AP TERM 1

kalamidad

hango sa salitang Latin na calamitatem na tumutukoy sa pagkasira o pagkawala.

kalamidad

unang ginamit ng mga Ingles noong Gitnang Panahon upang tukuyin ang mga pangyayari sa kapaligiran na likas ang sanhi tulad ng bagyo at lindol

désastre

salitang Pranses

disastro

salitang Italyano

Batas Republika bilang 10121

o ang Philippine Disaster Risk Reduction and Management Act of 2010 na layong patatagin ang pamamahala sa panganib ng sakuna o disaster risk management sa bansa

• Paglikas ng Populasyon

• Panganib sa kalusugan

• Kakapusan sa Pagkain

• Epektong Emosyonal

• Pinsala sa Katawan

• Epektong Pinansiyal

Bunga o Epekto ng Kalamidad sa Lipunan

estado ng kalamidad o state of calamity

Ayon sa Batas Republika bilang 10121, kung ang pinsala ng isang kalamidad ay malubha, ang Pangulo ng bansa ay maaaring magdeklara ng ____________

isang kalagayan na naglalarawan ng matinding pinsala na dulot ng mga pangyayaring likha ng kalikasan o mga aksyon ng tao tulad ng digmaan

Pilipinas

tinaguriang most disaster-prone countries in the world

Likas na Kalamidad

tumutukoy sa mga pangyayaring hindi nakokontrol ng tao, sapagkat ang mga ito ay natural na nangyayari sa kapaligiran

Tropical Cyclone

pangkalahatang tawag sa ligalig sa atmospera, na karaniwa’y may palatandaang malakas na hangin at malakas na buhos ng ulan

Hurricane

sa kanlurang hemispera, dito namuo sa hilagang Atlantiko, Hilagang Silangang-Pasipiko, at Timog Pasipiko

Cyclonic

kung ito ay nabuo sa Look ng Bengal, Dagat Arabian, at Timong-Kanlurang Karagatang Indian ito ay _______

Willy-willy

sa silangang bahagi ng Timog Karagatang Indian

Typhoon

sa Hilagang karagatang Pasipiko

Tropical Cyclone

namumuo sa mga karagatan na ang rabaw ay may temperatura na mahigit sa 26 degree Celsius

Bagyo

sa pilipinas ________ ang tawag sa ganitong ligalig sa atmospera

(ang lokasyon ng bansa ay nasa karatang pasipiko na kung saan namumuo ang pinakamaraming ________)

20

humigit-kumulang, ilang bagyo ang nadaan sa ating bansa taon-taon

Bagyo

espiral (spiral) na sistema ng kaulapan na may dalang mabigat na ulan at marahas na hangin

Sendong, Pablo, Vinta

tatlong malalakas na bago sa isla ng Mindanao kahit bihira silang bagyuhin

Pablo

super typhoon na kumitil ng 1901 na buhay at sumira ng 42.2 bilyong pisong ari-arian at kabuhayan

Nobyembre 3-11 2013

kailan dumaan ang bagyong yolanda

Yolanda

super typhoon na ang hangin ay may bilis na 241.4kph na lumikha ng daluyong na limang metro ang taas at malupit na hinagupit ang mga bagyong isla ng Leyte at Samar

Yolanda

pinaka malakas at pinakamapngwasak na naitala sa kasaysayan ng Pilipinas

Daluyong

pagtaas ng alon ng dagat na likha ng malakas na hanging dala ng bagyo, storm surge sa ingles (halimbawa neto ay ang bagyong Rosing)

El Nino

pattern ng climate na kinabibilangan ng kakaibang pag-init ng rabaw ng tropikal na bahagi ng Karagatang Pasipiko

El Nino

epekto neto ay ag mabilis na pagtatapos ng panahon ng tag-ulan, pagdalang ng pagdating ng bagyo at mababang lebel ng precipitation, na labis na nakakaapekto sa sector ng agrikultura

La Nina

nagdadala ng labis na pag-ulan na nagdudulot ng pagbaha at pagguho ng lupa

El Nino at La Nina

parehong likas na pangyayari ngunit maaari silang magdulot ng iba’t ibang uri ng likas na kalamidad depende sa kanilang epekto sa klima at panahon

Pilipinas

matatagpuan sa circum-pacific belt o mas kilala sa tawag na Pacific Ring of Fire na kinaroroonan ng mahigit 450 bulkan, 220 sa mga ito ay matatagpuan sa Pilipinas

Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHILVOCS)

pambansang institusyon na nag-aaral at nagmomonitor sa mga aktibidad ng mga bulkan, lindol, tsunami, at iba pang katulad na penomenong geotectonic

Active

Dormant

Extinct

klasipikasyon ng bulkan

23

ilang aktibong bulkan ang asa bansa?

