Hoofdstuk 6. Humanistische benadering van psychopathologie - Ankikaartjes

Wat is de humanistische benadering?

Een psychologische benadering die het unieke karakter van de mens, de persoonlijke bewuste beleving, subjectieve ervaring, zelfactualisering en zelfregulering centraal stelt. Zij ontstond als reactie op psychoanalyse en behaviorisme.

Wat betekent Verstehen binnen de humanistische benadering?

Verstehen betekent het begrijpen van menselijk gedrag vanuit de betekenis en subjectieve beleving ervan, in plaats van het gedrag causaal te verklaren via oorzaak-gevolgrelaties.

Wat bedoelt Rogers met zelfverwezenlijking?

De aangeboren tendens om de eigen in aanleg aanwezige mogelijkheden te realiseren. Bij Rogers is dit de drijvende kracht achter biologische en psychologische groei; bij Maslow vormt zelfverwezenlijking de hoogste behoefte in de piramide.

Wat is onvoorwaardelijke positieve waardering?

Fundamentele acceptatie en respect voor de persoon zonder voorwaarden. Volgens Rogers is dit essentieel voor gezonde ontwikkeling en een noodzakelijke therapievoorwaarde.

Wat is incongruentie volgens Rogers?

Een kloof tussen het bewuste zelfbeeld en wezenlijke innerlijke ervaringen, of tussen zelfbeeld en ideaalbeeld. Bedreigende ervaringen worden dan ontkend of verdraaid en blijven buiten het bewustzijn.

Wat is emotiegerichte therapie?

Een moderne persoonsgerichte therapievorm waarin emoties worden gezien als informatieverwerking en actietendensen. De therapie richt zich op bewustwording, verandering of regulatie van emoties binnen een empathische, accepterende relatie.

Een therapeut stelt geen diagnose centraal, geeft geen advies en volgt de cliënt in diens eigen proces. Welke therapievorm herken je?

Cliëntgerichte of non-directieve therapie van Rogers.

Een cliënt voelt angst en schaamte bij kritiek, terwijl dit samenhangt met eerdere afwijzing van autonomie. Welk EFT-begrip past hierbij?

Emotieschema’s: patronen waarin emoties, lichamelijke gevoelens en gedrag verbonden zijn geraakt met eerdere negatieve ervaringen.

Iemand past zich volledig aan aan verwachtingen van anderen en raakt vervreemd van eigen ervaringen. Welk Rogeriaans begrip past hierbij?

Incongruentie: ervaringen die niet passen bij het zelfbeeld of bij voorwaarden van anderen worden ontkend of verdraaid.

Iemand vermijdt dwangmatig nieuwe situaties en richt het leven zo voorspelbaar mogelijk in. Op welk niveau van Maslow wijst dit?

Een overheersende behoefte aan veiligheid; volgens de tekst kan dit wijzen op neurotisch gedrag wanneer deze behoefte blijft domineren.

Een cliënt onderzoekt een vaag lichamelijk gevoeld probleem en probeert dit onder woorden te brengen. Welke methode herken je?

Focusing, gebaseerd op de felt sense.

Vergelijk psychoanalyse, behaviorisme en humanistische psychologie.

Psychoanalyse zoekt oorzaken in onbewuste drijfveren en vroegkinderlijke ontwikkeling. Behaviorisme verklaart waarneembaar gedrag via algemene wetmatigheden. Humanistische psychologie richt zich op subjectieve beleving, uniciteit, zelfverwezenlijking en begrijpen in het hier-en-nu.

Vergelijk congruentie en incongruentie.

Congruentie betekent dat zelfbeeld en wezenlijke ervaringen overeenstemmen. Incongruentie betekent dat ervaringen botsen met het zelfbeeld of ideaalbeeld en worden ontkend of verdraaid.

Vergelijk onvoorwaardelijke en voorwaardelijke positieve waardering.

Onvoorwaardelijke positieve waardering accepteert de persoon fundamenteel zonder voorwaarden en ondersteunt zelfverwezenlijking. Voorwaardelijke positieve waardering maakt waardering afhankelijk van gedrag en kan authentieke ontwikkeling blokkeren.

Vergelijk Rogers en Maslow binnen de humanistische benadering.

Rogers werkte humanistische uitgangspunten vooral uit in een therapeutische theorie en cliëntgerichte therapie. Maslow ontwikkelde een positieve motivatietheorie en de behoeftenhiërarchie, met zelfverwezenlijking aan de top.

