Meertaligheid & meerstemmigheid

Based on summaries from LINGUA. (NOV) = november, etc...WIP (still in progress!!!) Added some FIB questions. Best learn it by term, not definition.

Continuïteit

Onafgebroken samenhang (tussen mens & dier): mens en dier zijn van oorsprong niet zo heel sterk verschillend.

Disruptie

Een radicale, onoverkomelijke plotse verandering bijvoorbeeld via genetische mutatie. Mens en dier zijn van oorsprong fundamenteel verschillend.

Sociale cognitie

De studie van de manier waarop individuen hun (sociale) wereld begrijpen.

Sociolinguïstiek

Eén van de wetenschappelijke disciplinaire invalshoeken op taal waarbij taal wordt gezien als een middel waarmee een individu zich uitdrukt in een specifieke context.

Communicatie

Sociale interactie tussen gesprekspartners die elkaar als zodanig erkennen & samenwerken om allerlei informatie uit te kunnen wisselen & zich daarbij zelf ook profileren als betrouwbare gesprekspartners voor de andere.

Evolutionaire perspectief

De manier waarop taal ingebed zit in ons mens-zijn als soort. De toplaag van taal (evolutionair & universeel perspectief) (mens vs dier).

Social glue

Het sociale, communicatieve karakter van taal is een onlosmakelijk deel: taal is een sociaal bindmiddel.

Culturele perspectief

De externe effecten op groepsniveau voor ons taalgebruik en talen op zich, normering en codificatie, en de machtsverhoudingen tussen verschillende talen.

Existentiële perspectief

Individuele keuzes die sprekers kunnen maken, en die niet altijd netjes volgens de klassieke sociologische parameters verlopen.

Taalkundige antropologie

Multidisciplinaire (en interdisciplinaire) aanpak.

Antropologie

De studie van menselijk gedrag met de bedoeling te begrijpen wat ons “mens” maakt.

Taalkunde

Beoogt het beschrijven van taalsystemen, de werking van taal, functie en evolutie.

Kwalitatieve kloof

Taal of niet, en alles wat daaraan vast hangt.

Kwantitatieve kloof

De morfologie van mensen en mensapen.

Bipedie

Tweevoetigheid (op 2 voeten kunnen lopen).

Continuïteitshypothese

De evolutie van de mens is een gradueel, continu veranderingsproces en het is daarom niet ondenkbaar dat de fysieke, genetische randvoorwaarden voor het ontstaan van taal ook voor een deel terug te vinden zijn bij diersoorten die genetisch-evolutionair het meest verwant zijn met de mens (bonobo’s en chimpansees).

Culturele transmissie

Het “sociale” aspect van “cultuur” vermijdt dat iedereen altijd alles zelf moet gaan ontdekken en niet op risico van eigen leven moet experimenteren.

Sociale epistemologie

Taal is de meest flexibele en de krachtigste intellectuele tool ontwikkeld door de mens.

Altruïsme (Hamilton)

Het helpen van een soortgenoot op een moment waarop het niet helpen een voordeel zou opleveren aan degene die helpt.

Cultural intelligence (Tomasello)

Natuurlijke predispositie/aanleg om de informatie te willen ontvangen en door te geven van een aan andere mensen. Taal speelt een cruciale rol in de informatieoverdracht en versterkt altruïstisch coöperatief gedrag. Mensen (baby’s) zijn als het ware voorgeprogrammeerd om van andere mensen te leren.

Cumulatief leren

De mogelijkheid leerprocessen te combineren en op te stapelen en zo cumulatief informatie op te bouwen en zelf ook terug door te geven.

Ratchet-effect (of pal) (Tomasello)

Taal voorkomt dat informatie verloren gaat op voorwaarde dat de groep voldoende groot blijft en niet uitsterft.

Interaction engine (Levinson)

De aanleg om met mensen te interageren. Contactopnames zijn het gevolg van de interaction engine. Deze interactiemachine bestaat uit 3 elementen: Gedeelde intentionaliteit, Coöperatief gedrag (altruïsme) en Interactie.

Intentionaliteit

De manier waarop we met de omgeving (en de mensen of dingen die daar deel van uitmaken) kunnen interageren.

Monadische interactie

Banale en weinig interactieve communicatie.

Dyadische interactie

Interactie met een ander, mens of object.

Triadische interactie

3 elementen in interactie: twee mensen en een object waarbij het object zelf geen informatie uitwisselt.

Stance sharing

Je eigen perspectief weergeven op bepaalde feiten.

Reciprocity of perspectives (Husserl)

Zich in iemands situatie kunnen verplaatsen.

Turn-taking

Een manier om de gesprekspartner tijd te geven om een antwoord te geven of iets anders te doen. Het veronderstelt joint attention en is coöperatief van aard.

Speech act

Een mededeling, een vraag naar informatie, een verzoek om iets te doen.

Nature

Ingeboren.

Nurture

Aangeleerd.

