Thema 1 check yourself

0.0(0)

Studied by 0 people

Call Kai

Learn

Practice Test

Spaced Repetition

Match

Flashcards

Knowt Play

Card Sorting

1/26

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

Last updated 1:49 PM on 6/24/26

Name	Mastery	Learn	Test	Matching	Spaced	Call with Kai

No analytics yet

Send a link to your students to track their progress

27 Terms

New cards

Berthold's experiment

Definitie

Arnold Berthold castreerde hanen. Gecastreerde hanen ontwikkelden geen typische mannelijke kenmerken (grote kam, agressie, kraaien). Wanneer hij de testikels terugplaatste in het lichaam, kwamen die kenmerken terug, zelfs zonder zenuwverbinding.

Waarom belangrijk?

Dit was het eerste bewijs dat de testes een stof afgeven die via het bloed werkt: hormonen.

Kernzin

Testes beïnvloeden gedrag en lichaamskenmerken via stoffen in het bloed, niet via directe zenuwen.

<p><strong>Definitie</strong></p><p>Arnold Berthold castreerde hanen. Gecastreerde hanen ontwikkelden geen typische mannelijke kenmerken (grote kam, agressie, kraaien). Wanneer hij de testikels terugplaatste in het lichaam, kwamen die kenmerken terug, zelfs zonder zenuwverbinding.</p><p><strong>Waarom belangrijk?</strong></p><p>Dit was het eerste bewijs dat de testes een stof afgeven die via het bloed werkt: hormonen.</p><p>Kernzin</p><p><strong>Testes beïnvloeden gedrag en lichaamskenmerken via stoffen in het bloed, niet via directe zenuwen.</strong></p>

New cards

Tinbergen's four levels of behavioural analysis

Definitie

Gedrag kun je vanuit vier vragen bestuderen:

Vraag	Betekenis
Immediate causation	Wat veroorzaakt het gedrag nu?
Development	Hoe ontstaat het tijdens het leven?
Evolution	Hoe is het geëvolueerd?
Adaptive function	Waarom verhoogt het fitness?

Voorbeeld: vogelzang

Immediate causation: testosteron stimuleert zang.

Development: jong leert zang van vader.

Evolution: zang ontstond door seksuele selectie.

Adaptive function: zang trekt partners aan.

Kernzin

Tinbergen keek zowel naar het "hoe" als het "waarom" van gedrag.

New cards

Proximate vs Ultimate causation

Proximate

Mechanisme.

→ Hoe gebeurt gedrag?

Voorbeeld:
Testosteron stijgt → agressie stijgt.

Ultimate

Evolutiereden.

→ Waarom bestaat dit gedrag?

Voorbeeld:
Agressie helpt territorium verdedigen → meer nakomelingen.

Kernzin

Proximate = hoe? Ultimate = waarom?

New cards

Hormones affecting behaviour

Definitie

Hormonen kunnen gedrag veranderen.

Voorbeelden

Hormoon	Effect
Testosterone	agressie, seksueel gedrag
Estradiol	seksuele receptiviteit
Oxytocin	binding, moederzorg
Cortisol	stressrespons
Melatonin	slaapritme

Kernzin

Hormonen veranderen de kans dat bepaald gedrag optreedt.

New cards

Behaviour affecting hormones

Definitie

Gedrag kan ook hormoonspiegels veranderen.

Voorbeelden

territoriale confrontatie → testosteron stijgt
winnen van gevecht → testosteron stijgt
verliezen → testosteron daalt
sociale interacties → oxytocine stijgt

De relatie tussen gedrag en hormonen werkt in twee richtingen.

<p><strong>Definitie</strong></p><p>Gedrag kan ook hormoonspiegels veranderen.</p><p></p><p><strong>Voorbeelden</strong></p><ul><li><p>territoriale confrontatie → testosteron stijgt</p></li><li><p>winnen van gevecht → testosteron stijgt</p></li><li><p>verliezen → testosteron daalt</p></li><li><p>sociale interacties → oxytocine stijgt</p></li></ul><p></p><p><strong>De relatie tussen gedrag en hormonen werkt in twee richtingen.</strong></p>

New cards

Classes of evidence for hormone-behaviour interactions

1. Correlation

Hormoon en gedrag hangen samen.

2. Hormoon manipuleren

Hormoon toedienen → gedrag verandert.

3. Hormoon blokkeren

Hormoon verwijderen/blokkeren → gedrag verdwijnt.

Correlatie alleen is niet genoeg; manipulatie levert sterker bewijs.

New cards

Types of chemical communication

Type	Werkt op
Intracrine	dezelfde cel
Autocrine	dezelfde cel via receptor
Paracrine	naburige cel
Endocrine	verre cel via bloed
Ectocrine	ander individu

Verschil zit in de afstand tussen zender en doelcel.

endocrine system → voor communicatie!

