Hematopoietic system

Quá trình tạo máu(sinh máu) là gì?

Là quá trình sinh sản + biệt hóa của các TB tiền thân máu thành các TB máu trưởng thành (HC,BC,TC). Trong đó, các TB tiền thân máu này sẽ được duy trì bởi sự sinh sản + biệt hóa của các TB gốc tạo máu (HSC)

Quá trình tạo máu được chia ra làm bao nhiêu giai đoạn?

• 2 giai đoạn:

1/ Trước sinh(phôi thai→sơ sinh)

2/ Sau sinh(sơ sinh→ dậy thì → già chết)

Vào giai đoạn trước sinh, các cơ quan có khả năng và vai trò tạo máu là?

Túi noãn hoàng → AGM → Gan/lách → T.ức → Tủy xương

←—————————→ ←———→ ←———→

Đầu thai kì Giữa thai kì Cuối thai kì

Cơ quan tạo máu đầu tiên của con người đó là?

Túi noãn hoàng(yolk sac)

Đặc điểm tạo máu ở túi NH?

Chỉ tạo ra máu tạm thời nhằm đáp ứng O2+dd kịp thời cho phôi phát triển nhanh trong những kì đầu (chứ không phải nơi tạo ra HSC) → Các TB máu do yolk sac tạo ra chỉ sống được trong khoảng thời gian ngắn và sau đó sẽ biến mất chứ không có khả năng sinh sôi hay biệt hóa.

Cơ quan tạo máu chính thức xuất hiện đầu tiên của con người là ?

Vùng AGM(Vùng ĐMC-tuyến sd-trung thận)

Đặc điểm tạo máu ở vùng AGM?

Là nơi đầu tiên sản sinh ra TB gốc tạo máu thực thụ(HSC

→ Là cơ quan đầu tiên đặt nền móng cho quá trình tạo máu sau này

Lần lượt cơ quan chính - phụ thực hiện vai trò tạo máu ở thời gian giữa thai kì là?

Gan - lách

Đặc điểm chung trong quá trình sinh máu của các cơ quan sinh máu?

→ Quá trình đều gồm có 2 giai đoạn:

1/ Tổng hợp

→ Bản chất là giai đoạn sinh máu → tạo ra nguồn máu đạt đủ số lượng + chất lượng

2/ Giải phóng

→ Bơm nguồn máu này vô tuần hoàn trung gian trong cơ quan, sau đó từ đây vô tuần hoàn chung nuôi dưỡng cơ thể + thực hiện chức phận khác.

Đặc điểm giai đoạn tổng hợp ở thời kì gan thai?

- Sau khi HSC được tạo ra ở vùng AGM, chúng di cư và khu trú tại lại ở trong Gan

- Tại thời điểm này, nhu mô gan đang phát triển và hoàn thiện về hình thái + chức năng:

• Hệ lưới(võng): Tổ chức mạng sợi lưới collagen do TB sao+TBBM gan tạo nên

• Mao mạch kiểu xoang → mao mạch xoang gan

• TB gan(TBBM gan+TB sao+TB kupffer)

» 3 thành phần → Hệ võng nội mô xoang gan( vi môi trường tạo máu) và sự tạo máu diễn ra với cơ chế như sau:

Đặc điểm giai đoạn sinh máu ở thời kì lách thai?

Ở thời kì phôi thai, cấu trúc mô của lách gần như chủ yếu là tủy đỏ, gồm:

• Hệ lưới: Do TB võng(dây Billroth)

• Xoang TM lách (TM kiểu xoang )

» Hệ võng nội mô xoang lách → vi mtrg tạo máu (cơ chế như ở gan)

Ở gan thai, quá trình tạo máu diễn biến như thế nào?

