bio: deel 1 en deel 2: Nucleïnezuren, celcyclus en celdelingen

Wat zijn nucleïnezuren?

Polymeren opgebouwd uit nucleotiden; de belangrijkste zijn DNA en RNA.

Uit welke drie componenten bestaat een nucleotide?

Fosfaatgroep, suiker (pentose) en organische base.

Welke vijf basen komen voor in nucleïnezuren?

Cytosine (C), thymine (T), uracil (U), adenine (A), guanine (G).

Welke basen zijn pyrimidines? één ringstructuur

Cytosine (C), thymine (T) en uracil (U).

Welke basen zijn purines? dubbele ringstructuur (twee ringen).

Adenine (A) en guanine (G).

Ezelsbrugje:
“PURe As Gold” → PUrines = A en G.

Wat is het verschil tussen ribose en desoxyribose?

Ribose heeft een -OH op C2’; desoxyribose heeft H op C2’.

Wat zijn fosfodiësterbindingen?

Verbindingen tussen de fosfaatgroep van het ene nucleotide en het C3’-atoom van een ander nucleotide.

Wat bepaalt de primaire structuur van een nucleïnezuur?

De volgorde van nucleotiden in de keten.

Welke oriëntatie hebben nucleïnezuurketen altijd?

5’ → 3’ of 3’ → 5’.

Wat is het pentose in DNA?

Desoxyribose.

Welke base komt niet voor in DNA?

Uracil (U).

Wat betekent dat basen complementair zijn?

Adenine (A) bindt altijd met Thymine (T) via 2 waterstofbruggen, Cytosine (C) altijd met Guanine (G) via 3 waterstofbruggen.

Hoeveel strengen heeft DNA en hoe heten ze samen?

Twee polynucleotide-strengen, samen de DNA-ladder.

Wat is antiparallel in DNA?

Eén streng loopt 5’ → 3’, de andere 3’ → 5’.

Wat is de tertiaire structuur van DNA?

De dubbele helix (gespiraliseerde ladder).

Wat is de breedte van een DNA-helix?

2 nm.

Wat is de afstand tussen basenparen?

0,34 nm.

Hoeveel omwentelingen van de helix per 3,4 nm?

Eén volledige omwenteling.

Wie ontdekten de structuur van DNA in 1953?

James Watson en Francis Crick; Rosalind Franklin leverde cruciale röntgenfoto’s.

Wat is RNA?

Ribonucleïnezuur, opgebouwd uit ribose, meestal enkelstrengs, bevat uracil (U) in plaats van thymine (T).

Waar komt RNA voor?

In de kern en het cytoplasma.

Welke soorten RNA zijn er?

Messenger-RNA (mRNA), transfer-RNA (tRNA), ribosomaal-RNA (rRNA).

Wat is de functie van mRNA?

Brengt genetische code van DNA naar cytoplasma voor eiwitsynthese.

Wat is de functie van tRNA?

Brengt aminozuren naar ribosomen volgens de codons van mRNA.

🔹 Brengt de juiste aminozuren naar het ribosoom.
🔹 Heeft een anticodon dat bindt aan het codon van mRNA.
➡ Functie: transport van aminozuren.

Wat is de functie van rRNA?

Bouwt de ribosomen, plaats waar eiwitsynthese gebeurt.

(rRNA = fabriek (ribosoom))

Wat zijn de stappen van eiwitsynthese?

Transcriptie (DNA → RNA) en translatie (RNA → eiwit).

Wat is het verschil in pentose tussen DNA en RNA?

DNA = desoxyribose, RNA = ribose.

Wat is het verschil in basen tussen DNA en RNA?

DNA = A, T, C, G; RNA = A, U, C, G.

Hoeveel strengen heeft DNA versus RNA?

DNA = dubbele streng; RNA = enkele streng.

Wat is de functie van DNA?

Drager van genetische informatie; bepaalt eigenschappen van de cel en erfelijkheid.

Wat is de functie van RNA?

Betrokken bij eiwitsynthese en vertaling van DNA-code naar eiwit.

Waar bevindt DNA zich bij eukaryoten?

In de celkern.