Nativism (Chomsky & Pinker)

Vertrekt van het idee dat kinderen slim zijn als ze geboren worden: ze hebben een volledig functioneel brein dat enkel keuzes moet maken om de correcte output te genereren.

Infant directed speech (IDS) of motherese

De aanpassing van taal door de ouders aan hun kroost om indicaties (cues) te geven die hen helpen taal te analyseren.

Natuurhypothese (Chomsky – Pinker)

Taal is een instinct dat je niet hoeft aan te leren maar dat je zelf tot ontwikkeling kan laten komen.

Cultural tool (Everett)

Een instrument om met elkaar in contact te treden en informatie te delen die niet meer beschikbaar of zichtbaar is.

Intentioneel altruïstisch gedrag (Tomasello)

De minds van de gesprekspartner lezen en hem/haar die informatie bezorgen waarvan we denken dat ze die nodig hebben.

Goal-oriented

Leren vanuit een specifiek doel en functioneel imiteren gericht op dat doel.

Process-oriented

Imiteren met de bedoeling zo getrouw mogelijk de informatie te kopiëren. (denk aan baby’s en chimpansees)

Cumulatief cultureel leren (Tomasello)

Cultuur staat toe dat niet ieder mens zelf alles moet (her)ontdekken. We maken steeds meer vooruitgang als menssoort. Mensen (baby’s) zijn voorgeprogrammeerd om van andere mensen te leren.

Overlaps

Tijdens beurtwissels, overlappingen tijdens het gesprek wanneer beide partners aan het spreken zijn.

Language acquisition device (LAD) (Chomsky)

Een instinctieve mentale capaciteit dat ervoor zorgt dat kinderen taal kunnen verkrijgen en produceren.

Radicale behaviorisme (Skinner)

De ontwikkeling van kinderen hangt volledig af van externe leerprocessen (kinderen zijn blank slates).

Cultuur (Richerson & Boyd)

Informatie die gedeeld wordt tussen mensen via culturele/sociale transmissie (zoals expliciet onderricht of impliciete imitatie)

Sociale cognitie (Nov)

De studie van de manier waarop individuen hun (sociale) wereld begrijpen

Primaire groepen (Nov)

Ons levensnoodzakelijk sociale netwerk waarin we ons kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld families

Peer-group (Nov)

Een groep mensen uit de samenleving die een vergelijkbare leeftijd, status, belangstelling hebben en gemeenschappelijke gedragscodes. Deze groep kan jou voorspellen en geeft jouw voorkeuren of afkeuren weer (lotgenoten).

Primaire socialisatie (Nov)

Socialisatie binnen de familie/gezin/nucleaire unit. Hier leert men de moedertaal en de basis van menselijke communicatie via een eerste sociaal netwerk.

Secundaire socialisatie (Nov)

Het levenslange socialisatieproces via groepen buiten het "thuisdomein", zoals met mensen met een behoorlijke status buiten de primaire kring.

Social transmission (Nov)

Het overbrengen van specifieke stukjes informatie tussen leden van een specifieke groep.

Sociale groep (Nov)

Een groep met een sociale betekenis (geen toevallige verzameling) die door anderen wordt erkend en ingedeeld in een in-group en een out-group.

In-group (wij-groep) (Nov)

De groep waartoe je jezelf rekent. Bestaat uit common bond groups en common identity groups.

In-group favouritism (Nov)

Voorkeur voor leden van de eigen groep en het delen van dezelfde groepsgrenzen.

Out-group (zij-groep) (Nov)

De groep waartoe anderen behoren en jijzelf niet.

Common bond groups (Nov)

Verbanden die leden met elkaar hebben binnen een groep (bijv. familie of maffia).

Common identity groups (Nov)

Leden van een sociale groep verbonden rond een bepaalde identiteit die tevens een doelstelling is (bijv. een etnische groep).

Entitativiteit (Nov)

De mate van homogeniteit en interne cohesie van een groep. Hoge entitativiteit betekent meer structuur, doelgerichtheid en duidelijkere grenzen.

Sociale identiteit (Nov)

De groepen waartoe je behoort die voor een belangrijk deel je eigen individuele identiteit bepalen.

Community of Practice (CoP) (Nov)

Praktijkgemeenschappen die samenkomen door gezamenlijke betrokkenheid bij een streven. Criteria: mutual engagement, jointly negotiated enterprise & shared repertoire.

Sociale netwerken (Nov)

De relationele verbanden tussen een individu en zijn/haar connecties; brengt de dynamiek van contacten in kaart vanuit het individu.

Sociogram (Nov)

De visuele manier waarop sociale netwerken worden weergegeven.

Sociologische groep (Nov)

Een indeling die de identitaire eigenschappen of criteria geeft waaraan de leden voldoen.

Sociolecten (Nov)

Het onderzoek naar de mate waarin sociologische groepen zich taalkundig of sociologisch anders gedragen.

“Een taal” (Nov)

Een historisch ontwikkeld systeem in een gemeenschap dat een gesloten set tekens gebruikt om geluiden en betekenissen arbitrair te koppelen voor doelbewuste communicatie.

