüt ve ahlak kitabıdır.

Atabetü’l Hakayık’ta hangi konular ele alınmıştır?

Bilginin faydası, cehaletin kötülüğü, dili tutmanın önemi, cimriliğin zararları, alçak gönüllü olunmasına dair konular ele alınmıştır.

İlk Kuran tercümeleri hangi dönemde yapılmaya başlanmıştır?

Karahanlılar

Divan’ı Hikmet nasıl bir kitaptır?

Hoca Ahmed Yesevi’nin şiirlerinin toplandığı bir kitap. Yesevilik tarikatini kurarak, Müslümanlığı sade bir şekilde göçebe Türk halkına anlatmıştır.

Türk dilleri zaman haritasını çiziniz.

Orta Türkçe Dönemi hangi dönemleri kapsar?

Karahanlı Dönemi

Eski Anadolu Türkçesi Dönemi (Batı Türkçesi)

Harezm Türkçesi (Doğu Türkçesi)

Geçiş dönemi olması neyi meydana getirir?

Geçiş dönemi olması din değişikliği kültürel olarak birçok etkileşim meydana getirir.

Karışık dilli eser nedir?

Geçiş dönemi olması din değişikliği kültürel olarak birçok etkileşim meydana getirir. Bir metin için ses değişimi ile değişmemesi aynı metin içinde karşımıza çıkıyorsa o metin karışık dilli eserler içersinde yer alır.

Harezm Türkçesi hangi yüzyıllarda ortaya çıkmıştır?

12-13. yy

Kıssasü’l Enbiya hakkında bilgi veriniz.

Harezm Türkçesi, Peygamberin kıssaları anlamına gelir. Mensur dinî bir eserdir. Rabguzî tarafından kaleme alınmıştır.

Mukaddimetü’l Edeb hakkında bilgi veriniz.

Harezm Türkçesi, Zamahşerî tarafından 1127-1144 yılları arasında pratik bir sözlük şeklinde yazılmıştır.

Muhabbetname hakkında bilgi veriniz.

Harezmî tarafından yazılan manzum bir eserdir.

Nehçü’l-Ferâdîs
Uştmahlarnıng Açuk Yolı (Cennetlerin Açık yolu) hakkında bilgi veriniz.

Harezm Türkçesi. Kırk hadis türünde yazılmış, mensur ve hacimli bir eserdir. 4 bab ve 40 fasıldan oluşmuştur. Her bir fasıl hadis ile başlar.

1. Bab: Hazret-i Muhammed’in faziletleri  ve hayatı hakkında

2. Bab: Dört halife, ehl-i beyt ve dört mezhep imamı hakkında

3.  Bab: Allah’a yaklaştıracak iyi ameller (namaz, zekat, oruç, anne-babaya hizmet vb.)

4.  Bab: Allah’tan uzaklaştıran kötü ameller  (zina, içki, yalan, haset, kin vb.)

Yazarı Mahmud Bin Ali’dir. 1357’den önceki bir tarihte kaleme alınan bu eser, faydalı olma maksadı taşıdığı için, eserde “sanat gayesi” görülmez.

Oldukça sade ve açık bir dil ile yazılmıştır.

Kuzey-Batı Türkçesi (Kıpçakça) hangi yy’larda ortaya çıkmıştır?

16-16. yy

Nerede yazılmış eserler Kuzey-Batı Türkçesi (Kıpçakça) Türkçesi’ne ait sayılır.

Karadeniz'in kuzeyinde Deşt-i Kıpçak denilen bozkırlarda Kırım, Tuna havzası Balkanlar ve Mısır’da 13-16. yy’da yazılmış eserler Kıpçak Türkçesi adı altında toplanmaktadır.

Kıpçak Türkçesi’yle yazılan eserler hakkında bilgi veriniz.

Kıpçak Türkçesi Kıpçakların asıl vatanı olan Karadeniz'in kuzeyinde yalnızca Codeks Cumanicus metni yazılmıştır. Diğerleri Mısır ve Suriye’de eser verilmiştir.

Kıpçakça kaç başlık altında incelenebilir?

Codeks Cumanicus, Altınordu ve Memlük Kıpçakçası, Ermeni Kıpçakçası

Codeks Cumanicus hakkında bilgi veriniz.

Latin-Gotik harfler ile yazılmıştır. İtalyan tüccarlar ve Alman rahipler tarafından Hristiyanlığa ait ilahiler, bilmeceler, Türkçe, Almanca, Latince ve Farsça sözlük parçalarını içine alan bir eserdir.