<table style="min-width: 50px;"><colgroup><col style="min-width: 25px;"><col style="min-width: 25px;"></colgroup><tbody><tr><th colspan="1" rowspan="1"><p>Type</p></th><th colspan="1" rowspan="1"><p>Werkt op</p></th></tr><tr><td colspan="1" rowspan="1"><p>Intracrine</p></td><td colspan="1" rowspan="1"><p>dezelfde cel</p></td></tr><tr><td colspan="1" rowspan="1"><p>Autocrine</p></td><td colspan="1" rowspan="1"><p>dezelfde cel via receptor</p></td></tr><tr><td colspan="1" rowspan="1"><p>Paracrine</p></td><td colspan="1" rowspan="1"><p>naburige cel</p></td></tr><tr><td colspan="1" rowspan="1"><p>Endocrine</p></td><td colspan="1" rowspan="1"><p>verre cel via bloed</p></td></tr><tr><td colspan="1" rowspan="1"><p>Ectocrine</p></td><td colspan="1" rowspan="1"><p>ander individu</p></td></tr></tbody></table><p></p><p><strong>Verschil zit in de afstand tussen zender en doelcel.</strong><br><br><strong>endocrine system → voor communicatie!</strong></p>

New cards

Neurosecretory cell

Definitie

Neuron dat hormonen afgeeft aan het bloed.

Voorbeeld

Hypothalamuscel die GnRH produceert.

New cards

Neurohormone

Definitie

Hormoon geproduceerd door een neuron.

Voorbeelden

Oxytocin
Vasopressin

Kernzin

Een neurohormoon is een hormoon afkomstig van zenuwcellen.

<p><strong>Definitie</strong></p><p>Hormoon geproduceerd door een neuron.</p><p><strong>Voorbeelden</strong></p><ul><li><p>Oxytocin</p></li><li><p>Vasopressin<br></p></li></ul><p>Kernzin</p><p><strong>Een neurohormoon is een hormoon afkomstig van zenuwcellen.</strong></p>

New cards

Endocrine vs Exocrine gland

Endocrine

Geen afvoerbuis.

Hormonen → bloed.

Voorbeeld:
schildklier.

Exocrine

Wel afvoerbuis.

Secretie → buitenwereld of darm.

Voorbeeld:
speekselklier.

Kernzin

Endocrien = bloed. Exocrien = afvoerbuis.

<p><strong>Endocrine</strong></p><p>Geen afvoerbuis.</p><p>Hormonen → bloed.</p><p>Voorbeeld:<br>schildklier.</p><p></p><p><strong>Exocrine</strong></p><p>Wel afvoerbuis.</p><p>Secretie → buitenwereld of darm.</p><p>Voorbeeld:<br>speekselklier.</p><p></p><p>Kernzin</p><p><strong>Endocrien = bloed. Exocrien = afvoerbuis.</strong></p>

New cards

Carrier protein

Definitie

Transporteiwit dat hormonen in bloed vervoert.

Waarom nodig?

Steroïdhormonen lossen slecht op in water.

Voorbeeld

carrier protein transporteert testosteron.

Kernzin

Carrier proteins beschermen (vertraagt afbraak) en vervoeren hormonen.

<p><strong>Definitie</strong></p><p>Transporteiwit dat hormonen in bloed vervoert.</p><p><strong>Waarom nodig?</strong></p><p>Steroïdhormonen lossen slecht op in water.</p><p><strong>Voorbeeld</strong></p><p>carrier protein transporteert testosteron.</p><p>Kernzin</p><p><strong>Carrier proteins beschermen (vertraagt afbraak) en vervoeren hormonen.</strong></p>

New cards

Biological half-life

Definitie

Tijd waarin 50% van een hormoon is verdwenen.

Voorbeeld

adrenaline: minuten
T4: dagen

Kernzin

Half-life bepaalt hoe lang een hormoon actief blijft.

New cards

<p><span><strong>HYPOTHALAMUS</strong> HORMONEN</span></p>

HYPOTHALAMUS HORMONEN

TRH

Stimuleert TSH-afgifte

→ schildklieractiviteit

New cards

<p><strong>HYPOTHALAMUS</strong> HORMONEN</p>

HYPOTHALAMUS HORMONEN

GnRH

Stimuleert LH + FSH.

→ voortplanting

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

GHRH

Stimuleert GH.

→ groei

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

CRH

Stimuleert ACTH.

→ cortisol

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

Somatostatin

Remt GH en TSH.

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

Dopamine (PIH)

Remt prolactine. (prolactine ook geremd door TRH/PRH, wat iets anders is dan die van thyroid. = hypothalemic trophic hormone)

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

Hypocretin/Orexin

Reguleert waakzaamheid en eetlust.

Als orexin ↑

meer wakker
meer activiteit
meer voedselopname/voedselzoekgedrag

<p><strong>Hypocretin/Orexin</strong></p><p>Reguleert waakzaamheid en eetlust.<br><br><span><strong>Als orexin ↑ </strong></span></p><ul><li><p>meer wakker</p></li><li><p>meer activiteit</p></li><li><p>meer voedselopname/voedselzoekgedrag</p></li></ul><p></p>

New cards

HYPOTHALAMUS HORMONEN

Kisspeptin
Activeert GnRH-neuronen.

Start puberteit.