Vergelijk cliëntgerichte therapie en emotiegerichte therapie.

Cliëntgerichte therapie legt nadruk op de therapeutische relatie, empathie, echtheid en onvoorwaardelijke positieve waardering. Emotiegerichte therapie blijft persoonsgericht, maar werkt explicieter met emoties, emotieschema’s, focusing, evocatieve ontvouwing en tweestoelendialogen.

Casper wordt jaloers op zijn zusje en krijgt straf wanneer hij druk doet of knijpt. Wat laat deze casus zien?

De spanning tussen authentieke zelfverwezenlijking en voorwaardelijke positieve waardering. Als Casper alleen waardering krijgt wanneer hij braaf is, kan hij jaloezie gaan ontkennen en externe voorwaarden overnemen.

Een student ziet zichzelf als uitstekende student, maar zakt voor een tentamen. Wanneer wordt dit volgens Rogers problematisch?

Als het zakken te bedreigend is voor het zelfbeeld en de ervaring daarom wordt ontkend of buiten het bewustzijn gehouden. Dan ontstaat incongruentie.

Een cliënt voelt zich overweldigd door schaamte en angst bij afwijzing. De therapeut helpt onderliggende boosheid en verdriet te ervaren. Welke EFT-logica speelt hier?

Veranderen van emoties door emoties: tegenover inadequate emoties zoals schaamte of angst wordt een beter passende emotionele beleving geactiveerd, zoals boosheid, verdriet, trots of zelfmededogen.

Een cliënt vertelt over een recente gebeurtenis en staat stil bij de meest opvallende momenten en bijbehorende belevingen. Welke techniek is dit?

Evocatieve ontvouwing.

Iemand heeft voedsel, water en veiligheid op orde, zoekt vriendschap en aansluiting bij groepen. Welk Maslow-niveau staat centraal?

De behoefte aan liefde en saamhorigheid.

Valkuil: denken dat Rogers bedoelt dat alle gevoelens ook gedragsmatig geuit moeten worden. Wat is correct?

Rogers benadrukt dat ook negatieve gevoelens betekenis hebben voor ontplooiing, maar dat dit niet betekent dat ze zonder remming in gedrag moeten worden geuit.

Valkuil: denken dat onvoorwaardelijke positieve waardering betekent dat alles wordt goedgekeurd. Wat is correct?

De persoon wordt fundamenteel geaccepteerd, maar gedrag kan wel begrensd worden. Caspers moeder kan jaloezie begrijpen en knijpen toch verbieden.

Valkuil: Maslows piramide zien als empirisch hard bewezen. Wat is correct?

De theorie is invloedrijk, maar er is weinig onderzoek naar gedaan en onderzoeksresultaten zijn wisselend. De vaste volgorde van behoeften werd lang niet altijd bevestigd.

Valkuil: incongruentie alleen zien als verschil tussen zelfbeeld en ervaring. Wat mist dan?

Rogers gebruikt incongruentie ook voor de afstand tussen zelfbeeld en ideaalbeeld.

Valkuil: emotiegerichte therapie verwarren met alleen praten over emoties. Wat is correct?

EFT richt zich op bewustwording, arousal, exploratie, betekenisgeving, verandering of regulatie van emoties binnen een faciliterende therapeutische relatie.

Welke twee grote stromingen gingen vooraf aan de humanistische psychologie?

De psychoanalytische theorieën en de behavioristische theorieën.

Welke twee hoofdvertegenwoordigers van de humanistische benadering behandelt het hoofdstuk?

Carl Rogers en Abraham Maslow.

Welke auteurs ontwikkelden de cliëntgerichte benadering na Rogers verder?

Wexler, Rice en Eugene Gendlin; in Nederland vooral De Haas en Swildens.

Welke jaartallen horen bij Rogers en Maslow?

Carl Rogers: 1902–1987. Abraham Maslow: 1908–1970.

Welke jaartallen noemt het hoofdstuk bij Rogers’ wetenschappelijke en organisatorische ontwikkeling?

1940: Rogers werd hoogleraar in Ohio. 1942: publicatie van Counseling and Psychotherapy. 1962: oprichting vereniging voor non-directieve therapeuten. 1996: naamswijziging naar Vereniging voor Cliëntgerichte Psychotherapie. 2016: naamswijziging naar Vereniging voor Persoonsgerichte Experiëntie Psychotherapie.

