Pag-aaral ng Kasaysayan at Lipunang Pilipino

Mga flashcards para sa pagrepaso ng mga bokabularyo at konsepto ukol sa kasaysayan, kultura, heograpiya, at paniniwalang Pilipino.

Aristotle

Griyegong pilosopo at "Ama ng Agham" na nagturing sa kasaysayan bilang "nakaraan ng sangkatauhan" at maayos na pagtatala ng mga likas na pangyayari.

Herodotus

Griyegong historyador at "Ama ng Kasaysayan" na nagsulat ng Histories at unang sistematikong nagtipon at nagdokumento ng mga nakaraang pangyayari mula sa salitang "historiēn".

Thucydides

Griyegong historyador na itinuturing na "siyentipikong mananalaysay" dahil sa kaniyang makaagham at kritikal na pagsusulat sa History of Peloponnesian War.

Teodoro Agoncillo

Pilipinong historyador na kinikilalang "Ama ng Historiograpiyang Pilipino" at tagapagtaguyod ng makabayang pananaw sa pagsulat ng kasaysayan.

Gregorio F. Zaide

Pilipinong historyador na tinaguriang "Dekano ng Historiograpiyang Pilipino" na sumulat ng humigit-kumulang 67 aklat at mahigit 500 artikulo tungkol sa kasaysayan.

Renato Constantino

Pilipinong historyador at makabayang iskolar na nagbigay-diin sa konsepto ng "kasaysayan ng bayan" at kolektibong pagsisikap ng mga Pilipino.

Zeus A. Salazar

Pilipinong historyador at antropologo na kinikilalang "Ama ng Bagong Historiograpiyang Pilipino" at bumuo ng konseptong Pantayong Pananaw.

Pasulat na Kasaysayan

Mga impormasyong naitala o naisulat tungkol sa mga pangyayari sa nakaraan tulad ng mga aklat, talaarawan, liham, at opisyal na dokumento.

Pakwentong Kasaysayan

Pasalitang pagsasalaysay ng mga karanasan, tradisyon, at kwento na ipinapasa mula sa isang henerasyon patungo sa susunod tulad ng alamat, epiko, at kwentong-bayan.

Primaryang Batis

Mga orihinal o direktang ebidensya at unang-kamay na impormasyon mula sa mismong panahon ng pangyayari.

Sekondaryang Batis

Impormasyong ginawa batay sa pagsusuri, interpretasyon, o pagbubuod ng mga primaryang batis.

Kamalayang Pangkasaysayan

Ang malalim na pag-unawa, pagpapahalaga, at kritikal na pagsusuri sa mga pangyayari sa nakaraan upang iugnay ito sa kasalukuyan at hinaharap.

Kaalamang Pangkasaysayan

Ang pag-aaral sa mga pangyayari, kronolohiya, sanhi at bunga, konteksto, at iba't ibang interpretasyon ng kasaysayan ng sangkatauhan.

Panlabas na Kritisismo

Ang epistemolohikal na pagsusuri sa materyal na pinagmulan at konteksto ng batis upang tiyaking hindi ito huwad, anakronistiko, o binago.

Panloob na Kritisismo

Ang hermenyutikang pagsusuri sa semantika, katotohanan, at motibasyon ng may-akda upang malaman kung mapagkakatiwalaan ang mga pahayag sa loob ng batis.

Kultura

Kabuuan ng paraan ng pamumuhay ng isang pangkat ng tao kabilang ang paniniwala, tradisyon, wika, sining, pagpapahalaga, at gawi.

Franz Boas

Ama ng Modernong Antropolohiya na nagpakilala sa mga konseptong Cultural Relativism at Historical Particularism.

Edward Burnett Tylor

Iskolar na nagbigay-kahulugan sa kultura bilang masalimuot na kabuuan na natututunan ng tao bilang miyembro ng lipunan at hindi namamana sa dugo.

Émile Durkheim

Pranses na sosyologo na naniniwala sa Collective Consciousness kung saan ang kultura ay binubuo ng shared symbols at values na nagbibigay ng moral na puwersa.

Max Weber

Alemang sosyolohista na naglarawan sa kultura bilang nagbibigay ng kahulugan sa bawat kilos ng taong nakasabit sa "webs of significance".

Prospero R. Covar

Ama ng Pilipinolohiya at pangunahing tagapagtaguyod ng maka-Pilipinong sosyolohiya.

Dr. Nestor Castro

Pilipinong antropologo na nagpaliwanag sa kultura bilang panlipunang pinagbabahaginang sangkap ng kaisipan, damdamin, at gawi na likas na dinamiko.