Waar bevindt RNA zich?

mRNA en tRNA in het cytoplasma, rRNA in ribosom

Waar ligt DNA in prokaryoten?

Los in het cytoplasma, niet geassocieerd met histonen.
\n\n Wat is de vorm van het chromosoom in prokaryoten?

Waar ligt DNA bij prokaryoten?

Los in het cytoplasma, niet geassocieerd met histonen.

Welke vormen van DNA komen voor in prokaryoten?

Chromosoom (grote cirkelvormige streng) en plasmiden (kleine extrachromosomale cirkels).

Wat is een plasmide?

Een klein, circulair DNA-molecuul dat onafhankelijk van het chromosoom kan repliceren.

Waarom zijn plasmiden belangrijk in biotechnologie?

Ze worden gebruikt om vreemd DNA in cellen in te brengen.

Waar zit het meeste DNA in eukaryoten?

In de celkern, verpakt als chromatine.

Uit welke componenten bestaat chromatine?

DNA en specifieke proteïnen, vooral histonen.

Wat is een nucleosoom?

DNA gewonden rond een octomeer van histonen, vormt de "parelsnoer"-structuur van chromatine.

Wat is euchromatine?

Losser opgerolde chromatinevezels die actief zijn voor transcriptie.

Wat is heterochromatine?

Compacte, dicht opgerolde chromatinevezels die moeilijk bereikbaar zijn en inactief zijn.

Waar komt extrachromosomaal DNA in eukaryoten voor?

In mitochondriën en chloroplasten.

Wat is het doel van DNA-condensatie bij celdeling?

Het DNA compact oprollen zodat het makkelijker gelijkmatig over dochtercellen verdeeld kan worden.

Wat is een chromosoom?

Dubbele, sterk opgerolde chromatinedraad; zichtbaar als korte staafjes bij celdeling.

Hoeveel chromosomen hebben menselijke lichaamscellen?

46 chromosomen (2n).

Hoeveel chromosomen hebben menselijke gameten?

23 chromosomen (n).

Wat is een karyogram?

Een foto van chromosomen gerangschikt op grootte en vorm tijdens celdeling.

Wat zijn geslachtschromosomen?

Chromosomen die het geslacht bepalen, aangeduid als X en Y.

Wat is het verschil tussen autosomen en heterosomen?

Autosomen dragen lichaamskenmerken; heterosomen dragen geslachtskenmerken.

Wat is het diploïde aantal chromosomen (2n)?

Het totaal aantal chromosomen in lichaamscellen met homologe paren.

Wat is het haploïde aantal chromosomen (n)?

Het aantal chromosomen in gameten, zonder homologe paren.

Wat zijn homologe chromosomen?

Chromosomenparen in diploïde cellen met gelijke lengte, vorm, centromeerpositie en genen.

Zijn homologe chromosomen identiek?

Nee, ze bevatten dezelfde soort informatie (genen), maar de allelen kunnen verschillen.

Hoe erven mensen homologe chromosomen?

Eén chromosoom van de vader via de zaadcel en één van de moeder via de eicel.

Wat betekent polyploïde?

Cellen met meer dan twee sets chromosomen (bv. 3n, 4n, 5n…).

Hoeveel paar homologe chromosomen heeft een vrouwelijk mens?

23 paar (46 chromosomen).

Hoeveel paar homologe chromosomen heeft een mannelijk mens?

22 paar autosomen + 1 heterosoompaar XY (totaal 46 chromosome

Wat is de celcyclus?

Het proces waarbij een cel in omvang toeneemt (groei) en zich vervolgens deelt (celdeling).

Welke fasen omvat de celcyclus grofweg?

Interfase (groei en voorbereiding) en celdeling.

Wat is de interfase?

De periode tussen twee celdelingen waarin de cel in delingsrust is.

Welke fasen horen bij de interfase?

G1-fase, S-fase, G2-fase.

Wat gebeurt in de G1-fase?

Groei van de cel, toename cytoplasma, productie van proteïnen en nucleotiden.

Wat bepaalt de duur van de celcyclus?

Vooral de G1-fase.

Wat gebeurt in de S-fase?

DNA-replicatie: verdubbeling van het DNA om identieke dochtercellen te garanderen.

Welke enzymen zijn belangrijk bij DNA-replicatie?

