V4 h5 4e editie Nectar

Allel

variant van een gen

Autosomen

alle chromosomen, behalve de geslachtschromosomen X en Y

chromosoommutatie

een verandering in het erfelijk materiaal van een chromosoom, bijvoorbeeld een translocatie 14-21

codominant

het fenotype waarbij twee verschillende allelen van een gen beide volledig tot uitdrukking komen

crossing-over

uitwisseling van gelijke stukken DNA tussen twee homologe chromosomen, waardoor recombinatie van het haplotype optreedt

dihybride kruising

een kruising waarbij de onderzoeker let op twee eigenschappen

dominant

overheersend; een dominant allel komt tot uiting in het fenotype

drager / draagster

heterozygoot individu. Door het dominante allel komt het recessieve allel niet in het fenotype tot uiting. Het recessieve allel kan wel worden doorgegeven aan de nakomelingen

epigenetica

onderzoek naar het aansturen van allelen

epigenetische

code het uit- en aanschakelen van genen op het DNA door bijvoorbeeld DNA-methylering

ethiek

discussie over wat wel en niet aanvaardbaar is (normen en waarden)

Fl-generatie

de eerste generatie van nakomelingen van de P-generatie

F2-generatie

de tweede generatie van nakomelingen van de P-generatie

Fenotype

alle waarneembare eigenschappen en alle eigenschappen die te maken hebben met het functioneren van je lichaam

gekoppeld genen

die op hetzelfde chromosoom liggen; horen tot hetzelfde haplotype 174

genetisch veranderde voedsel planten

voedsel plant met gewijzigd DNA 180

genetische modificatie

de techniek om een stukje DNA van het ene organisme in het andere te brengen 175

genmutatie

een mutatie in een gen 162

genoom

de volledige erfelijke informatie van een organisme (in het DNA in de kern en het DNA in de mitochondriën en bij planten ook in de chloroplasten)

Genoommutatie

een wijziging in het aantal chromosomen 162

genotype

de erfelijke informatie van een organisme, opgeslagen in zijn chromosomen 157, 179

gentherapie

het inbrengen van een gezond gen in een organisme met een aandoening om de cellen weer normaal te laten functioneren 175, 181

geslachtschromosomen

het X- en Y-chromosoom; aan de combinatie is het biologisch geslacht te zien. Bij de mens heeft een vrouw XX en een man XY 161

haplotype

De combinatie waarin de allelen samen op één chromosoom voorkomen. 158

heterozygoot

met verschillende allelen op de homologe chromosomen

homologe chromosomen

chromosomen die twee aan elkaar gelijk zijn en informatie bevatten over dezelfde onderwerpen 161 homozygoot met dezelfde allelen op de homologe chromosomen 168

intermediair

het fenotype is een mengvorm van beide allelen 169

karyogram

chromosomen portret 161

karyotype

een weergave van het aantal chromosomen in een kern, bijvoorbeeld 46,XY of 161

klassieke veredeling

het selecteren van individuen van een bepaalde soort met de meest gunstige allelencombinaties voor het verkrijgen van een volgende generatie 175

kruisingsschema

Een schema dat de overerving van allelen weergeeft.

letale allelen

allelen die in homozygote vorm dodelijk zijn voor een individu 170

monohybride kruising

een kruising met de overerving van slechts één gen 168

monosomie

een mutatie waarbij van een chromosomenpaar in de diploïde cel één chromosoom ontbreekt 162

multipele allelen

meerdere allelen van een gen 169

nature

de bijdrage van het genoom aan het fenotype van een individu 179

nurture

de bijdrage van de opvoeding en de omgeving aan het fenotype van een individu 179

onafhankelijk

niet aan elkaar gekoppelde genen. Doordat ze op twee verschillende chromosomen liggen, horen ze niet tot hetzelfde haplotype 174

P-generatie

de oudergeneratie waarmee een kruising start 172

Polygeen

eigenschap die topt stand komt onder invloed van verschillende genen 175

puntmutatie

een verandering van één basenpaar in het DNA (A-T wordt bijvoorbeeld C-G) 163 recessief ondergeschikt; een recessief allel komt tot uiting in het genotype als het individu voor dat allel homozygoot is 168 recombinatie het ontstaan van nieuwe combinaties van allelen bij de vorming van de geslachtscellen 163

SRY-gen

een gen op het Y-chromosoom dat de ontwikkeling van het embryo in de mannelijke richting stuurt 161

stamboom

een schema van de bloedverwanten en voorouders van een individu. In een stamboom kan een erfelijke eigenschap worden weergegeven 168

syndroom van Turner

meisje met één X-chromosoom 162

transgeen organisme

een organisme met toegevoegd DNA van een andere soort 175

translocatie

een verandering in het erfelijk materiaal, waarbij delen van twee chromosomen zijn uitgewisseld of waarbij een chromosoomdeel is verplaatst naar een ander chromosoom 162

trisomie

een mutatie waarbij van een chromosomenpaar niet twee, maar drie exemplaren aanwezig zijn 162

trisomie 21

een mutatie waarbij drie chromosomen 21 in één cel voorkomen 162

vector

een transportmiddel, bijvoorbeeld een virus, voor het inbrengen van een stukje DNA van het ene organisme in het andere 175