Taal (Batangas)

Mayon (Albay)

Kanlaon (Negros Occidental at Oriental)

Bulusan (Sorsogon)

Hibok-hibok (Camiguin)

limang pinaka-aktibong bulkan (kasama kung saang lugar)

Hunyo 7-17, 1991

kailan nangyari ang pagsabog ng Bulkang Pinatubo

Bulkang Pinatubo

mahigit 600 taon na itong dormanat o natutulog ngunit pumutok ito, at isa sa pinakamalakas na nasa Zambales, Tarlac, Pampanga

danger zone

ang mainit na kumukulong lava na ibinubuga ng bulkan ay mapanganim sa mga taong nakatira sa paanan at palibot nito sa loob ng tinatawag na _________

4-10km mula sa bunganga nito

maaaring masawi ng lava ang anumang bagay na madadaanan nito

Lindol

tumutukoy sa biglaang pagyanig ng lupa ng paggalaw ng bitak o fault

lindol

nagreresulta sa pagurong ng lupa na maaaring makapinsala sa mga gusaling nakatayo, puno, sakahan, at iba pa

lindol

maaaring magdulot ng sunog kung nabuwal ang mga poste ng kuryente, pagsabog ng bulkan, tsunami, at pagkasawi ng mga tao at hayop

Phiippine Plate sa Silangan

Eurasian Plate sa Kanluran

Indo-Australian Plate sa Timog

tatlong tectonic plates na nakapalibot sa Pilipinas

magnitude

sumusukat sa enerhiyang inilabas mula sa pinagmulan ng lindol

intensity

sumusukat sa lakas ng pagyanig ng lindol sa isang lugar

tsunami

naglalakihang alon na humahampas sa lupa na sanhi ay lindol

pagguho ng lupa sa ilalim ng dagat

pagsabog ng bulkan

pagbagsak sa karagatan ng napakalaking meteortite

Lokal na Tsunami

Far Field na Tsunami

dalawang uri ng tsunami

Golpo ng Moro

pinakamalaking tsunami na naranasan ng pilipinas mula sa lindol noong 1976, wala pang ilang minuto pagkaraang lumindol ay rumagasa ang tsunami sa timog kanlurang baybayin ng Mindanao

Epidemya

maaaring maipasa ang sakit sa tao mula sa hayop

malawakang paglaganap ng sakit sa isang lugar, sa isang tiyak na panahon, at malaking bilang ng populasyon

pandemya

pagkalat ng sakit na saklaw ng maraming bansa

nakakaapekto sa higit na malaking bilang ng mga tao

Kalamidad na Likas

Kalamidad na Gawang Tao

Kalamidad na Parehong Likas at Gawang Tao

tatlong klasipikasyon ng kalamidad

Kalamidad na Gawang Tao

uri ng kalamidad na tumutukoy sa mga sakuna na bunga ng maling kilos o pasiya ng tao

kalamidad na dulot ng kilos, kapabayaan, o maling gawain ng tao

Pagtatapon ng Petrolyo at Kemikal sa Katubigan

polusyon na tumutukoy sa pagkalat ng langis o kemikal sa dagat at ilog na mula sa ilegal at iresponsableng pagtatapon ng dumi. ito ay maari ding bunga ng sobrang kargada ng produktong petrolyo sa mga barkong kargo

kahirapan

isa sa mga dahilan kung bakit ang tao ay nakakagawa ng krimen

Krimen at Terorismo

gawa ng malalakas na tao sa lipunan tulad ng korapsyon, pandarambong, hindi pagbabayad ng wastong buwis, at iba pa

Digmaan

karaniwang armadong labanan o marahas na palitan ng lakas ng magkasalungat na politikal na entidad upang itaguyod ang isang politikal na layunin. hindi lamang mga sundalo ang apektado ng digmaan kundi lalo na ang mga sibilyan. Nagdudulot din ito ng pagkawalay ng pamilya, pagkasira, trawma

Kalamidad na Parehong Likas at Gawang Tao

kalamidad na ito ay magkatulad na maaaring bunga ng likas na pwersa ng kalikasan o ng maling aktibidad ng mga tao

Pagbaha

abnormal na pagtaas ng tubig mula sa karaniwang lebel, maaring likas o artipisyal

Flash Flood

kalunsuran ay gawa ng naipong tubig-ulan dahil sa baradong kanal na maraming humupa pagkaraan ng ilang oras

Sunog sa kagubatan (Wildfire)

tumutukoy sa walang kontrol at mabilis na pagkalat ng apoy sa kagubatan na maaring sinadya ng tao o likas na nangyari

pagkakaingin, napabayaang siga ng apoy itinapon na sigarilyo at sadyang panununog

Pagguho ng Lupa (Landslide)

uri ng kalamidad na bunga ng paglindol o matinding pag-ulan

pagmimina at pagtotroso

nagreresulta ng paglambot at pagkabuhaghag ng lupa na siyang nagiging sanhi ng pagguho

Polusyon

paglabas ng mapanganib na materyales sa kapaligiran

tinatawag na pollutant

Pollutant

maaring likas, tulad ng abong binubuga ng bulkan, aktibidad naman ng tao, mula sa absura at usok

Bagyo, Daluyong, El Nino, La Nina, Tagtuyot, Pagsabog ng Bulkan, Lindol, Tsunami

mga likas na kalamidad

Pagtatapon ng Petrolyo at Kemikal sa Katubigan

Krimen at Terorismo

Digmaan

mga kalamidad na gawang tao

Pagbaha

Sunog sa kagubatan (Wildfire)

Pagguho ng Lupa (landslide)

Polusyon

Mga kalamidad na parehong likas at gawang tao