Welk percentage mensen van middelbare leeftijd en ouder zag Maslow als zelf geactualiseerd?

Minder dan één procent.

Noem de vijf niveaus van Maslows behoeftepiramide in volgorde.

Fysiologische behoeften; veiligheid; liefde en saamhorigheid; achting; zelfverwezenlijking.

Waarom past een algemeen systeem van diagnostische categorieën slecht bij Rogers?

Omdat Rogers de persoon als uniek individu met een eigen belevingswereld centraal stelt en zich richt op bewustwording van ervaringen, niet op algemene ziektebeelden of vaste behandelvoorschriften.

Waarom is de therapeut volgens Wexler een plaatsvervangende informatieverwerker?

Omdat de therapeut de cliënt helpt problematische ervaringen anders te verwerken binnen het menselijke informatieverwerkingssysteem.

Wat bedoelt Rice met de evocerende taak van de therapeut?

Dat de therapeut belevingsinhouden bij de cliënt oproept, bijvoorbeeld door een recente problematische gebeurtenis te laten beschrijven, waarna de persoonlijke belevingen worden doorgewerkt.

Wat is het verschil tussen essentie en existentie?

Essentie verwijst naar het stabiele: vaste eigenschappen en gewoonten. Existentie verwijst naar bestaan als proces van ontwikkeling, groei en verandering.

Welke drie noodzakelijke en voldoende voorwaarden noemt Rogers voor therapeutische persoonlijkheidsverandering?

Congruentie of echtheid van de therapeut, onvoorwaardelijke positieve waardering en empathie.

Waarom bevordert congruentie van de therapeut diens empathie?

Omdat een congruente therapeut minder gepreoccupeerd is met zichzelf en daardoor opener kan zijn voor de cliënt.

Welke rol speelt de amygdala in de uitleg van EFT?

De amygdala wordt beschreven als een ‘rookdetector’ die zonder bewuste controle beoordeelt of sensorische informatie bedreigend is.

Wanneer is het doel van EFT niet emotieverandering maar emotieregulatie?

Wanneer cliënten vooral problemen hebben met het verdragen, bewust beleven, verwoorden of adequaat gebruiken van emoties, bijvoorbeeld bij overweldiging of juist te veel afstand tot emoties.

Waarom is Maslows theorie volgens critici elitair?

Omdat Maslow waarden en prestaties van door hem bewonderde succesvolle personen, zoals Albert Schweitzer en Abraham Lincoln, als maatstaf nam voor beoordeling van mensen in het algemeen.

Wat gebeurt er volgens Rogers wanneer iemand veel voorwaardelijke waardering ervaart?

De persoon kan externe voorwaarden overnemen, zichzelf alleen nog positief waarderen als aan die voorwaarden wordt voldaan en daardoor authentieke zelfverwezenlijking blokkeren.

Hoe ontstaat volgens EFT een nieuw narratief?

Door inadequate emoties, zoals angst en schaamte, te verbinden met meer authentieke gevoelens zoals verdriet, verlangen en boosheid, waardoor een veerkrachtiger zelfgevoel ontstaat dat wordt geïntegreerd met de bestaande negatieve beleving.

Welke kernonderdelen moet je voor een 9+ over dit hoofdstuk kunnen toepassen?

Historische reactie op psychoanalyse en behaviorisme; zes humanistische kenmerken; Rogers’ vier uitgangspunten; positieve waardering en incongruentie; Maslows piramide plus kritiek; ontwikkelingen na Rogers; cliëntgerichte therapie; EFT-technieken, emotieschema’s, emotieregulatie en valkuilen.

Noem de zes gemeenschappelijke kenmerken van de humanistische benadering.

1. De mens is van nature goed.

2. De persoon is uniek en wordt als subject benaderd.

3. De mens moet als geheel worden begrepen.

4. De mens is een zich ontwikkelend wezen.

5. Bewuste beleving en zelfreflectie staan centraal.

6. De mens is een zichzelf regulerend organisme dat via keuzes en doelen zingeving ontwikkelt.

Noem Rogers’ vier uitgangspunten over de ontwikkeling van de individuele persoon.

