Okres halsztacki, lateński i wpływów rzymskich w Europie Środkowej

Zbiór fiszek obejmujący chronologię, kluczowe kultury archeologiczne (pomorska, lateńska, wielbarska, przeworska) oraz ważne wydarzenia historyczne od okresu halsztackiego po wędrówki ludów w Europie Środkowej.

System chronologii P. Reineckego

System chronologiczny stosowany dla okresu halsztackiego i lateńskiego.

Ha D

Późna epoka halsztacka datowana na lata $650/550$ - $480$ p.n.e.

La A

Faza kultury lateńskiej datowana na lata $480$ - $400$ p.n.e.

La B

Faza kultury lateńskiej datowana na lata $400$ - $250$ p.n.e., charakteryzująca się płaskimi cmentarzyskami szkieletowymi z grobami wojowników.

La C

Faza kultury lateńskiej datowana na lata $250$ - $120$ p.n.e.

La D

Faza kultury lateńskiej datowana na lata $120$ p.n.e. - $20$ n.e.

Urny twarzowe

Popielnice z przedstawieniami twarzy ludzkiej, często posiadające zdobienia w formie kolczyków lub naszyjników, typowe dla kultury pomorskiej.

Urny domkowe

Urny w kształcie chałup osadzonych na nóżkach, charakterystyczne dla kultury pomorskiej.

Eks-voto

Elementy prestiżu i władzy, takie jak berła z łabędzianymi szyjkami, występujące głównie w fazie Ha D.

Groby skrzynkowe

Forma pochówku w kulturze pomorskiej, gdzie wewnątrz konstrukcji z płyt kamiennych umieszczano od kilku do kilkunastu popielnic.

Groby podkloszowe

Rodzaj pochówku, w którym popielnica była przykrywana dużym naczyniem odwróconym dnem do góry (kloszem).

Kultura kurhanów zachodniobałtyjskich

Kultura rozwijająca się od $VI$ w. p.n.e., cechująca się osadnictwem na palach w jeziorach (np. jezioro Orysz) oraz ceramiką o kolistym dnie.

Oppidum

Bardzo duże celtyckie założenia protomiejskie.

Statery muszlowe

Złote monety celtyckie o specyficznym, miseczkowatym kształcie.

Fiblue Braganze

Zapinki przedstawiające postać wojownika celtyckiego.

Kultura jastorfska

Kultura germańska datowana na okres od $250$ p.n.e. do $20$ n.e., znana z naszyjników koronowatych.

Kultura oksywska

Kultura z Pomorza Gdańskiego, charakteryzująca się grobami bezpopielnicowymi, występowaniem mieczy jednosiecznych i umb tarczy z dwoma nitami.

Kultura przeworska

Kultura rozwijająca się w Polsce centralnej i zachodniej, znana z ceramiki fasetowanej oraz bogatych znalezisk w okresie wpływów rzymskich.

Bitwa w Lesie Teutoburskim ($9$ n.e.)

Starcie, w którym plemiona germańskie rozbiły trzy legiony rzymskie.

Terra sigillata

Luksusowa, czerwona rzymska ceramika naczyniowa importowana na tereny barbarzyńskie.

Piece dymarskie (kotlinkowe)

Piec do wytopu żelaza, w którym żużel gromadził się w wydrążonym w ziemi zagłębieniu (kotlince), stosowany w wielkich centrach hutniczych (Świętokrzyskie, Mazowsze).

Kultura wielbarska

Kultura identyfikowana z Gotami i Gepidami, charakteryzująca się kurhanami z kręgami kamiennymi oraz rytualnym brakiem broni w grobach.

Bitwa pod Adrianopolem ($378$ r.)

Bitwa, w której gotowie i inne ludy pokonały armię rzymską, a śmierć poniósł cesarz Walens.

Grupa olsztyńska

Jednostka kulturowa z okresu wędrówek ludów, cechująca się występowaniem grobów końskich i urn okienkowych.