• Gồm 2 giai đoạn:

1/ Tổng hợp

→ Hay nói cách khác là giai đoạn sinh máu(đã giải thích cơ chế)

2/ Giải phóng

→ Sau khi đã sinh tổng hợp nguồn máu → dòng máu sẽ được “xả” vào tuần hoàn chung qua hệ mao mạch xoang gan rất dễ dàng. Lí do là vì cấu trúc của hệ võng nội mô xoang gan có cấu trúc rất “hở”

+ Lớp TB nội mô có lỗ thủng lớn

+ Màng đáy không liên tục

Ở thời kì lách thai, quá trình tạo máu cũng diễn biến với 2 giai đoạn là tổng hợp(sinh máu) và giải phóng. Đặc điểm giai đoạn giải phóng ở lách thai là?

- Cấu trúc mô học của xoang TM lách rất “hẹp”, cụ thể do:

+ Lớp TB nội mô có khe hở nhỏ

+ Màng đáy có lỗ thủng nhỏ

=> Do đó, TB máu muốn từ trong vi môi trường tạo máu ở hệ võng nội mô xoang TM lách(dây Billroth) vô xoang TM lách phải tự ép mình biến dạng mới có thể luồn lách vô. Khi này:

⭐ Những TB HC nào không đủ sức bền màng → Vỡ

⭐ Còn quá to(tiền nguyên HC) → ko thể chui qua được → bị giữ lại → bị thực bào bởi hệ thực bào đơn nhân xen kẽ hệ võng nội mô

Nêu đặc điểm cấu trúc nên hệ võng nội mô ?

• 3 thành phần:

1/ Mô võng

2/ Mao mạch kiểu xoang

3/ Các tế bào liên quan

Nêu sự tạo thành mô võng và cấu trúc của nó?

- Các tế bào võng sẽ sinh tiết ra các sợi collagen III đan chằng chịt → vi môi trường võng với các khoảng trống(hốc) tự nhiên giúp:

• Nâng đỡ, dinh dưỡng, bảo vệ tế bào máu non

• Tạo khung cố định cho hệ mao mạch kiểu xoang

• Tạo khung cấu trúc cho cơ quan (tủy, lách, gan…)

• Neo giữ HSC lại + tiết ra yếu tố “ngủ đông” → dự trữ HSC → phòng hờ sau này thiếu máu còn xài đến

→ “Nghĩ đơn giản TB võng như spider-man bắn tơ tùm lum”

Nêu đặc điểm cấu trúc của mao/tĩnh mạch kiểu xoang?

- Lòng mạch rộng, ngoằn nghèo méo mó không cố định → máu đi trong đây di chuyển chậm

- Lòng mạch được lót bởi 2 lớp:

• Lớp TB nội mô không liên tục có lỗ thủng

• Lớp màng đáy không liên tục có lỗ thủng

=> Nhằm:

⭐ Hệ thực bào đơn nhân xen kẽ dễ can thiệp → bắt giữ VSV lạ

⭐ Các TB máu non sau khi trưởng thành dễ vô tuần hoàn chung

Mối quan hệ giữa hệ võng nội mô(RES) với hệ thực bào đơn nhân(MPS) (vị trí + chức năng)?

• Vị trí:

→ Các tế bào của MPS luôn nằm bám dọc theo hoặc bò bên trong cấu trúc mô lưới và mao mạch xoang của RES.

• Chức năng:

→ Lọc: Cấu trúc lưới và lòng mạch xoang của RES làm chậm dòng chảy và giữ các hồng cầu già hoặc vi khuẩn lại bẫy. Ngay lập tức, các đại thực bào của MPS di chuyển đến để thực bào và tiêu hóa các đối tượng này.

→ Tái chế : Tại tủy xương và lách, cấu trúc RES giữ các hồng cầu già (đã mất tính đàn hồi) không cho đi qua khe xoang. Đại thực bào MPS ăn hồng cầu này, phân hủy Hemoglobin, giữ lại Sắt (Fe) và giao lại cho các nguyên hồng cầu đang bám trên khung lưới RES để tạo hồng cầu mới.