Ticaret ve günlük hayatla ilgili 2500 civarında Türkçe sözcük içeren sözlükte ayrıca İncil’den çeviriler, Kıpçakça dil bilgisi kuralları ve 47 bilmece yer almaktadır.

Kitap, Kıpçakları Hristiyanlaştırmak amacıyla Kumanlar arasında yazılmıştır.

Altınordu ve Memlük Kıpçakçası hakkında bilgi veriniz.

Sözlük ve gramer çalışmaları yaygındır.

- Gülistan Tercümesi

- Kitabü’l İdrak Li Lisanü’l Etrak: Türkçenin bilinen ilk grameridir.

Ermeni Kıpçakçası hakkında bilgi veriniz.

11. yüzyılda Kırım’a yerleşen Ermeniler, yazışmalarında Kıpçak Türkçesini kullanarak eserler vermişlerdir.

Çağatay Türkçesi ne zaman kullanılmıştır?

 15-19. yüzyıllar arasında edebi bir yazı dili olarak kullanılmıştır.

Ali Şir Nevai kimdir?

Muhakemetü’l Lugateyn’i yazan şairdir.

-Nevaî, Türkçeyi dönemin hakim kültür ve edebiyat dili Farsça ile karşılaştırıp edebi sanatlar, kelime hazinesi, gramer ve fonetik bakımından Farsçadan üstün olduğunu örneklerle ortaya koymuştur.

-Nevaî, edebiyat hayatına on beş yaşında Farsça şiirler yazarak başladığını, döneminde Fars edebiyatını kendisinden daha iyi bilen bir kimsenin bulunmadığını ileri sürüp görüşlerini sağlam bir temele dayandığını vurgulamak istemiştir.

Nevâî, Farsça ile Türkçeyi karşılaştırmaya başlamadan önce birbirleriyle yakın ilişkiler içinde olan Türkler ve Farsların ırkî özelliklerine temas etmiştir.

Ona göre Türkler, Farslardan daha pratik daha yüksek kavrayışlı, daha saf ve temiz kalplidir. Farslar ise ilim, marifet ve tefekkürde Türklerden daha derin görünür. Buna karşılık dillerindeki mükemmellik bakımından Türkler Farsları geçmiştir.

Nevâî, daha sonra 100 Türkçe fiil zikrederek bu dilde aynı kavramı ifade eden birden çok fiil bulunduğunu söyler.

Eserde bu tür fiiller örnek beyitlerle kaydedilmiş, bunların Fars dilinde karşılığının olmadığına, bir Fars’ın bu ayrıntıyı verebilmek için Arapçanın yardımına başvurmak zorunda kalacağına dikkat çekilmiştir.

Babürşah - Babürname hakkında bilgi veriniz.

Bâbür’ün kendi hayatını anlattığı dünya çapında ilgiye kavuşmuş hâtırat kitabıdır.

En yaygın adı Bâbürnâme olmakla beraber iki yerinde Bâbür’ün ondan Vekayi diye bahsetmesine bakılarak son zamanlarda bu isim tercih edilmeye başlanmıştır.

Bâbür’ün on iki yaşında Fergana tahtına çıkışı ile başlayıp ölümünden bir yıl öncesine kadar olan zaman içindeki hayat macerasını anlatmaktadır. 

Babür'ün siyasi iktidarını koruma ve yeni siyasi birlikler kurma yolunda yaptığı mücadeleler anlatılır.

Babürname her şeyden önce bir otobiyografi olmakla beraber, muhteviyatı dolayısıyla gerek edebi, gerekse mahiyeti bakımından çok yönlülük ve değişkenlik gösterir.

İlkin hatırat olarak başlamışken daha sonraki kısımlarına gelindiğinde yaşananların günü gününe veya araya fazla zaman mesafesi girmeden yazılmasıyla günlük şeklini alır; ülkeden ülkeye yapılan yolculuk ve seferlerde baştan geçen ve görülenlerin anlatıldığı sayfalarında ise bir seyahatname olur; büyük bir dikkat ve ehemmiyetle verdiği etraflı bilgiler, bir noktada ona adeta bir coğrafya, etnografya, botanik, zooloji, nihayet bir folklor ansiklopedisi görünümünü verir.

Fergana, Maveraünnehir, Kabil ve Hindistan Babürname'nin sayfalarında bütün bu özellikleriyle yerlerini almışlardır.