Helicase, DNA-polymerase, primase en ligase.

Wat doet helicase?

Ontrolt de DNA-spiraal en verbreekt waterstofbruggen tussen basen.

Wat is de replicatievork?

De V-vormige structuur die ontstaat bij het uit elkaar wijken van de DNA-strengen.

Wat is de functie van DNA-polymerase?

Verbindt vrije nucleotiden volgens complementaire base-paring en verlengt de DNA-streng.

Waarom verloopt DNA-replicatie met twee snelheden?

De leidende streng wordt continu gesynthetiseerd, de volgende streng (lagging strand) in Okazaki-fragmenten.

Wat is een primer en welk enzym maakt deze?

Korte RNA-keten die DNA-polymerase nodig heeft om te starten; gemaakt door primase.

Wat doet ligase tijdens DNA-replicatie?

Verbindt de Okazaki-fragmenten op de lagging strand door fosfodiësterbindingen te vormen.

Waarom is DNA-replicatie semi-conservatief?

Elke nieuwe DNA-molecule bestaat voor de helft uit de oorspronkelijke streng.

Wat gebeurt in de G2-fase?

Controle van DNA op fouten, herstel van schade, aanmaak van histonen en verdubbeling van organellen en celmembraan.

Wat is de G0-fase?

Rustfase waarin cellen niet delen maar differentiëren en hun functie vervullen.

Welke cellen gaan nooit terug naar de G1-fase?

Definitief gedifferentieerde cellen zoals neuronen, rode bloedcellen en zaadcellen.

Wat zijn stamcellen?

Ongedifferentieerde lichaamscellen met blijvende delingscapaciteit.

Wat is mitose?

Celdeling waarbij een diploïde cel (2n) twee genetisch identieke diploïde dochtercellen (2n) produceert.

Wat is het verschil tussen mitose en cytokinese?

Mitose = verdeling van de kern; cytokinese = verdeling van het cytoplasma.

Wat gebeurt tijdens profase van de mitose?

Chromatinedraden spiraliseren tot chromosomen, kernmembraan verdwijnt, asters en spoelfiguur vormen.

Wat gebeurt tijdens metafase?

Chromosomen liggen in het evenaarsvlak en binden aan de trekdraden.

Wat gebeurt tijdens anafase?

Zusterchromatiden worden uit elkaar getrokken naar de celpolen.

Wat gebeurt tijdens telofase?

Chromatiden despiraliseren tot chromatinedraden, kernmembraan en nucleoli hervormen, spoelfiguur verdwijnt.

Wat gebeurt tijdens cytokinese?

Cel wordt ingesnoerd in het evenaarsvlak en twee dochtercellen ontstaan.

Wat is het belang van mitose?

Groei, herstel van weefsels, vervanging van afgestorven cellen en vermenigvuldiging bij eencelligen.

Welke fysische factoren beïnvloeden mitose?

Temperatuur, licht en stralingen.

Welke chemische factoren beïnvloeden mitose?

Mitotica (stimuleren) zoals groeihormoon, antimitotica (remmen) zoals colchicine en taxol.

Wat is meiose?

Celdeling waarbij uit een diploïde cel (2n) vier haploïde dochtercellen (n) ontstaan die genetisch niet-identiek zijn.

Wat zijn de twee opeenvolgende delingen van meiose?

Meiose I en meiose II.

Wat gebeurt in profase I van de meiose?

Homologe chromosomen paren, crossing-over vindt plaats bij chiasmata, spoelfiguur vormt zich.

Wat is een chiasma?

Plaats waar niet-zusterchromatiden van homologe chromosomen elkaar kruisen en DNA uitwisselen.

Wat is het resultaat van crossing-over?

Genetische recombinatie: zusterchromatiden zijn niet langer identiek.

Wat gebeurt tijdens metafase I?

Homologe chromosomen liggen als paren in het evenaarsvlak.

Wat gebeurt tijdens anafase I?

Homologe chromosomen worden uit elkaar getrokken (disjunctie).

Wat gebeurt tijdens telofase I en cytokinese?

Twee haploïde dochtercellen ontstaan, elk chromosoom heeft twee zusterchromatiden.