Nêu diễn biến quá trình sinh máu tại tuyến ức ?

- Sau khi lym T được sản xuất tại tủy xương → gan/lách → T.ức

→ Tại đây các dòng lym T tiếp tục được tăng sinh mạnh + trưởng thành(biệt hóa) thành những lym T naive

Hệ cơ quan tạo máu được chia làm mấy nhóm(theo vị trí)?

• 2 nhóm:

1/ TW

2/ NVi

Cơ quan tạo máu TW gồm?

Tủy xương + T.ức

Cơ quan tạo máu NVi gồm?

Lách + gan + hạch BH

Hệ cơ quan tạo máu chia làm mấy nhóm? (theo thời gian)

• 2 nhóm:

1/ Trước sinh(phôi thai→sơ sinh)

• Túi NH

• AGM

• Gan/lách

• T.ức

2/ Sau sinh(sơ sinh→ dậy thì → già chết)

• Tủy xương

• T.ức( từ dậy thì bắt đầu teo nhỏ và thoái hóa mỡ)

• Gan/lách(nào tủy bị suy thì bật lại)

Ở giai đoạn trưởng thành, nếu như mắc các bệnh lí làm suy/mất chức năng tủy, cơ chế bù trừ của cơ thể là?

→ Nhờ vào trữ lượng HSC → khởi động lại chức năng sinh máu của gan + lách

Vai trò chung của các cơ quan tạo máu?

1/ Tạo ra TB máu mới → bổ sung, thay thế TB máu cũ đã thoái hóa, già, chết

2/ Bảo vệ cơ thể = ĐƯMD

3/ Dự trữ máu (trữ lượng HSC)

4/ Lọc máu và tái chế

Cấu trúc của tủy xương nói chung? Tủy đỏ nói riêng?

• Tủy xương (3 phần):

1/ Tủy đỏ(tạo máu)

2/ Tủy vàng(thoái hóa mỡ)

3/ Tủy xơ(thoái hóa xơ)

• Tủy đỏ (2 phần):

1/ Hệ võng nội mô

2/ Các TB máu trưởng thành (nằm trong các hốc của hệ võng)

Càng về già, cấu trúc tủy xương sẽ như thế nào?

Mỡ, xơ hóa do TB võng thoái hóa mỡ, xơ

Nêu đặc điểm tuần hoàn dòng máu trong tủy xương?

• Gồm 2 vòng tuần hoàn dinh dưỡng + chức phận:

1/ Dinh dưỡng

→ Dòng máu sẽ len lỏi vô 2 phần xương đặc + xương xốp:

• Xương đặc: Have đặc

• Xương xốp: Have xốp + tủy xương

2/ Chức phận

→ Chức phận của cơ quan tạo máu (đã nêu)

Ở người trưởng thành, tủy đỏ có ở?

Đầu xương dài + Thân xương dẹt

Hậu quả khi cắt tuyến ức ở động vật?

→ Khiến động vật bước vào trạng thái còi:

• Xù lông

• Tiêu chảy

• Gầy

» Chết

Nếu cắt đi tuyến ức, HMD thay đổi như thế nào?

• Slg lym T lưu hành ở máu/cơ quan lym ngoại vi suy giảm nặng, điều này:

→ Trực tiếp dẫn đến cơ chế ĐƯMD qua TGTB suy yếu

→ Gián tiếp dẫn đến cơ chế ĐƯMD qua dịch thể suy yếu

Tại giai đoạn nào thì hạch bạch huyết phát triển mạnh nhất ?

Dậy thì

Cấu tạo của tuyến ức?( Hình thể ngoài? Hình thể trong? )

• Hình thể ngoài:

- Có 2 thùy và thắt eo ở trung tâm

- Được bọc bên ngoài bởi vỏ xơ → vỏ xơ này xâm nhập vô bên trong nhu mô tuyến ức → phân chia nhu mô tuyến ức thành nhiều tiểu thùy giống nhau.