Heograpiya

Sangay ng agham panlipunan na nag-aaral sa mundo, lokasyon, kapaligiran, at ugnayan ng tao sa kalikasan.

Eratosthenes

Kinikilalang Ama ng Heograpiya na unang gumamit ng salitang "Geography" para sa matematikal at siyentipikong paglalarawan sa mundo.

Kultural na Tanawin (Cultural Landscape)

Ang pagbabagong ginagawa ng tao sa natural na anyo ng lupa at tubig sa pamamagitan ng kaniyang kultura tulad ng kabahayan, kalsada, at sakahan.

Ilaya

Mga pamayanang matatagpuan sa mataas na bahagi ng lupa gaya ng kabundukan, bulubundukin, o upland areas.

Igorot

Pangkalahatang tawag sa mga katutubong pangkat na matatagpuan sa bulubunduking bahagi ng Hilagang Luzon (Cordillera Administrative Region).

Cañao

Tradisyunal na ritwal ng mga Igorot na may kasamang sayaw, tugtog ng gangsa (gong), at pag-aalay bilang pasasalamat o paghingi ng biyaya.

Binukot

Mga kababaihang itinuturing na "buhay na kaban ng yaman" at sagradong tagapangalaga ng oral na tradisyon tulad ng Sugidanon sa Panay Bukidnon.

Ilawod

Mga pamayanang matatagpuan sa mababang lugar, kapatagan, tabing-ilog, o malapit sa dagat.

Moro

Tawag sa mga grupong Muslim sa katimugang bahagi ng Pilipinas tulad ng Tausug, Maranao, Maguindanao, Sama, at Yakan.

Badjao

Kilala rin bilang Sama-Badjao o "Sea Nomads" na naninirahan at namumuhay sa dagat at sa mga bahay na nasa ibabaw ng tubig.

Hiyas

Mga bagay na mahalaga at pinahahalagahan ng isang pamayanan na naipapasa sa bawat salinlahi at nagsisilbing simbolo ng kapangyarihan at proteksyon.

Anting-anting

Bagay, bato, medalya, o papel na may orasyon na pinaniniwalaang may kapangyarihang magbigay ng proteksyon o lakas espiritwal.

Ginhawa

Ayon kay Dr. Zeus A. Salazar, ito ang espiritu, kabuuran, o pinakasimulain ng buhay (life force), kagalingan, at balanseng kalagayan ng tao.

Umalagad

Tawag ng mga sinaunang Bisaya sa mga espiritu ng kanilang mga ninuno na nagbibigay ng proteksyon sa pamilya.

Babaylan

Espiritwal na lider, manggagamot, at tagapamagitan sa mundo ng mga tao at espiritu noong sinaunang panahon.

Katalonan

Ang katumbas ng babaylan sa pangkat ng mga Tagalog.

Albularyo

Tradisyunal na manggagamot na gumagamit ng halamang-gamot, masahe, ritwal, at panalangin sa panggagamot.

Orasyon

Set ng mga sagradong salita o panalangin na ginagamit sa mga ritwal ng tradisyunal na panggagamot, proteksyon, at iba pang gawaing espiritwal.

Bogwa

Tradisyonal na ritwal ng mga Ibaloy sa Benguet kung saan muling binubuksan ang libingan upang linisin at ayusin ang mga buto ng yumao.

Sulad

Sa paniniwalang Cebuano/Bisaya, ito ang kabilang-buhay o daigdig ng mga patay kung saan patungo ang kaluluwa ng yumao.

Pangowan

Ritwal ng pamamaalam at pagpaparangal ng mga Manobo sa paglalakbay ng kaluluwa patungong Sambayon.

Hilot

Tradisyunal na sining ng pag-aayos ng mga ugat, buto, at kalamnan sa pamamagitan ng masahe gamit ang langis.

Tawas

Ritwal ng pagtukoy sa sanhi ng sakit gamit ang kandila, itlog, o tawas upang malaman kung ito ay dulot ng espiritu o pagkapagod.

Virgilio Enriquez

Pangunahing tagapagtaguyod at nagtatag ng Sikolohiyang Pilipino noong dekada 1970.

Loob

Malalim na dimensyon ng pagkatao ng Pilipino na kinabibilangan ng kaisipan, damdamin, at pagpapahalaga tulad ng lakas ng loob at utang na loob.

Kapwa

Sa Sikolohiyang Pilipino, ito ay tumutukoy sa shared identity o pagkakaisa ng sarili at ng iba, at hindi simpleng "ibang tao".