Stereotypes (Nov)

Typische variatiefenomenen waarvan sprekers zich (heel) goed bewust zijn, en die men bijvoorbeeld ook makkelijk imiteert.

Markers (Nov)

Taalvormen die sprekers gebruiken in specifieke (situationele) gevallen, zoals de gij-vorm in informele context versus jij-vorm in formele context; sprekers zijn zich hier bewust van.

Indicatoren (Nov)

Typische taalvormen waarvan sprekers zich helemaal niet bewust zijn dat ze ze gebruiken (bijvoorbeeld t-deletie zoals "da is nie mogelijk").

Variëteiten (Nov)

Verzamelingen van varianten die een typische interpretatie en connotatie hebben op vlak van variatieparameters (bijv. Verkavelingsvlaams).

Taalgemeenschappen (Nov)

Groepen waarvan de leden dezelfde taal spreken.

Free-riders (Nov)

Mensen die niets doen maar toch een graantje van het succes meepikken door deel te zijn van een groep.

Groepsidentificatie (Nov)

De manier waarop we ons herkennen in een (of meerdere) groep(en).

Saliency (Nov)

Zichtbaarheid van kenmerken (persoonlijke stabiele kenmerken versus groepskenmerken die vaak fluctueren).

Social identity theory (Henri Tjafel) (Nov)

Mensen hebben verschillende identiteitslagen: sommige stabiel (karakter), andere fluctuerend en voortkomend uit groepsidentificatie.

Speech community (Nov)

Groep waarbinnen dezelfde taal wordt gesproken; taal behoort hier zowel tot het individu als de hele gemeenschap.

Core network members (Nov)

Degenen met een belangrijke status binnen een sociaal netwerk, bijvoorbeeld ouders.

Secondary network members (Nov)

Leden van een sociaal netwerk met een lagere status dan de core members.

Peripheral network members (Nov)

Leden die amper belang hebben voor het individu (ego) binnen het netwerk.

Diachrone taalvariatie (Nov)

Taalgebruik dat verschilt en verandert onder invloed van de tijd.

Diatopische taalvariatie (Nov)

Verschillen in taalgebruik die gebaseerd zijn op plaatsbepalingen (geografische variatie).

Situationele variatie (Nov)

Contextgebonden variatie in taalgebruik.

Sociale variatie (Nov)

De variatie in taalgebruik die verbonden kan worden aan een specifieke sociale groep.

Fonetische variatie (Nov)

Uitspraakvariatie.

Syntactische variatie (Nov)

Verschillen in taalgebruik uitgedrukt in termen van de taalvormen/zinsbouw zelf.

Lexicale variatie (Nov)

Taalvariatie op basis van woordenschat.

Macro sociolinguïstisch (Dec)

Heeft de bedoeling om te laten zien hoe sociologische processen in de maatschappij hun invloed hebben op taal, op taalontwikkeling en in een aantal gevallen ook op het ontstaan van nieuwe talen.

Taalbeleid/taalpolitiek (Dec)

Wanneer mensen, autoriteiten of organisaties andere sprekers inperkt aan de hand van taalwetten of regels.

Expliciete manager (Dec)

Vaardigt regels uit, verbiedt of verbant variëteiten.

Taalpraktijken (Dec)

De effectieve talige praktijken die je kan beschrijven en vaststellen.

Taalovertuigingen (Dec)

Attitudes en ideologieën die sprekers hebben (bijvoorbeeld welke talen ze leuk vinden).

Monolinguïsme (Dec)

Land waar de bevolking maar één taal spreekt.

Gemeenschapsmeertaligheid (Dec)

De meertaligheid wordt berekend voor het hele land of de hele gemeenschap.

Standaardisering of codificatie (Dec)

Het proces waarbij een taal expliciete normen ontwikkelt via grammatica’s, woordenboeken en instituten, vaak gericht op schriftelijke codificatie.

Vitaliteit (Dec)

Een complex concept dat zowel status omvat als de functionaliteit van taal en de contextuele inbedding in gebruikscontexten.

Historiciteit (Dec)

Gemeenschappelijke historische ontwikkeling die ‘taal’ een sociocultureel bindmiddel geeft.

Autonome talen (Dec)

Talen die hun eigen wetmatigheden hebben en dus als systeem een afgesloten en afzonderlijk regelsysteem hebben ontwikkeld.

Statutory national language (Dec)

De officieel en expliciet erkende nationale standaardtaal die ook gebruikt wordt in de overheidsadministratie.

Statutory national working language (Dec)

Een taal die gebruikt wordt (vaak uit een ander land overgekomen) maar niet dient om de identiteit van burgers te versterken.

De facto language of national identity (Dec)

Een taal die in het hele land wordt herkend als identitaire taal door de burgers, maar geen officiële erkenning heeft.

Daktaal / roofing Language / dachsprache (Dec)

Biedt de geografisch beperkte varianten een “onderdak” (bijv. Standaard Duits voor Zwitsers of Oostenrijks Duits).