• Hình thể trong:

→ Gồm 2 phần:

1/ Vỏ ức

2/ Tủy ức

Như ta đã thấy thì đặc điểm cấu trúc chung của các cơ quan tạo máu đều là hệ võng nội mô. Nhưng có duy nhất 1 cơ quan tạo máu có cấu trúc khác đó là?

Tuyến ức (Võng biểu mô)

Đặc điểm của 1 hạch BH đã/đang thoái hóa?

- Không thấy trung tâm sinh sản

- Vắng mặt TB lym

- Thoái hóa mỡ

Cấu trúc của hạch BH?

• 2 phần:

1/ Vỏ xơ

→ là lớp mô liên kết dai, bền, chắc

2/ Nhu mô

→ chia làm 3 vùng:

- Vỏ

- Cận tủy

- Tủy

Cấu trúc vùng vỏ của hạch BH? Vai trò?

• 2 phần:

1/ Nang lympho kiểu nang

→ Trung tâm nang(trung tâm nhân bản):nhân bản lym B,T non + ĐTB

→ Rìa nang (ngoại vi nang): lym B,T trưởng thành

2/ Mao bạch huyết kiểu xoang + mô võng

→ Quấn quanh các nang → tạo thành các xoang/hốc

• Vai trò:

→ Là nơi tiếp xúc KN đầu tiên → tăng sinh biệt hóa → xả vô dòng dịch

→ Bước đầu lọc sạch bạch huyết (ĐTB) đổ về xoang tủy hạch

» Hiểu nôm na đóng vai trò tiến tuyến

Cấu trúc vùng tủy của hạch BH?

• 2 phần:

1/ Nang lympho kiểu dây

→ Trung tâm nang(trung tâm chế tiết + sàng lọc): Chỉ các plasma mới di cư từ vỏ xuống tủy để tiết KT bơm vô bạch huyết. Đồng thời lọc sạch triệt để các “chất dơ”

2/ Mao bạch huyết kiểu xoang + mô võng

→ Các xoang/hốc dẫn dòng bạch huyết tập trung lại tạo thành hang dẫn lưu dòng bạch huyết đi ra

• Vai trò:

→ Dẫn lưu dòng bạch huyết đi ra tiếp tục tuần hoàn/máu qua rốn hạch

→ Lọc sạch + thực bào triệt để “chất dơ”

→ Sx KT hàng loạt đổ vô dòng dịch

Vị trí sản xuất lym B, lym T ở hạch?

- Lym T: Cận tủy

- Lym B: Vỏ

Cấu trúc của lách?

• Gồm 2 phần:

1/ Vỏ xơ

→ Lớp mô liên kết dai, bền, chắc

2/ Nhu mô

→ Tủy trắng

→ Tủy đỏ

Cấu trúc của tủy trắng (lách)?

• 2 phần:

1/ Động mạch trung tâm

2/ Bao lympho (trung tâm ss)

Cấu trúc của tủy đỏ (lách)?

• 2 phần:

1/ Xoang TM lách (TM kiểu xoang)

2/ Thừng lách(dây Billroth) = mô võngĐ

Đặc điểm tuần hoàn máu trong lách và vai trò?

• Gồm 2 vòng tuần hoàn dinh dưỡng + chức phận:

→ Tuần hoàn chung:

Đm lách → đm trung tâm → đm bút lông

1/ Tuần hoàn dinh dưỡng

- ĐM bút lông → xoang TM lách → nuôi nhu mô lách (tủy đỏ)

2/ Tuần hoàn chức phận

- ĐM bút lông → Mô võng → chảy qua các hốc/xoang võng → để cho hệ thực bào đơn nhân dọn sạch “chất dơ” đồng thời chọn lọc các tb máu có chất lượng tốt (cơ chế đã nêu) → đổ về xoang TM lách