1. De mens heeft een aangeboren neiging tot zelfverwezenlijking.

2. De persoon leeft in een subjectieve realiteit.

3. Gedrag is een doelgerichte poging om zelfverwezenlijking te realiseren binnen die subjectieve werkelijkheid.

4. Het individu ontwikkelt een samenhangend zelfbeeld.

Waarom is het beleven van negatieve gedachten en emoties bij Rogers niet per definitie pathologisch?

Omdat ook negatieve gedachten en emoties betekenis kunnen hebben voor de ontplooiing van de persoon. Ze hoeven niet zonder remming in gedrag te worden geuit, maar mogen wel als authentieke ervaringen bewust worden toegelaten.

Wat is de valkuil bij het begrip zelfverwezenlijking?

Zelfverwezenlijking betekent niet dat de uiteindelijke vorm van de persoon vooraf vastligt. Het is een voortgaand proces van groei en verfijning onder invloed van innerlijke mogelijkheden en externe omstandigheden.

Hoe verklaart Rogers psychische problematiek?

Rogers spreekt niet primair in termen van ziekte of stoornissen. Gedragingen die als gestoord of onaangepast worden gezien, ontstaan volgens hem door verstoorde of geblokkeerde zelfverwezenlijking.

Waarom past een stoornissenclassificatie slecht bij de cliëntgerichte benadering?

Omdat de cliëntgerichte benadering uitgaat van een unieke ontwikkeling en eigen belevingswereld van de persoon. Algemene ziektebeelden en vaste behandelvoorschriften doen volgens deze benadering onvoldoende recht aan die individualiteit.

Wat was Rogers’ empirische vernieuwing in psychotherapieonderzoek?

Rogers legde therapiegesprekken fonografisch vast, aanvankelijk met een wire-recorder, zodat het therapeutische gesprek toegankelijk werd voor onderwijs en empirisch procesonderzoek.

Waarom was Counseling and Psychotherapy (1942) historisch belangrijk?

In dit boek publiceerde Rogers voor het eerst een volledig verbaal verslag van een therapeutische behandeling, waarmee hij de werkzaamheid van het therapeutische gesprek empirisch onderzoekbaar maakte.

Welke onderscheiding ontving Rogers voor zijn onderzoek?

Rogers ontving van de American Psychological Association de Distinguished Scientific Contribution Award en werd daarmee de eerste psychotherapeut die zo’n hoge onderscheiding voor onderzoek kreeg.

Geef de naamontwikkeling van de cliëntgerichte therapievorm weer.

Aanvankelijk: non-directieve therapie. Daarna in Nederland: Vereniging voor Rogeriaanse Therapie. In 1996: Vereniging voor Cliëntgerichte Psychotherapie. In 2016: Vereniging voor Persoonsgerichte Experiëntie Psychotherapie.

Wat zijn de belangrijkste processtappen in EFT?

Bewustwording van emotionele belevingen, arousal van emoties, exploratie van de beleving, betekenisgeving, emotieverandering of emotieregulatie, en integratie in een nieuw narratief.

Vergelijk adequate en inadequate emoties in EFT.

Adequate emoties passen bij de situatie en ondersteunen adaptief functioneren, zoals blijdschap na slagen. Inadequate emoties passen niet goed bij de actuele situatie, zoals woede of verdriet na slagen, en kunnen voortkomen uit negatieve ervaringen, socialisatie en vroege ontwikkelingsproblemen.

Een cliënt weet dat afstand nemen bij intimiteit niet functioneel is, maar blijft automatisch bang en keert zich fysiek af. Hoe verklaart EFT dit?

Als activering van emotieschema’s: eerdere afwijzing van intimiteit of autonomie heeft angst, schaamte of verdriet gekoppeld aan vergelijkbare situaties, waardoor de emotionele reactie blijft bestaan ondanks cognitief inzicht.

Wat zegt het hoofdstuk over de effectiviteit van EFT en andere humanistische therapievormen?

In verschillende randomized controlled trials is aangetoond dat EFT effectief is. Ook voor meer traditionele persoonsgerichte therapieën en andere humanistische therapievormen is wetenschappelijk bewijs geleverd.

Waarom blijft EFT ondanks specifieke technieken een persoonsgerichte therapievorm?

Omdat emotieverandering en emotieregulatie ingebed blijven in een faciliterende therapeutische relatie met empathie, echtheid en acceptatie, net als in de traditionele cliëntgerichte psychotherapie.