Mga Kontemporaneong Isyu at Hamong Pangkapaligiran

Mga vocabulary flashcards tungkol sa konsepto ng kontemporaneong isyu at mga sanhi ng suliraning pangkapaligiran (likas at gawang-tao).

Kontemporaneong Isyu

Tumutukoy sa anumang napapanahong paksa, pangyayari, o suliraning kasalukuyang pinag-uusapan o nagaganap sa lipunan na maaaring may kaugnayan sa aspektong panlipunan, pang-ekonomiya, pampolitika, pang-kultura, at pangkapaligiran.

Johnson (2016)

Ayon sa kanya, ang mga kontemporaneong isyu ay kasalukuyang mga suliranin o debateng sumasalamin sa mga pangangailangan, pagpapahalaga, at hamon ng modernong lipunan na madalas ay nangangailangan ng kolektibong pagtugon.

Kalamidad

Tumutukoy sa mga pangyayaring nagdudulot ng malaking pinsala sa kapaligiran, ari-arian, kalusugan, at buhay ng mga tao.

Likas na Sanhi

Mga suliraning pangkapaligiran na nagmumula sa mga likas na penomeno at proseso sa kapaligiran na hindi kontrolado ng tao.

Pagputok ng bulkan

Isang likas na penomeno ng pagbuga ng abo, lava, at gas na nagpapabago sa topograpiya gaya ng nangyari sa Bulkang Pinatubo noong $1991$.

El Niño

Penomeno sa klima na nagdudulot ng mas maiinit at tuyong panahon sa ilang rehiyon na nagreresulta sa tagtuyot at kakulangan sa tubig.

La Niña

Penomeno sa klima na nagdudulot ng mas malamig at mas maulang panahon na nagreresulta sa pagbaha at sobrang tubig.

Bagyo

Malalakas na sistema ng hangin at ulan na likas na nagaganap sa mga tropikal na rehiyon.

Pagbaha

Ang pagtaas ng antas ng tubig sa mga ilog, lawa, o dagat dahil sa malalakas na pag-ulan o pagkatunaw ng yelo.

Wildfire

Kusang pagsiklab ng apoy sa kagubatan o damuhan na karaniwang dulot ng tuyo at mainit na klima, kidlat, o init ng araw.

Lindol

Biglaang pagyanig ng lupa dahil sa paggalaw ng mga tectonic plate.

Gawang-tao na Sanhi (Man-made)

Mga gawain ng tao na gumagambala sa likas na proseso ng kalikasan at nagdudulot ng pinsala o pagkaubos ng mga likas na yaman.

Ilegal na pagtotroso (Illegal logging)

Pagputol ng mga puno nang walang kaukulang permiso, labis sa itinakdang quota, o hindi pagsunod sa mga patakarang pangkapaligiran.

Labis na pagmimina (Overmining)

Sobrang pagkuha ng mga mineral, metal, o fossil fuel na lagpas sa bilang ng reserba at hindi isinasaalang-alang ang kapasidad ng lupa.

Ilegal na pangingisda (Illegal fishing)

Anumang gawain sa pangingisda na labag sa batas tulad ng paggamit ng dinamita, cyanide, o pangingisda sa mga marine protected areas.

Ilegal na kalakalan ng hayop (Illicit wildlife trade)

Ilegal na panghuhuli, pagbebenta, pagbili, at pagluluwas ng mga hayop o bahagi ng mga ito nang walang pahintulot o labag sa batas.

Republic Act No. 9147

Kilala rin bilang Wildlife Resources Conservation and Protection Act, isang batas na naglalayong protektahan ang mga natatanging uri ng hayop at halaman sa Pilipinas.

Kontemporaneong Isyu

Tumutukoy sa anumang napapanahong paksa, pangyayari, o suliraning kasalukuyang pinag-uusapan o nagaganap sa lipunan na may kaugnayan sa aspektong panlipunan, pang-ekonomiya, pampolitika, pang-kultura, at pangkapaligiran.

Johnson (2016)

Ayon sa kaniya, ang mga kontemporaneong isyu ay mga suliranin o debateng sumasalamin sa mga pangangailangan, pagpapahalaga, at hamon ng modernong lipunan na madalas ay nangangailangan ng kolektibong pagtugon.

Kalamidad

Isang pangyayari na nagdudulot ng malaking pinsala sa kapaligiran, ari-arian, kalusugan, at buhay ng mga tao.

Mga Likas na Sanhi

Mga suliraning pangkapaligiran na nagmumula sa mga likas na penomeno at proseso sa kapaligiran na hindi kontrolado ng tao.

Pagputok ng bulkan

Ang pagbuga ng abo, lava, at gas na nagpapabago sa topograpiya at kondisyon ng atmospera; halimbawa nito ang Bulkang Pinatubo noong $1991$.

El Niño

Penomeno sa klima na nagdudulot ng mas maiinit at tuyong panahon sa ilang rehiyon na nagreresulta sa tagtuyot at kakulangan sa tubig.

La Niña

Penomeno sa klima na nagdudulot ng mas malamig at mas maulang panahon na nagreresulta sa pagbaha at sobrang tubig.

Bagyo

Malalakas na sistema ng hangin at ulan na likas na nagaganap sa tropikal na rehiyon.

Pagbaha

Ang pagtaas ng antas ng tubig sa mga ilog, lawa, o dagat dahil sa malalakas na pag-ulan o pagkatunaw ng yelo.

Wildfire

Kusang pagsiklab ng apoy sa kagubatan o damuhan na karaniwang dulot ng tuyo at mainit na klima, kidlat, o init ng araw.

Lindol

Biglaang pagyanig ng lupa dahil sa paggalaw ng mga tectonic plate.

Mga Gawang-tao (Man-made) na Sanhi

Mga gawain ng tao na gumagambala sa likas na proseso ng kalikasan at nagdudulot ng pagkasira at pagkaubos ng mga likas na yaman.

Ilegal na pagtotroso (Illegal logging)

Ang pagputol ng mga puno nang walang kaukulang permiso, labis sa itinakdang quota, o hindi pagsunod sa mga patakarang pangkapaligiran.

Labis na pagmimina (Overmining)

Ang sobrang pagkuha ng mga mineral, metal, o fossil fuel na lagpas sa bilang ng reserba.

Ilegal na pangingisda (Illegal fishing)

Anumang gawain sa pangingisda na labag sa batas tulad ng paggamit ng dinamita, cyanide, o pangingisda sa mga marine protected areas.

Ilegal na kalakalan ng hayop (Illicit wildlife trade)

Ang ilegal na panghuhuli, pagbebenta, pagbili, at pagluluwas ng mga hayop o bahagi ng mga ito nang walang pahintulot o labag sa batas.

United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC)

Organisasyong nagtala na ang ilegal na kalakalan ng mga hayop ay kabilang sa $5$ pinakamalaking transnational crimes sa buong mundo.

Biodiversity Hotspot

Isang bansang mayaman sa natatanging uri ng hayop at halaman ngunit nahaharap sa mga banta, katulad ng Pilipinas.

Republic Act No. $9147$

Kilala bilang Wildlife Resources Conservation and Protection Act, isang batas na naglalayong protektahan ang mga likas na yaman at wildlife sa Pilipinas.